با متمم | هایلایت | محمدرضا شعبانعلی

داماسیو

در گفتگویی که با یکی از متممی‌ها زیر یکی از درس‌های سیستم‌های پیچیده داشتم
(در درس emergence) لازم شد به کتاب جدید داماسیو به اسم «هوش طبیعی و منطق خودآگاهی» اشاره کنم و ارجاع بدم.

سه چهار روزه منتشر شده. برای کسانی که براشون سواله که مفاهیمی مثل «خود» و «هویت» چه‌جوری در موجودات زنده (و بیش از هر چیز انسان) شکل می‌گیرن، جواب‌های جذابی داره.

این بحث، هنوز در دنیا بحث ناتمامی هست و احتمالاً هیچ‌وقت هم جمع نمیشه (چون بیشتر یه بحث در قلمرو زبان و کلمات هست تا در دنیای فیزیکی).

اما پرداختن به این بحث و حاشیه‌هاش، میوه‌های زیادی داره.

من قدیم سر کلاس‌های حضوریم کتاب خطای دکارت داماسیو رو معرفی می‌کردم و بخش‌هاییش رو درس می‌دادم. اما بعداً نمی‌دونم چرا، فرصتی پیش نیومد که در نوشته‌هام بهش اشاره کنم.

داماسیو در مقایسه با دانشمندان هم‌ردهٔ خودش (که زیاد هم نیستن)، اون‌قدر که شایسته‌اش بوده در کشور ما شناخته‌شده نیست.

شاید کتاب جدیدش فرصتی ایجاد کنه که بیشتر ازش حرف زده بشه.

صندوق ثروت ملی

این هندبوک آکسفورد دربارهٔ صندوق‌های ثروت ملی کمی قدیمی شده (۲۰۱۷). خصوصاً توی صنعت مالی و سرمایه‌گذاری که تحولات سریعی داشته. اما ساختارش، چارچوبی که ارائه می‌ده و نکاتی که دربارهٔ معماری صندوق‌های ثروت ملی می‌گه واقعاً عالیه.

لابد می‌دونید که یکی از معروف‌ترین صندوق‌ها مال نروژ هست که دولت‌شون درآمد نفتی رو با یه مکانیزمی ذخیره و سرمایه‌گذاری می‌کنه. بهش می‌گن نگاه بین‌نسلی. دولت‌شون میگه حکومت حق نداره بی‌ حساب‌وکتاب پول نفتی رو مصرف کنه که مال نسل‌های بعد هم هست.

سی سال پیش شروع کردن. الان شده حدود ۲۴۰۰ میلیارد دلار. یعنی معادل هر نروژی حدوداً نیم میلیون دلار.

جالبه که نزدیک به ۷۰ درصد این پول هم سود خود پول نفته که اضافه شده به صندوق.

توی یه فصل از این کتاب، سیاست‌گذاری‌های این صندوق رو بررسی کرده که جالب بود. یکیش اینه که هیچ‌جا توی هیچ شرکتی، بیشتر از ۱۰٪ سهم (دارای حق رأی) نمی‌گیرن، که مجبور نشن درگیر روزمرگی‌های شرکت‌ها بشن. فقط سرمایه‌گذاری باشه و پولش رو بردارن

از این منظر با رویکرد جاهایی مثل عربستان (PIF) که با پول ملی سهم‌های بزرگ در شرکت‌ها می‌خره فرق دارن.

ادای احترام

بر سردر ساختمان اصلی ادارهٔ پست آمریکا در نیویورک (ساختمان فارلی) جمله‌ای حک شده که شاید قبلاً در عکس‌ها دیده باشید:

«نه برف، نه باران، نه گرما، و نه تاریکی شب، هیچ‌یک این پیک‌ها را از انجام سریع مأموریت‌شان بازنمی‌دارد.»

جمله در سال ۱۹۱۴ حک شده و آن‌قدر معروف است که بسیاری آن را شعار رسمی پست آمریکا می‌دانند.

دیوید لئونارد در کتاب «نه برف و نه باران» که به تاریخچهٔ پست آمریکا اختصاص دارد،‌ داستان پشت این جمله را می‌گوید.

این جمله را هرودوت در کتاب تاریخ معروف خود در توصیف چاپارهای ایرانی در دوران داریوش کبیر به‌کار برده است.

