از ویرایش

‏چند جای‌نام عجیب:

ایستگاه قندوشکر (تهران)‌‏
بازار شیطان (شهرهای گوناگون)
پاساژ دراکولا (تهران)‏
جهنم‌دره (خوی)
چهارراه چه کنم (شهرهای گوناگون)‏
چهارراه روغن‌نباتی (تهران)
خیابان لختی (نام پیشین خیابان سعدی) (تهران)
خیابان مهدی‌موش (تهران)
خیابان من اولوم [= من بمیرم] (کبودرآهنگ)
درخونگاه (درخانگاه / درخانقاه؟) (تهران)
روستای باقرتنگه (بابلسر)
سه‌راه پلنگ‌صورتی (بندرعباس)
سه‌راه سرگردان (تهران)
سه‌راه کاسه‌کوزه (یزد)
شلنگ‌آباد (اهواز)‏
فلکۀ بستنی (قم)
فلکۀ زیرسیگاری (ایذه)
فلکۀ ضد (مشهد)
فلکۀ قَل و قاز [= بوقلمون و غاز] (پیرانشهر)
قلعه‌کون [= قلعه‌کهنه؟] (قروه)
قلعه‌مرغی (تهران)
کوچۀ سوراخ نرگس (اراک)‏
کوچۀ سوسکی (تهران)‏
کوچۀ شاشوها (تهران، شیراز)
کوچۀ شامبولی (تهران)
کوچۀ شام‌سیز تقی [= تقی بی‌شام] (زنجان)
کوچۀ شیرکُش (گرگان)
کوچۀ علی‌لختی (قم)
کوچۀ گوگَل [= گلّۀ گاو] (تهران)
کوچۀ گُهی‌ها (قم)
کوچۀ مرغی (تهران)
کوچۀ ننه‌عباس (قم)
محلۀ تف‌به‌چوب (قم)
محلۀ زنبیل‌آباد (قم)‏
محلۀ شاغالو (قم)
محلۀ غول‌آباد (یزد)
محلۀ گاومیش‌آباد (اهواز)
مسجد کریم ساقی (اصفهان)
منار کون‌برنجی (اصفهان)
میدان اعدام (تهران)
میدان دوپستان (خور)
میدان چهارشاخ (قزوین)
میدان غریب‌کش (قزوین)

‏در شهر شما هم از این جای‌نام‌ها هست؟ برایمان بنویسید.

۱۴۰۰/۰۱/۰۹

فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

از ویرایش pinned a photo

▫️آغاز دوره: نیمۀ نخست مهر ١۴۰۵، جمعه‌ها، ساعت ١۴:۰۰
▫️شرکت‌کنندگان عضو کانالی تلگرامی می‌شوند و در آنجا جزوه‌ها و فیلم‌های همۀ جلسه‌ها بارگذاری می‌شود. زمان دسترسی به این جزوه‌ها و فیلم‌ها نامحدود است.
▫️ جلسۀ ۱: رسم‌الخط و املا
جلسۀ ۲: فارسی گفتاری و شکسته
جلسۀ ۳: نشانه‌گذاری
جلسۀ ۴: ویرایش رایانه‌ای
جلسۀ ۵: ویرایش زبانی ١
جلسۀ ۶: ویرایش زبانی ٢
جلسۀ ۷: مسائل نظری درست و غلط در زبان
جلسه‌های ۸ تا ۱۰: درست و غلط در زبان
جلسه‌های ١١ تا ۱۳: واژه‌پژوهی
جلسۀ ۱۴: مرجع‌شناسی (فرهنگ‌های فارسی)
جلسۀ ۱۵: درآمدی بر صرف
جلسه‌های ۱۶ و ۱۷: درآمدی بر نحو ۱ و ۲
توضیح: جلسۀ ١ تا ۴ و ۱۶ و ۱۷ در قالب فیلم ضبط‌شده ارائه می‌شود.
▫️عضویت در گروه تلگرامی برای پاسخ به پرسش‌ها.
▫️اگر پرداخت هزینۀ کارگاه برایتان دشوار است، در خصوصی اطلاع دهید.
▫️شهریۀ دوره: ۳,۹۵۰,۰۰۰ تومان (سه میلیون و نهصد و پنجاه هزار تومان، برابر با هر جلسه ۱ دلار!).
▫️شمارۀ کارت: 6104337384300636
بانک ملت، به نام فرهاد قربان‌زاده (پس از واریز، روگرفتِ رسید بانکی را در خصوصی بفرستید.)

