Беларускі інстытут публічнай гісторыі

Руіны Беларусі — выявы разбуранага мінулага

Чаму на старых сямейных фотаздымках беларусы так часта пазіруюць на фоне разбураных замкаў, касцёлаў, сядзібаў і іншых помнікаў? І што гэтыя здымкі могуць расказаць пра стаўленне беларусаў да ўласнай гісторыі і памяці?

Праект VEHA «Руіны Беларусі» збірае такія фотаздымкі з прыватных архіваў. У кнігу ўвайшлі выявы з розных рэгіёнаў краіны — ад Навагрудскага і Крэўскага замкаў да разбураных святыняў Магілёва, Віцебска і іншых мясцін. Гэта не проста фотакніга, але і даследаванне таго, як войны, савецкая палітыка, змена межаў і сучасныя працэсы трансфармавалі культурны ландшафт Беларусі.

У інтэрв’ю дekoder куратарка VEHA Леся Пчолка расказвае, як ствараўся праект, чаму тэма руін звязаная не толькі з архітэктурай, але і з перарванай гістарычнай памяццю, і чаму сувязь беларусаў з канкрэтнымі месцамі становіцца ўсё больш крохкай.

📖 Чытаць інтэрв’ю і глядзець падборку архіўных фотаздымкаў

Чаму беларускія сімвалы падзяляюць грамадства і што рабіць з імі пасля Лукашэнкі?

Бел-чырвона-белы сцяг і Пагоня, чырвона-зялёны сцяг і дзяржаўны герб — за апошнія дзесяцігоддзі беларускія сімвалы сталі не толькі знакамі дзяржаўнай і нацыянальнай ідэнтычнасці, але і часткай палітычнага супрацьстаяння.

Чаму так адбылося? Наколькі гістарычна абгрунтаваныя аргументы супраць БЧБ-сцяга і Пагоні? Што змяніў 2020 год у стаўленні беларусаў да нацыянальнай сімволікі? Ці павінны гістарычныя сімвалы аўтаматычна вярнуцца пасля дэмакратычных перамен — і што тады рабіць з чырвона-зялёным сцягам і гербам?

Пра гэта — вялікая размова з Паўлам Баркоўскім, філосафам, прадстаўніком па нацыянальным адраджэнні Аб’яднанага Пераходнага Кабінета і сябрам Беларускага інстытута публічнай гісторыі.

Інтэрв’ю было падрыхтавана для «Белсату» і апублікавана там у скарочаным выглядзе. Цяпер публікуем поўную версію размовы — без скарачэнняў.

👉 Чытаць інтэрв’ю цалкам

«Падарожжы з Жыгамонтам»: новы выпуск пра вёску ў Гродзенскай вобласці

Гісторыя вёскі Болтуп, што ў Ашмянскім раёне, звязана з прафесарам Віленскага ўніверсітэту Анджэем Снядэцкім і яго дачкой Людвікай. Яна была першым каханнем паэта Юльюша Славацкага. Ён часта наведваў Болтуп, але дзяўчына не адказала яму ўзаемнасцю.
Пазней Людвіка апынулася ў Стамбуле, дзе выйшла замуж за Міхала Чайкоўскага.

Славуты паэт Адам Міцкевіч памёр у іх доме — на руках у Міхала і Людвікі.

▶️ https://youtu.be/w7e-vm17JuU

🇱🇹 «Жывыя Росы» ў Музеі Вільні

🔻 Экспазіцыя прапануе шматэтнічны погляд на гісторыю некропаля, у якім точыцца памяць літоўцаў, палякаў і беларусаў. 

Больш на сайце:
https://racyja.com/by/kultura/zyvyja-rosy-u-muzei-vilni/

Школе ў Наваградку прысвоілі імя Язэпа Драздовіча

Каб атрымаць згоду на прысваеньне імя, давялося шукаць сваякоў мастака. Драздовіч ня меў дзяцей, таму знайсьці ягоных родных было няпроста. Урэшце супрацоўнікі музэю імя Драздовіча ў Шаркаўшчынскім раёне дапамаглі адшукаць далёкага сваяка, які даў згоду.

https://smarturl.click/5oLobO

«Надсанаведа» можа стаць новым кірункам у гуманістыцы

У Лёндане на сымпозіюме да 100-годзьдзя з дня нараджэньня айца Аляксандра Надсана загаварылі пра надсанаведу — магчымы міждысцыплінарны кірунак, які будзе дасьледаваць яго постаць, спадчыну і інтэлектуальную дзейнасьць.