صنعت پست ایرانی در دوران پادشاهی هخامنشی با کوروش کبیر آغاز شد و در دوران داریوش کبیر به اوج رسید و سریع‌ترین پست سازمان‌یافته جهان شناخته می‌شد (مصری‌ها و چینی‌ها هم پست داشتند. اما نماد پست سریع و سازمان‌یافته، ایران بود).

لئونارد داستان انتخاب این جمله و حک شدن آن را این‌گونه به پایان می‌برد که:

بسیاری فکر می‌کنند این جمله شعار پست آمریکاست. اما این جمله صرفاً ادای احترام بزرگ‌ترین پست جهان به یکی از نامدارترین نیاکانش است.

#هایلایت

از امید به امید

قدرت پرواز ذهن بشر را آن‌جا می‌توان دید که از امیدی پر می‌گیرد و بر امیدی دیگر می‌نشیند.

مضمون از ساموئل جانسون

#جمله‌های_روزانه_متمم

یه زمانی در جنگ ایران و عراق، یه جمله‌ای از کیسینجر نقل می‌شد با این مضمون که:

«کاش می‌شد توی این جنگ هر دوشون ببازن.»

(احتمال بسیار زیاد خودش گفته. نگفته باشه هم تصمیم‌هاش کاملاً در این راستا بود. معتقد بود که توی جنگ باید از طرفی که خیلی ضعیف شده حمایت کرد تا استهلاک دو طرف بیشتر بشه و ماجرا با هزینهٔ کم جمع نشه).

من حس می‌کنم احتمالاً چین در اوضاع فعلی با توجه به پروژه‌های B&R در منطقه چنین نگاهی داره.

هم دوست داره آمریکا راحت به اهدافش نرسه (و به این برداشت برسه که در برابر چین و تایوان که پروژهٔ بزرگ‌تریه، باید محتاط‌تر باشه)

و هم ایران به نتیجه برسه که در آينده از استراتژی‌هایی که این بار انتخاب کرده استفاده نکنه.


بعد از اطمینان از این‌که دو طرف به این برداشت رسیده‌ان، احتمالا چین هم اقدامهای جدی‌تری (موفق یا ناموفق) برای تاثیرگذاری بر اوضاع انجام بده.

چین حاضره بپذیره هر یک از دو طرف (ایران یا آمریکا) پیروز این تنش‌ها و جنگ‌ها باشن. فقط به شرطی که پیروزی براشون با هزینهٔ زیاد به دست بیاد.

#موقت

برنامهٔ B&R - قسمت سوم

برداشت من اینه که اون‌قدر که از B&R میشه ایده‌ها و استراتژی‌ها و جهت‌گیری چین رو فهمید، از بریکس و سازمان همکاری شانگهای نمی‌شه فهمید.

می‌دونم مقایسهٔ یه برنامه با یک سازمان یا مجمع یا معاهده غلطه. اما از این نظر می‌گم که توی B&R دست چین بازه و گیر هماهنگی با دولت‌های متعدد نیست. از طرفی، مستقیماً باید منابع رو به پروژه‌ها تخصیص بده.

بنابراین شاید توی بریکس و شانگهای یه جاهایی تعارف تیکه‌پاره کنن و به تعبیری political flirting داشته باشن، اما توی B&R دیگه جای این بازی‌ها نیست. باید واقعاً صریح و شفاف تصمیم‌ها و سیاست‌هاشون رو نشون بدن و عملی کنن.

اگرچه رسماً هیچ‌وقت صریح گفته نشده، اما به‌نظرم (برداشت شخصی) یکی از علل اصلی که یه زمانی چین، ایران و عربستان رو هم به مذاکره و رفع کدورت‌ها ترغیب کرد، احتمالاً به B&R برمی‌گرده.

اگر از چیزهایی که روی کاغذ نوشته و امضا میشه و باهاش عکس می‌گیرن بگذریم (مسئولین ایرانی از این عکس‌ها با چین زیاد جمع کرده‌ان)، در عمل چین بیشترین حجم همکاری B&R در منطقهٔ ما رو با عربستان، امارات و عراق داشته.

با ایران هم همکاری کم نبوده. اما تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی و ملاحظات دیگه باعث شده مقیاس همکاری متفاوت باشه.

افقی که چین برای B&R داره چند دهه است. و قاعدتاً تصمیم‌ها، سیاست‌ها و منابعی رو که تخصیص می‌ده،‌ تا حد امکان با این پروژه همسو می‌کنه.

یه‌جورایی میشه بهش گفت super-framework برای کارهای اقتصادی و سرمایه‌گذاری.