نام‌نویسی

▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

از ویرایش pinned Deleted message

در ادامۀ نکته‌های کم‌اهمیت در فاصله‌گذاری
به فاصله‌گذاری این جمله‌ها دقت کنید:
صبح به خیر / به‌خیر (و نه «بخیر»)؛
فدات شم (و نه «فداتشم»)؛
پا شو (و نه «پاشو»)؛
گم شو (و نه «گمشو»).

١۴۰۵/۰۶/۳۱
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

‏تاکنون دیده‌اید دانشمند یا استاد دانشگاه یا پژوهشگری واژه‌های بوک‌مارک و نشان کتاب و نشانک و نشانگر را به کار ببرد؟
‏در قدیم این واژه‌های «ادایی» را به کار نمی‌بردیم و به این ابزار چوبِ الف یا چوبْ‌الف می‌گفتیم. این واژه هنوز هم میان پژوهشگران و نویسندگان و کتاب‌خوان‌های حرفه‌ای رایج است. اینجا بیشتر توضیح داده‌ام.
١۴۰۵/۰۶/۳۰
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

🔵 ویدئو کامل بررسی کتاب «دستور زبان فارسی پنج استاد» | پنجاه‌وهفتمین نشست «صدکتاب ماندگار قرن»

🔹 پنجاه‌وهفتمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» با محوریت بررسی کتاب «دستور زبان فارسی پنج استاد»، در سالن فرهنگ مرکز همایش‌های بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

🔹 این کتاب حاصل همکاری جلال‌الدین همایی، عبدالعظیم قریب، رشید یاسمی، بدیع‌الزمان فروزانفر و محمدتقی بهار است.

🔹 در این نشست، فرهاد قربان‌زاده، زبان‌شناس و ویراستار، و مونا ولی‌پور، عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی، این اثر را مورد نقد و بررسی قرار دادند. دبیری نشست را هومن یوسفدهی، پژوهشگر زبان و ادب فارسی، بر عهده داشت.

📺 مشاهده فیلم کامل نشست در آپارات سازمان

#سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
#صد_کتاب_ماندگار_قرن
#دولت_پای_کار_مردم

🆔 @nali_ir

‏عجیب‌ترین پرسش در زمینۀ دستور خط این است: «ضمیر پیوسته را سرهم بنویسیم یا جدا؟»
بزرگوار، اسمش رویش است!
١۴۰۵/۰۶/٣۰
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

پنجاه‌وهفتمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»
«دستور زبان فارسی پنج استاد»؛ نقطه‌عطفی در آموزش زبان فارسی (اینجا)
١۴۰۵/۰۶/٢۹
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

