روبه‌روی یکدیگر

وقتی آیه ۴۷ سوره حجر را می‌خوانیم و در آن می‌بینیم که خداوند می‌فرماید:

«وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ إِخْوَانًا عَلَىٰ سُرُرٍ مُّتَقَابِلِينَ»

«و هر کینه و کدورتی را که در سینه‌هایشان بود، برکندیم؛ آنان برادرانه، بر تخت‌هایی روبه‌روی یکدیگر نشسته‌اند.»

با خودم فکر می‌کنم: اگر خداوند در توصیف اهل بهشت از زدوده شدن کینه‌ها از دل‌ها و قرار گرفتن آنان در کنار یکدیگر با برادری سخن می‌گوید، چرا ما در این دنیا این‌همه بر دوری، دشمنی و کینه اصرار داشته باشیم؟

این آیه مرا به این فکر می‌اندازد که شاید بهتر باشد پیش از آنکه منتظر باشیم کینه‌ها از دل‌هایمان زدوده شود، خودمان در همین دنیا برای پاک کردن دل‌ها، اصلاح روابط و حفظ برادری تلاش کنیم.

البته من خودم را اهل علم نمی‌دانم و قصد ندارم درباره مسائل تخصصی دینی اظهارنظر کنم یا به علما بگویم چه کنند. اختلافات علمی و فقهی جایگاه خود را دارد و در مسائل تخصصی، باید به اهل علم و متخصصان مراجعه کرد.

آنچه مرا به نوشتن این چند سطر واداشته، فقط یک دغدغه ساده است؛ دغدغه یک مسلمان عادی که گاهی با دیدن اختلاف‌ها و کدورت‌هایی که میان مسلمانان شکل می‌گیرد، از خود می‌پرسد: آیا نمی‌توانیم در کنار اختلاف نظرها، حرمت یکدیگر را حفظ کنیم و برادری خود را فراموش نکنیم؟

اختلاف سلیقه و تفاوت در برداشت از برخی مسائل دینی، در طول تاریخ اسلام نیز وجود داشته است. در برخی مسائل، میان صحابه رضی‌الله‌عنهم، تابعین و عالمان پس از آنان اختلاف نظرهایی شکل گرفته و این اختلاف‌ها در طول تاریخ ادامه یافته است.

من قصد ندارم درباره درستی یا نادرستی دیدگاه‌های علمی داوری کنم؛ چرا که این کار، نیازمند دانش و تخصص است. اما به عنوان یک انسان عادی، این پرسش برایم مطرح است که آیا هر اختلاف نظری باید به دشمنی، تحقیر، بدگمانی و دوری دل‌ها از یکدیگر منجر شود؟

اگر در مسئله‌ای، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد و هر دیدگاه بر اساس فهم و اجتهاد دینی شکل گرفته است، شایسته است با ادب، احترام و انصاف با یکدیگر برخورد کنیم؛ به‌ویژه در مسائلی که میان اهل علم محل اختلاف بوده است.

می‌توان به عقیده خود پایبند بود و در عین حال به دیگران احترام گذاشت. می‌توان دیدگاه خود را درست دانست، اما برای اثبات آن، دیگری را تحقیر نکرد و شخصیت او را زیر سؤال نبرد.

کینه و دشمنی میان مسلمانان برای هیچ‌کس سودی ندارد. گاهی آن‌قدر سرگرم اثبات نادرستی دیگران می‌شویم که فراموش می‌کنیم خودمان نیز به اصلاح، دانش، اخلاق و تهذیب نفس نیاز داریم.

شاید بهتر باشد به جای اینکه تمام وقت و انرژی خود را صرف محکوم کردن فلان عالم، رد کردن فلان دیدگاه و اثبات برتری نظر خود کنیم، کمی بیشتر در اخلاص، دانش، اخلاق و اصلاح خویش بکوشیم.

چرا باید این‌همه به متهم کردن یکدیگر، گمراه خواندن همدیگر و اثبات نادرستی دیگران مشغول باشیم؟

به نظرم جامعه مسلمانان به همدلی، احترام، اخلاق و انصاف نیاز دارد؛ نه به خودخواهی، غرور و اصرار بر اینکه تنها برداشت ما از دین درست است و هرکس با ما متفاوت می‌اندیشد، گمراه و مستحق جهنم است.

پذیرفتن اینکه ممکن است در برخی مسائل، دیگری نیز برداشت متفاوتی داشته باشد، لزوماً به معنای دست کشیدن از عقیده و باور خود نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه‌ای از انصاف، تواضع و رعایت ادب در اختلاف باشد.

این نوشته نه برای داوری میان علماست، نه برای تعیین اینکه کدام دیدگاه علمی درست یا نادرست است. تنها تأملی است از سوی یک فرد عادی که خودش نیز بیش از دیگران به اخلاق، انصاف و اصلاح نفس نیاز دارد.

زیرا از خودبرتربینی و تحقیر دیگران، چیزی جز دوری دل‌ها و افزایش کینه‌ها نصیب ما نمی‌شود.

خداوند در این آیه از اهل بهشت یاد می‌کند که کینه‌ها از دل‌هایشان زدوده شده و آنان برادرانه، روبه‌روی یکدیگر قرار گرفته‌اند.

چه زیباست اگر ما پیش از رسیدن به آن روز، در همین دنیا برای پاک کردن دل‌هایمان از کینه، بخشیدن یکدیگر و حفظ برادری تلاش کنیم.

شاید «روبه‌روی یکدیگر» فقط تصویری از یک نعمت بهشتی نباشد؛ بلکه برای من و شما یادآوری باشد که در این دنیا نیز، به جای پشت کردن به یکدیگر، می‌توانیم با محبت، احترام و برادری روبه‌روی هم بنشینیم.

راستی!
بیا روبه‌روی من بنشین.

وحید کاظمی

@bekhan_wk