Што стаіць за гэтай ідэяй і чаму гаворка ідзе ня толькі пра Надсана, але і пра беларускую мову, рэлігію, ідэнтычнасьць ды эміграцыю — чытайце тут.

Без VPN

Беларуская прысутнасць на Грунвальдскім полі стане больш заўважнай

Святлана Ціханоўская і дырэктар Музея бітвы пад Грунвальдам Шымон Дрэй дамовіліся пра доўгатэрміновае супрацоўніцтва. Сярод запланаванага — беларуская версія аўдыягіда музея і ўдзел прадстаўнікоў беларускай супольнасці ў міжнародных мерапрыемствах разам з партнёрамі з Польшчы, Літвы і Украіны.

Таксама абмяркоўваецца стварэнне на Грунвальдскім полі памятнага знака ваярам з земляў сучаснай Беларусі і ўсталяванне флагштока з бел-чырвона-белым сцягам. Да гадавіны бітвы ў ліпені 2027 года плануецца пашырыць удзел беларусаў і беларускіх гістарычных рэканструктараў у Грунвальдскіх урачыстасцях.

У сустрэчы ўдзельнічаў таксама Юрый Меляшкевіч — ініцыятар кампаніі за ўсталяванне бел-чырвона-белага сцяга на Грунвальдскім полі.

У «Берасці» ўшанавалі памяць археолага Пятра Лысенкі

У Археалагічным музеі «Берасце» адкрылі памятную дошку Пятру Лысенку — археолагу, даследаванні якога дазволілі вызначыць месцазнаходжанне старажытнага Берасця. Падзею прымеркавалі да 95-годдзя з дня нараджэння навукоўца.

Менавіта пад кіраўніцтвам Лысенкі ў 1969–1981 гадах тут праводзіліся маштабныя раскопкі. Археолагі выявілі больш за 220 драўляных пабудоў XI–XIII стагоддзяў, вулічныя маставыя, частаколы і тысячы прадметаў матэрыяльнай культуры. У 1982 годзе на месцы раскопак адкрыўся музей «Берасце».

Адначасова ў музеі адкрылася выстава «Першаадкрывальнік», прысвечаная жыццю і экспедыцыям Пятра Лысенкі. Сярод экспанатаў — фотаздымкі, дакументы, асабістыя рэчы археолага, яго матацыкл, а таксама ўнікальныя археалагічныя знаходкі.

📅 Выстава будзе працаваць да 1 кастрычніка.

Ад Кантакузаўкі да «Вэндсдэй»: як гомельская вёска аказалася звязаная з румынскім замкам

Назва Кантакузаўка ў Гомельскім раёне гучыць так, быццам яе выпадкова занесла сюды з Балканаў. І ў пэўным сэнсе так яно і ёсць. За назвай невялікай вёскі хаваецца след вялікага арыстакратычнага роду Кантакузіна — таго самага, чый замак у Румыніі пасля стаў прататыпам акадэміі Невермор у серыяле «Вэндсдэй», піша «Штодзень».

Праўда, сувязь тут не містычная і не прамая: Кантакузаўка не мае прамога дачынення да здымак Netflix. Але праз род Паскевічаў яна выходзіць на тую ж дынастычную сетку, што злучала Гомель, Санкт-Пецярбург, Балканы і Карпаты.

➡️Падрабязней па спасылцы. 🔵Тут без VPN

🌉 🏰Археолагі шукаюць сляды старажытнага моста ў Крэўскім замку

Археолагі пачалі новы этап даследаванняў у Крэўскім замку. Цяпер яны больш падрабязна вывучаюць тэрыторыю каля старажытных сцен. Пра гэта паведамляе Інстытут гісторыі НАН Беларусі, піша выданне Tochka.by

Экспедыцыя працуе пад кіраўніцтвам Алега Дэрновіча разам са спецыялістамі «Белрэстаўрацыі». Даследаванні дапамогуць дакладней аднавіць страчаны выгляд старажытнага збудавання.

Што хочуць знайсці

Адна з галоўных задач гэтага сезона — знайсці сляды замкавага моста і вызначыць, дзе праходзілі равы.

Гэта неабходна для рэстаўрацыі Крэўскага замка. Праект прадугледжвае аднаўленне двух мастоў, а таксама равоў з абодвух бакоў.

Даследчыкі ўжо вызначылі параметры аднаго з равоў. Высветлілася, што ён падыходзіў да сцен замка на адлегласць 4–4,5 метра.