«رنگ‌باختگی معنایی» و «تأکید و تصریح و شفافیت»
در طول زمان، برخی واژه‌ها دستخوش «رنگ‌باختگی معنایی» یا «تهی‌شدگی معنایی» می‌شوند و نمی‌توانند مانند سابق تمامی بار معنایی خود را به مخاطب منتقل کنند (Campbell and Mixco 2007: semantic bleaching →). گاهی نیز واژه‌ای پس از ورود به زبانی دیگر رنگ‌باخته می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است سخنگویان زبان برای تقویت معنی این واژه‌ها و شفافیتِ بیشتر، پسوند یا پیشوندی به آن‌ها بیفزایند یا آن‌ها را به‌همراه واژه‌ای دیگر به‌کار ببرند. باید توجه داشت که این واژه‌ها یا وندهای افزوده «حشو» یا «غلط» نیستند و اگر آن‌ها را از متن بزداییم، از تأکید، تصریح یا شفافیت کاسته خواهد شد. مثال:
ﺑ: بهار تکواژ بـ را، که پیش از فعل می‌آید، «باء تأکید» (بهار ۱۳۷۵، ص ۳۳۳) می‌نامد: مسلمان شده بود و به موسی بگرویده (تاریخ بلعمی).
ـ‌باشی: در فارسی گاه برای شفافیت و تصریح بیشتر و تقویت معنی صفت‌های فاعلی / اسم‌های شغل، پسوند صفت‌فاعلی‌ساز ـ‌باشی را به آن‌ها می‌افزایند. مانند آبدارباشی، آشپزباشی، حکیم‌باشی، عکاس‌باشی، فراش‌باشی، معمارباشی، و وکیل‌باشی که معنی آن‌ها با معنی واژۀ پایه‌شان تفاوتی ندارد.
برعلیه: واژﮤ علیه دارای مفهوم «مخالفت» و «ضدیت» است، ولی فارسی‌زبانان برای تصریح و شفافیتِ بیشتر، حرف اضافۀ بر را نیز که بر «مخالفت» و «ضدیت» هم دلالت می‌کند (برای مثال، از ماست که بر ماست) به آن افزوده‌اند.
ـ‌تر: در فارسی گاه برای شفافیت و تصریح بیشتر و تقویت معنی صفت‌های برتر / تفضیلیِ عربی، مانند ارشد، اصلح، اولیٰ و ده‌ها واژﮤ مشابه، پسوند صفت‌برترساز ـ‌تر را به آن‌ها می‌افزایند. هنگامی که فارسی‌زبانان صفت‌های برتر عربی را از این زبان وام گرفتند، معنی صفت برتر را از آن‌ها درنمی‌یافتند و این جنبۀ معنایی صفت‌های برتر برایشان تیره بود. درنتیجه، برای تصریح و شفافیت بیشتر و تقویت معنی آن‌ها، پسوند سازندﮤ صفت برتر را به این واژه‌ها می‌افزودند و گاه آن‌ها را به‌صورت ارشدتر، اصلح‌تر و اولی‌تر و غیره نیز به‌کار می‌بردند (← صادقی ۱۳۹۱ب، ص ۷).
چه (در اگرچه و آنچه و هرچه): چه در اگرچه و آنچه و هرچه دستخوش رنگ‌باختگی معنایی شده و معنی آن تیره گردیده‌است. درنتیجه، فارسی‌زبانان برای تقویت اگرچه یا تأکید بر آن، در ساخت نحوی جمله، ولی و مترادف‌های آن را افزوده‌اند و می‌گویند «اگرچه ...، ولی ...» و برای تقویت آنچه و هرچه نیز که افزوده‌اند و می‌گویند «آنچه که» و «هرچه که».
گَر: گَر در فارسی کهن به‌معنی «کچلی، جَرَب» بوده‌است، ولی فارسی‌زبانان برای تقویت معنی اسم‌مصدری آن و شفافیت و تصریح بیشتر، پسوند -ی را به آن افزوده‌اند و امروزه گَر را در معنی «کچل» و گری را در معنی «کچلی، جَرَب» به‌کار می‌برند (تذکر شفاهی دکتر وحید عیدگاه).
ـ‌گر: جادو در فارسی کهن به‌معنی «جادوگر» بوده (مثلاً در «نرگس جادو»)، ولی فارسی‌زبانان برای تقویت معنی فاعلی آن، پسوند صفت‌فاعلی‌سازِ ـ‌گر را به آن افزوده‌اند و جادوگر می‌گویند.
ـ‌گری: در فارسی گاه برای شفافیت و تصریح بیشتر و تقویت معنی اسم‌مصدرها، پسوند اسم‌سازِ «ـ‌گری» را، که خود مشتق از دو پسوند «ـ‌گر» و «ـ‌ی» است، به آن‌ها می‌افزایند، مانند اخلالگری، تصدی‌گری (تذکر شفاهی دکتر مهدی کمالی)، تکدی‌گری، رامشگری، عشوه‌گری، و لابه‌گری که معنی آن‌ها با معنی واژه‌های اخلال، تصدی، تکدی، رامش، عشوه، و لابه تفاوتی ندارد.
مانستن: مانستن دستخوش رنگ‌باختگی معنایی شده‌است و فارسی‌زبانان برای تقویت آن، «مثلِ» یا «مانندِ» را به آن می‌افزایند و به‌جای «به ... می‌ماند» می‌گویند «مثل ... می‌ماند».
مورچه: مور به‌تنهایی در زبان ادبی امروز به‌معنی «حشره‌ای کوچک» است و بنابراین، مورچه تصغیر مور نیست، بلکه فارسی‌زبانان برای تأکید بر کوچک بودن مور پسوندِ ـ‌چه را به آن افزوده‌اند (صادقی ۱۳۷۱، ص ۲۳).
ناغافل: در برخی موارد واژﮤ مورد نظر دستخوش رنگ‌باختگی معنایی نشده، ولی برای تأکید بیشتر بر آن، وندی به آن می‌افزایند یا آن را در کنار واژه‌ای دیگر به‌کار می‌برند. برای مثال، در فارسی صفت‌ها می‌توانند با تغییر مقوله به‌راحتی به قید تبدیل شوند، ولی در واژﮤ قیدی ناغافل، برای تأکید و تصریح بیشتر، پیشوند ناـ نیز به واژﮤ صفتی غافل افزوده شده‌است (در فارسی کهن غافل در معنی قیدی نیز به‌کار می‌رفته‌است). ساخت واژﮤ ناغافل را می‌توان با واژﮤ نه‌خیر سنجید. خیر (که در اصل به‌معنی «نیکویی» است و در معنی «نَه» به‌گویی یا حُسن تعبیر است) به‌تنهایی معنی منفی دارد، ولی فارسی‌زبانان واژﮤ نَه را نیز به آن افزوده‌اند تا معنی آن را تقویت و بر منفی بودن آن تأکید کنند.

