💡 مسکو؛ ۴۰ کنیسه برای ۱۵۰ هزار نفر و ۴ مسجد برای ۲ میلیون نفر

🟧شهر مسکو به عنوان قلب تپندۀ فدراسیون روسیه، آینۀ تمام‌نمای تحولات جمعیتی و سیاست‌گذاری‌های هویتی در این کشور پهناور است. اگر با عینک جغرافیای سیاسی و دموگرافی به ساختار مذهبی این کلان‌شهر نگاه کنیم، با آمارهای تأمل‌برانگیزی در خصوص نسبت جمعیت غیر ارتدکس‌ به تعداد عبادتگاه روبرو می‌شویم.

📍۱. تقابل آمار اماکن مذهبی و جمعیت (برآورد سال‌های اخیر تا ۲۰۲۶)
مسکو در حال حاضر میزبان حدود ۱.۵ میلیون مسلمان است (که با احتساب مهاجران فصلی آسیای مرکزی، برخی برآوردها این عدد را تا ۲ میلیون نفر نیز تخمین می‌زنند). با این وجود، پایتخت روسیه تنها ۴ مسجد رسمی و بزرگ دارد.

در نقطۀ مقابل، جمعیت یهودیان مسکو در حال حاضر حدود ۱۰۰ هزار تا ۱۵۰ هزار نفر برآورد می‌شود (جمعیت آن‌ها پس از مهاجرت‌های گستردۀ دهۀ ۹۰ به شدت کاهش یافت). با این حال، مسکو دارای حداقل ۵ کنیسۀ بزرگ و تاریخی است و در کنار آن، حدود ۳۵ کنیسۀ دیگر نیز درحال فعالیت در مسکو است.

📍۲. تحلیل یک عدم تقارن؛ چرا این شکاف وجود دارد؟ این نامعادلۀ شهری (تعداد بسیار کمِ مساجد برای میلیون‌ها مسلمان در برابر امکانات گستردۀ مذهبی برای یک اقلیت صدهزار نفری) ریشه در چند عامل ژئوپلیتیک و اجتماعی دارد:

🔸بخش عمده‌ای از مسلمانان مسکو، کارگرانی از آسیای مرکزی و یا شهروندان قفقاز شمالی هستند که به روسیه مهاجرت کرده‌اند. مقامات شهری و همچنین بخش‌هایی از اکثریت ارتدوکس روس، گاه با نگاهی بیگانه‌هراسانه نسبت به توسعۀ نمادهای اسلامی در فضای شهری مقاومت می‌کنند و نگران تغییر هویت بصری مسکو هستند.

🔸جامعۀ یهودیان روسیه، به رغم جمعیت کم، از نظر نهادی بسیار منسجم است. سازمان‌هایی مانند «فدراسیون جوامع یهودی روسیه» (به رهبری خاخام برل لازار) از حمایت و ارتباطات بسیار نزدیکی با کرملین و الیگارشی اقتصادی برخوردارند. یهودیان مسکو عمدتاً در طبقۀ نخبگان، دانشگاهیان و سرمایه‌گذاران ادغام شده‌اند که تسهیل‌کنندۀ دریافت مجوزها و فضاهای شهری است.

💡اما اگر از دریچۀ بزرگتری به موضوع نگاه کنیم و نه تنها مسکو که کل روسیه را بررسی کرده و صرفاً به «عبادتگاه‌ها» نیز اکتفا نکنیم؛ داده‌های ارائه‌شده توسط نهادهای دولتی فدراسیون روسیه نشان می‌دهد که تا ابتدای سال ۲۰۲۶، در مجموع ۳۴,۲۲۳ سازمان مذهبی (و نه صرفاً عبادتگاه) در این کشور به ثبت رسیده است. از این تعداد، اکثریت قاطع — ۲۰,۹۵۰ سازمان — متعلق به «کلیسای ارتدوکس روس» است. آمار مربوط به سایر جوامع مذهبی که در زمرۀ «ادیان سنتی» طبقه‌بندی می‌شوند، به شرح زیر است:

اسلام: ۷,۰۳۹ سازمان
بودیسم: ۲۹۰ سازمان
یهودیت: ۲۷۶ سازمان

📍۳. «یهودیِ روس» امروزه یک هویت پیچیدۀ فرهنگی است؛ کسانی که با زبان، ادبیات و روحیات روسی عجین شده‌اند. تا پیش از فوریۀ ۲۰۲۲، روسیۀ مدرنِ پوتین، برخلاف امپراتوری تزاری و شوروی، به یکی از روادارترین نقاط اروپا برای زندگی یهودیان بود و کرملین از این پیوند به عنوان یک اهرم دیپلماتیک نیز بهره می‌بُرد. این موازنه اکنون تا حدی تغییر کرده است.

📲تصویر: نمای بزرگترین مسجد و بزرگترین کنیسۀ مسکو 〰️ ساخته شده توسط هوش مصنوعی

💻 کانال بیریوزا | حسین اصغری | @Birioza