وجود چندین زبان و گویش در یک سرزمین، نه نشانهٔ چندپارگیِ هویتی، و نه امری استثنایی است؛ بلکه ویژگی سِرِشتیِ بسیاری از جوامع تاریخی است.
ایران در مقام یکی از حوزه‌های تمدنی جهان، همواره زیست‌بوم زبانیِ چندلایه‌ داشته است؛ از فارسی به‌عنوان زبان ملی و زبان مشترک نوشتاری و ارتباطی، تا زبان‌ها و گویش‌های بومی که در مناطق گوناگون نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند.
زبان فارسی در گذر سده‌ها نقشی فرامنطقه‌ای در تاریخ ایران ایفا کرده و به‌عنوان زبان ادبی، دیوانی و فرهنگی مشترک، یکی از پایه‌های مهم پیوستگی تاریخی ایران بوده است. در کنار آن، زبان‌هایی چون کردی، گیلکی، مازندرانی، بلوچی، لری، تالشی، ترکی، عربی، ترکمنی و دیگر زبان‌ها و گویش‌های ایران، بخشی از میراث زبانی این سرزمین‌ و هرکدام حامل تاریخ، ادبیات شفاهی، دانش بومی و تجربهٔ فرهنگی گویشوران خود هستند.
میان «زبان» و «هویت سیاسی» رابطهُ یک‌به‌یک وجود ندارد. داشتن زبانِ نخست (مادری) متفاوت، به‌خودی‌خود به معنای داشتن هویت ملی متفاوت نیست؛ همان‌گونه که داشتن زبان مشترک نیز همهٔ تفاوت‌های فرهنگی و زبانی را از میان نمی‌برد.
هویت‌های ملی معمولاً برآیند برهم‌کنشِ عوامل گوناگون تاریخی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی‌ هستند و زبان تنها یکی از عناصر سازندهٔ آن‌ها است.
از این دیدگاه، گرامیداشت زبان‌های مادری و پاسداشت زبان فارسی دو امر متضاد نیستند. برعکس، شناخت ارزش زبان‌های بومی می‌تواند به غنای فرهنگی یک جامعه بیفزاید و جایگاه زبان مشترک را نیز در مقام ابزار ارتباط میان همهٔ شهروندان استوارتر کند.

ایران یک واقعیت تاریخی و فرهنگی است که در کنار زبان ملیِ فارسی، از گونه‌گونی زبانی ارزشمندی برخوردار است؛ این گونه‌گونی، نه تهدید، بلکه بخشی از میراث مشترک ایرانیان است.
حفظ این گوناگونی، در کنار تقویت زبان مشترک، راهی برای پاسداشت هم‌زمانِ ریشه‌های بومی و پیوندهای فراگیر تاریخی است.

#خورشید_صبوری

@beyondlinguistics