منبع: «نقد و بررسی غلط ننویسیم»، فرهنگ‌نویسی، شمارۀ ۱۴، شهریور ۱۳۹۸.
۱۳۹۹/۰۶/۱۹
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

🔵 در پنجاه‌وهفتمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن»
بررسی «دستور زبان فارسی پنج استاد» در کتابخانه ملی ایران

🔹 کتاب «دستور زبان فارسی پنج استاد» و جایگاه آن در تاریخ آموزش و تدوین قواعد زبان فارسی، در پنجاه‌وهفتمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» بررسی می‌شود.

🔹 در این نشست، فرهاد قربان‌زاده، زبان‌شناس و ویراستار، و مونا ولی‌پور، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، درباره این اثر سخن خواهند گفت. دبیری نشست را هومن یوسفدهی، پژوهشگر زبان و ادب فارسی، بر عهده دارد.

🔹 کتاب «دستور زبان فارسی پنج استاد» حاصل همکاری جلال‌الدین همایی، عبدالعظیم قریب، رشید یاسمی، بدیع‌الزمان فروزانفر و محمدتقی بهار است. این اثر نه‌تنها متنی آموزشی، بلکه بازتاب کوشش جمعی نسلی از ادیبان و پژوهشگران برای تدوین منظم و قابل آموزش قواعد زبان فارسی به‌شمار می‌آید.

📅 یکشنبه ۲۹ شهریورماه ۱۴۰۵
⏰ ساعت ۱۰ تا ۱۲
📍 مرکز همایش‌های بین‌المللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

🌐 مشاهده خبر کامل

#سازمان_اسناد_و_کتابخانه_ملی_ایران
#دولت_پای_کار_مردم

🆔 @nali_ir

یک نکتۀ کم‌اهمیتِ دیگر در شکسته‌نویسی
همان‌گونه که «سه سِری» را «سسِری» نمی‌نویسیم، «یه سِری» را هم «یسری» نمی‌نویسیم.

پانوشت: وقتی بار و دفعه و نوبت و واژه‌های دیگر را داریم، بهتر است سِری را به کار نبریم تا نزد دانشوران، کم‌سواد و شلخته‌گو و بی‌بهره از واژگان ذهنی غنی جلوه نکنیم.
١۴٠۵/٠۶/٢۶
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

یک نکتۀ کم‌اهمیت در شکسته‌نویسی این است که یکم به معنی «یه کم، کمی» نیست؛ به معنی «یِکُم، نخست» است.
١۴٠۵/٠۶/٢۵
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

گفت‌وگو با دکتر حسن انوری و دکتر محمود عابدی

تاریخ گفت‌وگو: ۱۴۰۵/۰۶/۲۱
ساعت ۱۱:۰۰

باشندگان:
دکتر حسن انوری
دکتر محمود عابدی
دکتر ایرج مهرکی
دکتر عبدالرضا قریشی
دکتر مریم دانشگر
خانم مریم میرشمسی
خانم اکرم سلطانی
فرهاد قربان‌زاده