راستی پاکستان هم یکی از همکاران نزدیک چین در این برنامه است. البته پاکستان فراتر از این‌ها، رابطهٔ خیلی عمیقی با چین داره. معمولاً توی رسانه‌ها ازش با عنوان رابطهٔ آهنین (ironclad) یاد می‌کنن (چین، راحت از این اصطلاحات و تعبیرها خرج نمی‌کنه).

آخرین نکته‌ای که خوبه بهش توجه داشته باشیم اینه که چین به‌شدت اصرار داره تعاملات خودش رو چه در B&R و چه در همکاری‌های دیگه از جنس partnership (مشارکت) تعریف کنه و تأکید می‌کنه که ما اهل alliance (ائتلاف) نیستیم. منطقش هم اینه که مشارکت بین دو طرف معنا پیدا می‌کنه. اما ائتلاف معمولاً علیه یه کشور سوم شکل می‌گیره یا یه رقیب سوم رو فرض (یا خلق) می‌کنه.

این استراتژی باعث می‌شه چین خیلی جاها، اون‌جوری که پارتنرهاش ازش انتظار دارن رفتار نکنه.

بقیه‌اش رو خودتون بخونید یا با Gen AI حرف بزنید، هر چی براتون سوال باشه پیدا می‌کنید. 🩷

برنامهٔ B&R - قسمت دوم

دولت چین از سال ۲۰۱۳ برنامهٔ Belt & Road Initiative رو شروع کرد. منظور از Belt یا کمربند، مسیر زمینه. Road هم این‌جا منظور جاده نیست، راهه؛ راه دریایی.

ایدهٔ B&R توسعه مسیر زمینی و دریایی چین به غرب (مشخصاً اروپا) هست و حدوداً ۱۵۰ کشور درگیرش هستن. یعنی چین یک به یک با کشورها رفته حرف زده و با هر کدوم یه چارچوبی در آورده که چه همکاری‌هایی در این مسیر می‌تونه باهاشون داشته باشه.

دو تا کتاب در این باره هست که دو تا جاناتان نوشته‌ان!

جاناتان اول، جاناتان هیلمن هست که کتاب راه تازهٔ امپراطور رو نوشته (چین و پروژهٔ قرن).

جاناتان دومی، جاناتان فالتون کتاب جمع‌و‌جور برنامهٔ B&R در جهان عرب رو نوشته که هنوز منتشر نشده. اما نوشته‌های قبلیش و کتابی که قبلاً به اسم رابطهٔ چین و کشورهای پادشاهی خلیج فارس (که اون رو هم با راتلج کار کرده) نشون می‌ده که این نوع مباحث رو خیلی دقیق و خوب بررسی می‌کنه.

اگر هم حوصله ندارید کارهای این دو نفر یا مطالب مشابه رو بخونید، با یکی از همین سرویس‌های هوش مصنوعی حرف بزنید، یا وقتی سوال می‌پرسید بگید در کانتکست به B&R یا حرف این آدم‌ها هم توجه کنه، باز خوبه.

دولت چین و وضع امروز خاورمیانه
برنامهٔ B&R - قسمت اول

به‌نظرم میاد دوستانی که این روزها دنبال تحلیل وضعیت فعلی خاورمیانه و بررسی سناریوهای احتمالی آتی هستن، به‌طور ویژه‌ای به ایران، آمریکا و بازی بازیگران منطقه‌ای توجه می‌کنن و سهم کمتری رو به چین اختصاص می‌دن.

این در حالیه که تصمیم‌های چین در سال‌های اخیر نقش مهمی در منطقه داشته (چه جاهایی که برخلاف انتظار مداخله کرده؛ مثل رابطهٔ ایران و عربستان. چه جاهایی که با وجود انتظار مداخله نکرده یا مداخلهٔ بسیار محدود داشته).

در حال حاضر هم که ارتباط ایران با دنیا محدودتر شده، بخش زیادی از بیم‌ها و امیدهای سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران کشور طبعاً به چین برمی‌گرده.

اولین چیزی که معمولاً به ذهن‌ می‌رسه، اینه که چین تقریباً تنها خریدار نفت ایرانه و از زاویهٔ دیگه، ایران، تأمین‌کنندهٔ ارزان انرژی و دسترسی به معادن و منابع زیرزمینی برای چینه.

حس می‌کنم این نگاه برای درک تصمیم‌ها و سیاست‌های چین و اقدام‌هایی که در سال‌های گذشته در منطقه انجام داده، تصمیم‌هایی که الان می‌گیره و مواضعش در برابر اتفاق‌هایی که در آینده در منطقه می‌افته کافی نیست.

