یکی از دلایل اهمیت تورفان در پژوهش‌های زبانی‌تاریخی، سالم ماندن شمار زیادی از دست‌نوشته‌ها در این منطقه است.

تورفان در یکی از خشک‌ترین بخش‌های آسیای داخلی قرار گرفته است. بارش بسیار کم و تبخیر شدید، رطوبت محیط را به‌شدت کاهش داده است و شرایط مساعدی را برای بقای موادی مانند کاغذ، پارچه، چوب و چرم پدید آورده است؛ کمبود رطوبت فعالیت قارچ‌ها و بسیاری از عوامل زیستیِ تجزیه‌کننده را محدود می‌کند و روند پوسیدگی را کاهش می‌دهد.
بااین‌همه، حفظ دست‌نوشته‌ها در تورفان را نمی‌توان تنها به «خشکی هوا» نسبت داد. محل قرارگیری آثار نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از دست‌نوشته‌ها در غارها، بناهای ویران‌شده، اتاق‌های مخفی و گورستان‌ها قرار داشته‌اند. جنس کاغذ و مرکب، شرایط دفن و نگهداری و ویژگی‌های هر محوطه نیز در میزان بقای آنها مؤثر بوده است.
ازاین‌رو، بهتر است بگوییم اقلیم بسیار خشک تورفان یکی از مهم‌ترین عوامل فراهم‌کنندهُ شرایط مناسب برای حفظ این آثار بوده است، نه اینکه تنها عامل حفظ آنها باشد.
همین شرایط است که مجموعه‌ای کم‌نظیر از متون و اسناد به زبان‌ها و دبیره‌های گوناگون، از جمله چینی، سغدی، فارسی میانه، اویغوری کهن، سانسکریت و متون مانوی را در اختیار پژوهشگران قرار داده است؛ این آثار بخش مهمی از شناخت ما از تاریخ فرهنگی و زبانی سین‌کیانگ(ترکستان شرقی) و روی‌هم‌رفته حوزهُ تمدنی ایران را شکل می‌دهند.

#خورشید_صبوری

@beyondlinguistics