📘سویه‌های تورانی هویت روسی

🟩در سال ۱۹۷۵، کتابی با عنوان «آز و یا» (Аз и Я) در خصوص پیوند تاریخی روس‌‌ها و ترک‌ها منتشر شد. کتاب استدلال می‌کند که «داستان پیکار ایگور» (Слово о полку Игореве) توسط نویسنده‌ای دوزبانه نوشته شده است که زبان‌های روسی و پولوتسی یا قپچاقی را به یک اندازه خوب می‌شناخته و به کار می‌برده است.

نویسندهٔ ‌کتاب، اُلژاس سلیمانوف، (متولد ۱۹۳۶) شاعر، نویسنده، منتقد ادبی، متفکر، فعال اجتماعی و دیپلمات قزاقی و از جمله ایده‌پردازان برجستۀ اوراسیاگرایی به شمار می‌آید که در کتاب « آز و یا» با استفاده از دانش خود از زبان قزاقی، به ریشه‌های ترکی واژگان روسی متعددی در اثر «داستان پیکار ایگور» پی برده است.

از سالنامه‌ها یا تواریخ (Летопись) پیداست که بسیاری از شاهزادگان روس (فسوالود یاروسلاویچ، سویتاپولک ایزیاسلاویچ، یوری دولگوروکی)² با دختران خان‌های قپچاقی ازدواج کردند. مادربزرگ الکساندر نفسکی مقدس³ یک زن قپچاقی و دختر خان کوتیان⁴ بود. پسر شاهزاده ایگور، قهرمان «داستان پیکار ایگور»، یعنی شاهزاده ولادیمیر، با دختر خان کُنچاک⁵ ازدواج کرد. آگاهی اشراف روس به زبان قپچاقی، همانند سیستم اداری دوزبانه در روس مسکوی⁶، با شواهد مکتوب متعددی به اثبات می‌رسد.

بنابراین، خود ایدۀ وجود اتحاد، پیوند و همگرایی - و نه صرفاً جنگ - میان روس‌ها و قپچاقی‌ها با واقعیات تاریخی و چشم‌انداز مفهومی اوراسیا کاملاً همخوانی دارد.

💡عنوان کتاب «آز و یا»
همانطور که مخاطبانم می‌دانند؛ در زبان روسی به آسیا «Азия» گفته می‌شود. عنوان این کتاب، یک بازی با کلمات به شمار می‌آید[چیزی که همیشه برای من تحسین‌انگیز است!] و نویسنده از تقطیع واژۀ آسیا در زبان روسی و ساخت واژه‌ای دیگر به شکل «Аз и Я» معنای دیگری تولید کرده است که مطابقت بسیاری با محتوای کتابش دارد: Аз در الفبای اسلاوی کلیساییِ باستان (سیریلیک کهن)، نامِ اولین حرفِ الفبا (یعنی حرف А) است. همچنین در زبان روسی/اسلاوی کهن، این کلمه به معنای ضمیرِ «من» به کار می‌رفته است. حرف Я آخرین حرف الفبای روسی است و در زبان روسی مدرن به معنای ضمیرِ «من» است.

با در نظر گرفتن این معانی، عنوان کتاب سلیمانوف مفاهیم استعاریِ زیر را نیز در خود جای داده است:
🔵از الف تا ی (ابتدا و انتها): ترکیب اولین حرف الفبای باستانی (Аз) و آخرین حرف الفبای مدرن (Я)، کنایه‌ای از یک بررسی جامع و همه‌جانبۀ تاریخی از گذشته‌های دور تا به امروز است.
🔵«منِ» دیروز و «منِ» امروز: این ترکیب به معنای «من و من» نیز هست (من در زبان باستان و من در زبان مدرن). این امر نشان‌دهندۀ پیوند گذشته و حال، و همچنین بیانگر هویتِ ترکیبی و درهم‌تنیده‌ی انسانِ اوراسیایی است که هم ریشه در گذشته‌ی اسلاوی/باستانی دارد و هم در روسیِ مدرن.

➖➖➖➖➖➖
[1] Половцы:
زبان پولوتسی زبان پیشگام بسیاری از زبان‌های ترکیک مدرن از جمله قزاقی، تاتاری، تاتاری کریمه، باشقیر، کارائیم، قموقی و بالکاری بود.
[2] Всеволод Ярославич, Святополк Изяславич, Юрий Долгорукий
[3] св. Александр Невский
[4] Котян Сутоевич
[5] Кончак
[6] Московская Русь


💻 کانال بیریوزا | حسین اصغری | @Birioza