پیشنهاد من به دوستانی که به این موضوع علاقه‌مند هستن، اینه که کمی دربارهٔ برنامهٔ Belt & Road چین مطالعه کنن.

جدا از این‌که موضوع جذابیه، ذهن ما رو با شیوهٔ نگاه چین به بسیاری از مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی بازتر می‌کنه.

امشب توی یه پست جدا چند جمله بیشتر در این باره می‌نویسم.
(البته من سواد خاصی توی این موضوع ندارم. در حد کنجکاوی شخصی چند تا کتاب و مقاله خوندم. خودتون بچرخید، اطلاعات بیشتری گیرتون میاد).

علت اصلی نوشتن بیشتر آن است که نویسنده نمی‌تواند ننویسد.

حسن کامشاد

منبع
‌

روشنفکر دینی

پیش از این هم چند بار گفته‌ام. ترکیب «روشنفکر دینی» با بدسلیقگی ساخته شده. بهتره به جای این ترکیب از اصطلاح «نواندیش دینی» استفاده کنیم.

ما در حوزهٔ دین و دینداری با دو دسته آدم روبه‌رو هستیم. یه عده از دینداران که زندگی‌شون رو می‌کنن و کاری هم با فکر و اندیشه و اندیشه‌ورزی ندارن.

گروه کوچک‌تری از دینداران هم هستند که در حوزهٔ دین فکر میکنن و دغدغه دارن. برای این گروه دوم میشه یه طیف در نظر گرفت از کهنه‌اندیش دینی تا نواندیش دینی.

واضحه که همهٔ کسانی رو هم که وقت‌شون رو به فکر کردن به دین و موضوعات دینی می‌گذرونن می‌شه در چنین طیفی جا داد و کسی بیرون نمی‌مونه.

پی‌نوشت: روشنفکر دینی که از اول اصطلاح پرت و غلط و ترکیب ناهمنشین و ناهمخوانی بود. اما شاید لازم باشه کم‌کم خود کلمهٔ روشنفکر هم بازنشسته بشه و چند اصطلاح جایگزین (بسته به بافت و موضوع) براش رایج بشه. به نظرم این روند همین الان هم در فارسی و انگلیسی شکل گرفته.

توضیح تکمیلی دربارهٔ خاطرات آندره وی

کتاب اصلی به زبان فرانسه است. ترجمهٔ انگلیسی (که من هایلایت‌هاش رو گذاشتم) با هماهنگی خود آندره وی انجام شده و عنوانش رو The Apprenticeship of a Mathematician گذاشته‌ان.

الان سرچ کردم دیدم نشر نی هم ترجمهٔ فارسی کتاب رو به اسم «شاگردی یک ریاضیدان» منتشر کرده‌.

کیفیت ترجمه رو نمی‌دونم. خودتون باید نگاه کنید.

اسم نویسنده روی جلد آندره ویل خورده که شاید بعداً آندره وی بشه بهتر باشه (چون خواهرش هم به اسم سیمون وی توی فارسی جا افتاده).

اما مهم نیست. توی ترجمه‌های دهه‌های قبل زیاد پیش میومده.

پی‌نوشت نامربوط

کتاب ۵۳ اصل در مذاکره Leigh Thompson / لی تامپسون که در دوران جوانی ترجمه کردم، با اسم «لیگ تامپسون» منتشر شد. بعداً هم دیگه موند و فکر کنم هنوز هم عوضش نکرده‌ان (سال‌های زیادیه که خبری ندارم و پیگیری نمی‌کنم).

تمرین تایپ

زندگی‌نامهٔ آندره وی (Andre Weil) جالبه. این ریاضیدان فرانسوی در سفری به فنلاند، در هتلی نزدیک مرز فنلاند و شوروی بوده.
برای این‌که خانمش مهارت تایپ سریع رو فراموش نکنه، گاهی یه متن‌هایی رو براش می‌خونده و اون تایپ می‌کرده. این کار رو در اون سفر هم انجام می‌دن (و لابه‌لاش، متوقف می‌شدن و از منظره لذت می‌بردن)

ظاهراً میزبان‌ مشکوک می‌شه (چرا یه نفر دوردست رو نگاه می‌کنه و به خانمش می‌گه مشاهداتش رو تایپ کنه؟).
برای آندره وی پروندهٔ جاسوسی تشکیل می‌دن تا بیشتر مد نظر باشه

همون روزها شوروی بمباران فنلاند رو هم شروع می‌کنه و باز این ریاضیدان نگون‌بخت نزدیک‌بین، از دور تشخیص نمیده پدافندهای فنلاندی دارن وسط میدون کار می‌کنن. خیره میشه و میره جلو ببینه چه خبره. دستگیرش می‌کنن.