توضیح: پیش از ضبط کردن صدا، آقای دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی هم حضور داشتند. صدا پس از خداحافظی با ایشان ضبط شده. دکتر عابدی در چند دقیقهٔ آغازین حضور ندارند و به مشایعت دکتر شفیعی رفته‌اند.
۱۴۰۵/۰۶/۲۱
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

راه‌یابی زبان ترکی به آذربایجان
درپی کوچ بزرگ ترکان به آسیای صغیر، در قرن یازدهم میلادی، زبان ترکی به آذربایجان راه یافت.
نخستین گروه غُزها شامل ٢٠٠٠ چادر در سال ۴٢٠ هجری وارد آذربایجان شدند و امیر وهسودان آن‌ها را پذیرفت.
در سال ۴٣۵ هجری دوباره نزدیک به ۵٠٠٠ ترکمن از راه دیار بکر و ارمنستان، از میان‌رودان به آذربایجان وارد شدند و شهر خوی را تصرف کردند.
طغرل‌بیگ سلجوقی نیز در سال ۴۴۶ هجری به آذربایجان و اران آمد و حکمرانان محلی را فرمان‌بردار خود کرد.
زبان این تازه‌واردان اندک‌اندک جای زبان بومی آذری را گرفت.
مغولان در بهار سال ۶١٨ هجری آذربایجان را اشغال کردند.
در قرن پانزدهم میلادی بیشترْ قراقویونلوها و آق‌قویونلوهای ترکمان آذربایجان را اداره می‌کردند و چون رقیب اصلی تیموریان بودند، آذربایجان پیوسته به دست ترکمان‌ها می‌افتاد.
در دورۀ صفوی، به‌دنبال لشکرکشی‌های سپاه عثمانی، به‌مدت دو قرن یا بیشتر، آذربایجان چند بار رو به ویرانی نهاد و اندوه‌بارترین این لشکرکشی‌ها در سال ١٠۴۵ هجری بود که نیروهای سلطان مراد چهارم عثمانی تبریز را به تصرف درآوردند و آن را ویران کردند.
(آذربایجان در ایران معاصر، تورج اتابکی، ترجمۀ محمدکریم اشراق، توس، ١٣٧۶، ص ٢٢ـ٢٣، با ویرایش زبانی و کوتاه‌سازی).
١۴٠۵/٠۶/٢١
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

دربارۀ بار معنایی و واژه‌سازی
در زندگی مردم نباید تفتیش کنیم.
در زندگی مردم نباید کندوکاو کنیم.
بار معنایی این دو جمله تفاوت چندانی ندارد و می‌توانند به جای هم به کار روند. عقیده و باور هم که تفاوت خاص و محسوسی ندارند.
پس چه چیزی باعث می‌شود بپنداریم تفتیش عقاید بار معنایی خاصی دارد و باورکاوی آن بار معنایی را ندارد؟ آن چیز خودِ مفهومِ تفتیش عقاید است، نه لفظ تفتیش عقاید.
عبارت تفتیش عقاید چند دهه است که در فارسی به کار می‌رود و یک هالهٔ معنایی به دور آن ایجاد شده. روشن است که این هالهٔ معنایی در واژه‌ای که یک ساعت پیش ساخته شده وجود ندارد و برای آمیخته شدن واژه و بار معنایی آن به‌ناگزیر باید چند سالی درنگ کرد و آن را بارها و بارها به کار برد. آن‌گاه خواهیم دید که این بار معنایی روی باورکاوی هم سوار خواهد شد.
فراموش نکنیم که نمی‌توان چیزی ناخوشایند را لباس زیبا پوشاند و انتظار داشت همواره خوشایند جلوه کند. آن چیز رفته‌رفته ناخوشایندی خود را نشان خواهد داد.
١۴۰۵/۰۶/١۵
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh

بخشی از کتاب مونزینگر پاشا که در جلسه‌های کتاب‌خوانی می‌خوانیم.
آخرین فرصت برای نام‌نویسی: هفتۀ کنونی.
شرکت در این جلسه‌ها رایگان است.
نام‌نویسی: @azvirayesh_admin

از ویرایش pinned a photo

حواسمان نبود و آرام‌آرام «چشیدن» شد «تست کردن» (و نه حتی «تِیْست [taste] کردن»).
١۴۰۵/۰۶/۰٨
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh