ذهنیت دیجیتال (۱):

دکتر فرهاد شفتی استاد دانشگاه اسکاتلند

(لغت‌نامۀ کمربیج: دیجیتال یعنی ثبت یا ذخیره‌کردن اطلاعات به‌صورت رشته‌ای از اعداد ۰ و ۱، به‌گونه‌ای که وجود یا نبودِ یک سیگنال را نشان دهند.)

🍃 در این نوشتۀ کوتاه به نوعی رفتار اشاره می‌کنم کهدر کنار عوامل دیگر، تا حدی حاصل فن‌آوری‌های نوین در شبکه‌های اجتماعی، مانند اینستاگرام، ایکس و حتی همین تلگرام باشد. کلمۀ «دیجیتال» را در عنوان به نمایندگی از این فن‌آوری‌ها آورده‌ام. منظور این نیست که همۀ مواردی که در ادامه می‌آید، دربارۀ همۀ این فن‌آوری‌ها و به یک اندازه صدق می‌کند. همچنین قصد من انتقاد از شبکه‌های اجتماعی نیست. سخن از تاثیر ناخواسته‌ای است که فرهنگ و ساختار شبکه‌های اجتماعی ممکن است بر ما بگذارند:

▫️کم شدن حوصلۀ مطالعه: بعضی شبکه‌های اجتماعی، مانند اینستاگرام، به ما عادت می‌دهند که برای فهمیدن عمیق‌ترین و پیچیده‌ترین موضوعات، بیش از یکی دو دقیقه و خواندن یکی دو بند (پاراگراف) وقت نگذاریم. چنین رفتاری با نشستن و مدتی کتاب خواندن چندان سازگار نیست.

▫️بی‌نیاز دیدن ارجاع: در پیام‌هایی که در این‌گونه شبکه‌ها به موضوعات علمی می‌پردازند، کمتر ارجاعی به منبع دیده می‌شود. به‌تدریج ممکن است عادت کنیم ادعاها را بدون پرسیدن از منبع و پشتوانۀ آنها بپذیریم و انتظار داشته باشیم دیگران نیز آنها را همین‌گونه بپذیرند.

▫️ندانستن پیشینۀ موضوع: چه بسا دعاوی که مدتها پیش در کتابی آمده‌اند، نقد و بحث شده‌اند، و استواری و سستی آنها روشن شده‌ است، اما به‌ناگاه در شبکه‌ای مجازی به مثابه موضوعی جدید مطرح می‌شوند و موجب اعجاب آنها که از پیشینۀ آن خبر ندارند می‌شود. انگار که گاهی شبکه‌های مجازی پیوند ما را با سنّت یا پیشینۀ فکری می‌گسلند و سعی می‌کنند به ایدۀ کهنه‌ای جامۀ نو بپوشانند.

▫️توهم دانش: تکرار تجربه‌های بالا ممکن است کم‌کم این توهم را در ما ایجاد کند که اکنون در موضوعی، از دانشی وسیع و عمیق برخورداریم، در حالی که آشنایی ما با آن شاید از چند پیام کوتاه و پراکنده و کم اعتبار فراتر نرفته باشد.

▫️به دنبال هوادار بودن: بسیاری از صاحبان حساب‌ها در این‌گونه شبکه‌ها همیشه نیم‌نگاهی به تعداد دنبال‌کنندگان خود دارند و همین می‌تواند محتوا، لحن و موضوع پیام‌هایشان را تحت تأثیر قرار دهد. این البته برای یک فروشنده یا خدمات‌دهنده می‌تواند امری مبارک باشد، اما برای کسی که دیدگاه‌ها و اندیشه‌هایش را مطرح می‌کند، ممکن است به دامی جدی تبدیل شود.

▫️نگران موافقت و مخالفت دیگران بودن: برای بسیاری، یکی از نخستین دغدغه‌ها پس از فرستادن یک پیام این است که چند نفر آن را پسندیده یا نپسندیده‌اند، چند نفر با آن موافق یا مخالف بوده‌اند و چند بار هم‌رسان شده است. به این ترتیب، توجه به خودِ اندیشه و درست بودن آن ممکن است جای خود را به توجه به واکنش دیگران دهد.


@farhadshafti

ادامه در 👇
https://t.me/beshnofekrkon/3012