بعد می‌بینن پروندهٔ جاسوسی (تایپ کردن) هم داره

توی نامه‌هاش یه نامه هم به یه دوست روس پیدا میشه که بهش می‌گه منتظرم ببینم چه‌جوری اثبات می‌کنی (منظورش قضیه‌های ریاضی بوده اما فکر می‌کنن مربوط به یه عملیاته)

شبی که قرار بوده بامدادش اعدام شه به‌طرز معجزه‌آسایی نجات پیدا می‌کنه

ترجمه کتاب رو نشر نی منتشر کرده. جداگانه می‌گم

جسارت پذیرش نامحبوب بودن

اگر صرفاً در پی این باشی که دوستت داشته باشند، باید هر لحظه و هر جا آماده باشی که بر سر هر چیز کوتاه بیایی. و در نهایت هم به هیچ چیز نخواهی رسید.

مارگارت تاچر

__

ده‌ها نفر به ده‌ها بیان این حرف رو گفته‌ان.
اما به قول حافظ، از هر زبان که می‌شنوی نامکرر است.

#جمله‌های_روزانه_متمم

هوش مصنوعی و انقراض انسان

یکی از دوستان متممی توی روزنوشته‌ها به بحث "هوش مصنوعی و خطر انقراض انسان" که اخیراً دوباره زیاد شنیده می‌شه اشاره کرده بود و نظر من رو هم پرسیده بود.

طبیعتاً برای چنین بحث‌هایی، دانش و مطالعهٔ تخصصی لازمه که من به اندازهٔ کافی ندارم.

اینه که یه جواب نسبتاً مختصر و شخصی نوشتم.

اعتبار حرف‌هام رو در حد گپ‌های مردم توی تاکسی (که گاهی تحلیل خاورمیانه و آمریکا و ... رو هم پوشش می‌ده) در نظر بگیرید.

برای بیان چیزی که توی ذهنم بود، از دو اصطلاح "اثر پهپادی" و "لحظهٔ کوویدی" استفاده کردم. احتمالاً اگر وقت و حوصلهٔ بیشتری بود، می‌تونستم اصطلاحات و تعبیرهای بهتری پیدا کنم.


https://mrshabanali.com/ai-human-extinction/
‌
‌

امتیازدهی در مذاکره
(از نوشته‌های هجده سال پیش)

یکی از قوانین امتیازدهی در مذاکره اینه که اگر به طرف مقابل امتیازی دادید که فکر می‌کردید ارزشمند و مناسبه و اون قبول نکرد، یا موافقت کرد و بعد زیرش زد، بعدا دوباره اون امتیاز رو راحت ندید (یا امتیاز کمتری بهش بدید یا امتیاز بیشتری ازش بگیرید و راحت به قرار قبلی برنگردید).

وگرنه ممکنه باز هم قدر امتیازی رو که گرفته ندونه.


این رو مغازه‌دارها هم بلدن. مثلاً وقتی می‌گن برای فلان چیز ۲۰٪ تخفیف می‌دم، این تخفیف رو به شرطی می‌دن که طرف همون‌جا توی مغازه قبول کنه و بخره.

اما اگر گفت حالا میرم دور می‌زنم برمی‌گردم، وقتی برگشت یا بهش میگن فروختیم تموم شد، یا میگن سیستم رو چک کردیم قیمت بالاتره یا میگن زنگ زدم به صاحب‌مغازه گفت اون تخفیف مال این جنس نبوده.


توی پروژه گرفتن هم همینه. اگر به کارفرما گفتید یه کاری رو (بدون هزینهٔ اضافه) می‌تونید دو هفته زودتر از عرف براش انجام بدید، و دیدید قدر نمی‌دونه و راحت از کنارش گذشت، یه نگاه به تقویم‌تون بندازید و بگید اشتباه کردم.

تا یاد بگیره وقتی امتیاز خوب می‌گیره قدر بدونه. شاید یه جاهایی ضرر کنید، اما در بلندمدت منافع زیادی داره.

این قاعده در تمام سطوح مذاکره، از معامله‌های روزمره تا معادلات و روابط بین‌المللی رعایت میشه و باید هم بشه.