راه‌یابی زبان ترکی به آذربایجان
درپی کوچ بزرگ ترکان به آسیای صغیر، در قرن یازدهم میلادی، زبان ترکی به آذربایجان راه یافت.
نخستین گروه غُزها شامل ٢٠٠٠ چادر در سال ۴٢٠ هجری وارد آذربایجان شدند و امیر وهسودان آن‌ها را پذیرفت.
در سال ۴٣۵ هجری دوباره نزدیک به ۵٠٠٠ ترکمن از راه دیار بکر و ارمنستان، از میان‌رودان به آذربایجان وارد شدند و شهر خوی را تصرف کردند.
طغرل‌بیگ سلجوقی نیز در سال ۴۴۶ هجری به آذربایجان و اران آمد و حکمرانان محلی را فرمان‌بردار خود کرد.
زبان این تازه‌واردان اندک‌اندک جای زبان بومی آذری را گرفت.
مغولان در بهار سال ۶١٨ هجری آذربایجان را اشغال کردند.
در قرن پانزدهم میلادی بیشترْ قراقویونلوها و آق‌قویونلوهای ترکمان آذربایجان را اداره می‌کردند و چون رقیب اصلی تیموریان بودند، آذربایجان پیوسته به دست ترکمان‌ها می‌افتاد.
در دورۀ صفوی، به‌دنبال لشکرکشی‌های سپاه عثمانی، به‌مدت دو قرن یا بیشتر، آذربایجان چند بار رو به ویرانی نهاد و اندوه‌بارترین این لشکرکشی‌ها در سال ١٠۴۵ هجری بود که نیروهای سلطان مراد چهارم عثمانی تبریز را به تصرف درآوردند و آن را ویران کردند.
(آذربایجان در ایران معاصر، تورج اتابکی، ترجمۀ محمدکریم اشراق، توس، ١٣٧۶، ص ٢٢ـ٢٣، با ویرایش زبانی و کوتاه‌سازی).
١۴٠۵/٠۶/٢١
▫️فرهاد قربان‌زاده
@azvirayesh