‍‍ اجمالی بر سیر تاریخی #اندیشه_دینی بشر از ابتدا تا امروز
#خداباوری یا #خداناباوری

چکیده سخنرانی دکتر آرش #نراقی

تاریخ اندیشه دینی بشر را می توان به 4 دوره تقسیم کرد :

1️⃣دوران انسانهای ابتدایی – #ادیان_ابتدایی

در جهان انسانهای ابتدایی که دایم خود را در معرض خطر توسط نیروهای مختلف و غیر قابل شناسایی و کنترل می دیدند اسطوره ها نقش همراهی و امید بخشی به او را برعهده داشتند که نقش مفهوم کردن جهانی که از فهم ما می گریخت را ایفا می کردند، بگونه ای که زندگی در این جهان را برای ما تبدیل به قصه آشنایی می کردند که همه چیز ( خیر و شر ) با هم و در کنار هم معنایی رو بسویی عالی تر داشتند.

2️⃣دوران پیشا مدرن – #قرون_وسطی

در این دوره، جهان نگری حاکم بر اندیشه ها از دو منبع مهم شکل گرفته بود :
1- متن مقدس و تفسیر کلیسایی از آن 2- فلسفه یونان بخصوص ارسطو
شخصیت بارز این نگرش با تلفیق آن دو منبع، توماس اگویناس بود .
در این نگرش، خدا همه کاره هستی بود
خدایی که حکیم است و ساز و کار هستی را بر اساس یک نظم و قاعده ای که از لطف و حکمت او برمی آمد بنا گذارده است .
بنابراین جهان برای ما تبدیل به یک خانه ای شد که خدا نیز در آن با ما همنشین است. لذا آدمیان می توانستند بر هراس خود از جهات مختلف زندگی غالب بشوند.
در حقیقت جهان مانند کتاب ریاضیات و قابل فهم بود. ( افلاطون و گالیله )

3️⃣دوران #مدرن – قرون اولیه بعد از رنسانس

در دوران مدرن ( قرن 17 و ظهور کپرنیک و گالیله و نیوتن ) که علم پیشرفت کرد و یافته های جدیدی در نجوم و فیزیک و شناخت جهان فراهم شد، پاره ای از آموزه های متن مقدس را به چالش کشید و متعاقبا ظهور داروین در قرن 19، آموزه های بیولوژی متن مقدس را نیز دگرگون کرد و محوریت انسان را در جهان به مخاطره انداخته و انکار کرد.
این اتفاقات، کتب مقدس را نقدپذیر کرد.
همه اینها اقتدار کتاب مقدس در شکل بخشی به ذهنیات آدمیان در تعامل با هستی را به زیر کشیدند. و آرام آرام تلقی انسان از خدا بر اساس ادیان وحی محور جای خود را به تلقی های عقل محورانه دادند.
و برهانهایی مثل برهان نظم و .. حکایت از وجود خدا در طبیعت می کرد نه توصیفات وحیانی پیشینی .
در این توصیف عقلانی از طبیعت و خدا، جهان تشبیه شد به یک ساعت ( تعابیر لایب نیتس و نیوتن ). ساعتی که توسط یک ساعت ساز هوشمند ساخته شده و اکنون بدون نیاز به او در راستای همان طرحی که ساخته شده کار می کند. و لذا در این تلقی خدا از بطن جهان به بیرون آن منتقل می شود.
رفته رفته توصیف جهان بگونه ای می شود که هیچ نیازی به فرض حضور خدا در توضیح آن نیست.( پاسخ لاپلاس به ناپلیون که چرا در کتاب خود در مورد آفرینش جهان نامی از خدا نیست).
نتیجه این تحولات اندیشگی در مورد حضور خداوند در جهان، یک سردی نسبت به باور به خداوند در بین نخبگان جامعه در اوایل قرن 19 شد .
اما هنوز در عمق فرضیات اخلاقی و قواعد رفتاری اجتماعی، گویی خدا وجود داشت.

4️⃣دوران #اخیر

در این دوره، انسان با بحران معنویتی مواجه شد که جهان و اتفاقات برای او قابل فهم نبوده و او را در هراس از زندگی و مرگ انداخت.
به همین دلیل در اواخر قرن 19 مرد دیوانه نیچه از فراز کوه به پایین می آید و هراسناکانه فریاد می زند که خدا مرده است . و او نگران آنست که با مرگ خدا، جامعه به پوچی بگراید و معنای زندگی خود را از دست بدهد.

#نیچه با بیان و آشکارگی این حقیقت که خدا مرده است در مسیر بیان دو نکته مهم دیگر است :

1- نظام اخلاقی قبلی بر اساس باور به حضور فعال خداوند در هستی شکل گرفته بود؛ بطور مثال تکالیف اخلاقی، در ماهیتشان یکسری فرمانهای الهی بودند که بر اساس اوامر آن فرمانده صادر شده بودند و حالا که خدا مرده است آن اوامر چه می شوند؟ چرا که با فرض بی خدایی ، آن نظام اخلاقی بی بنیاد می شود . همان سخن داستایفسکی در کتاب برادران کارامازوف که : اگر خدا نباشد همه چیز مجاز است .

2- لذا اکنون که بنیاد دینی اخلاق فرو ریخته، باید برای آن، بنیاد جدیدی ساخت و یا پیدا کرد ( کاری که فیلسوفان قرن 19 بدنبال آن بودند )، مثل فایده گرایی جان استوارت میل که اصلی اینجهانی را بنیاد اخلاق دانست و یا کانت که به الزام عقلانی که امری اینجهانی است معتقد شد.
و امروزه خیلیها معتقدند که با کشیدن پای خدا از زیر ساختمان اخلاق، هنوز جایگزین مطمئن و مورد پذیرش جمعی پیدا نشده و پروژه ای گشوده است.

تلخیص : محمد صالحی 20/8/98

#خدای_پیشا_مدرنیته، #مدرنیته و #پسا_مدرنیته👇

https://t.me/beshnofekrkon/1385

#سخنرانی_کامل دکتر نراقی و بررسی #رمانهای کافکا، کامو و بکت👇
https://t.me/sokhanranihaa/22836