Што яшчэ выявілі

Спецыялісты таксама высветлілі, як у мінулым вада паступала ў замкавы вадаём. Шэраг камянёў пад гатычнай аркай дазволіў вызначыць узровень, на якім вада праходзіла праз збудаванне.

Сам вадаём знаходзіўся на дзядзінцы і напаўняўся вадой з вадаёмаў вакол замка.

За сценамі замка археолагі выявілі сметнік часоў Першай сусветнай вайны. Сярод знаходак — некалькі бутэлек таго часу. На некаторых з іх захавалася клеймо фабрыкі Хартвіга Канторовіча, якая знаходзілася ў Познані.

Што далей

Наступным этапам стане разбор завалу ў Княжацкай вежы. Гэтыя работы дапамогуць сабраць дадзеныя, неабходныя для падрыхтоўкі праекта яе рэканструкцыі.

Навукоўцы ўжо ведаюць, што пад заваламі могуць знаходзіцца невядомыя архітэктурныя канструкцыі і фрагменты замкавых фрэсак. Цяпер спецыялістам трэба дабрацца да іх і падрабязна даследаваць.

Фота: Институт истории НАН Беларуси ў Telegram

🦣 🪷 На Брэстчыне знайшлі костку маладога маманта.

🪷 У Мікашэвічах Лунінецкага раёна мясцовы жыхар перадаў навукоўцам плечавую костку маладога маманта, якую каля 30 гадоў таму знайшлі падчас здабычы пяску на РУПП «Граніт».

Спецыялісты ўстанавілі, што гэта левая плечавая костка жывёлы. Яе ўзрост пакуль невядомы — цяпер праводзяцца неабходныя аналізы.

Знаходку выставілі ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі.

Фота: Інстытут гісторыі НАН Беларусі.

Дзясяткі старажытных дзід на дне Дзвіны. У Віцебску прайшлі першыя падводныя раскопкі

Навукоўцы і дайверы ўпершыню абследавалі дно ракі насупраць Віцебскіх замкаў і паднялі на паверхню нямала старажытных артэфактаў

https://nashaniva.com/404958

Без VPN — https://storage.googleapis.com/nashaniva-by/read.html?page=/404958

💬 «Украінцы добра ведаюць са сваёй гісторыі, што такое пераслед за нацыянальную сімволіку, і таму сёння хочуць падтрымаць беларусаў»

У Кіеве адкрылі выставу, прымеркаваную да 35-й гадавіны вяртання бела-чырвонага-белага сцяга і герба «Пагоня» ў якасці дзяржаўных сімвалаў Беларусі.

Паглядзіце, што там ёсць ☝️

Ужо сёньня: дні нараджэньня паэтак Натальлі Арсеньневай і Ніны Мацяш

20 верасьня ў 1903 годзе нарадзілася паэтка Натальля Арсеньнева (на здымку), паэтка. Сярод яе вершаў — «Магутны Божа», які лічыцца духоўным гімнам беларусаў.

Праз 40 гадоў у той самы дзень нарадзілася іншая вядомая паэтка — Ніна Мацяш, беларуская пісьменьніца і перакладчыца. Аўтарка зборнікаў паэзіі, сярод якіх «Агонь» (1970), «Прыручэньне вясны» (1979), «Поўны келіх» (1982), «Жнівень» (1985), «Паварот на лета» (выбранае, 1986), «Шчасьлівай долю назаві» (1990), і казак «Два браты і сякера» (1975), «Казка пра суседзяў, зьмяю і мядзьведзя» (1982).

Больш падзей гэтага дня ў гісторыі пад спасылкай: https://smarturl.click/Re1Wx

Хто стварыў бел-чырвона-белы сцяг? Гісторыя Клаўдзія Дуж-Душэўскага

«Зеркало» распавядае пра Клаўдзія Дуж-Душэўскага — архітэктара, грамадскага і палітычнага дзеяча, якому прыпісваецца стварэнне бел-чырвона-белага сцяга.

Як узнік ягоны праект беларускага нацыянальнага сцяга і калі БЧБ упершыню з’явіўся ў публічнай прасторы? Як сустрэча з Вацлавам Ластоўскім паўплывала на нацыянальнае самавызначэнне Дуж-Душэўскага? Якую ролю ён адыграў у дзейнасці БНР і беларускай дыпламатыі? І як склаўся ягоны лёс у Літве, дзе ён працаваў архітэктарам, перажыў нацысцкую і савецкую акупацыі і неаднаразова трапляў пад рэпрэсіі?

👉 Чытаць артыкул «Зеркала»