📌 چارت چهارده‌جلسه‌ای درس «روش‌شناسی تفسیر متون فلسفی (۳):» (اختیاری) [برای دانشجویان کارشناسی ارشد فلسفه]

پیش‌نیاز: روش‌شناسی تفسیر متون فلسفی (۱) و روش‌شناسی تفسیر متون فلسفی (۲)



جلسه‌ی یک. چرخش‌های جدید در نظریه‌ی تفسیر
– چرا به روش‌های جدید تفسیر نیاز داریم؟
– محدودیت‌های الگوی کلاسیک تفسیر
–  از تفسیر مؤلف‌محور به متن‌محوری و خواننده‌محوری
– از معنای متن به پرسش از قدرت، جنسیت، تاریخ و ایدئولوژی
– آشنایی با خانواده‌ی روش‌های نوین تفسیر
– مسئله‌ی «امکان روش» در تفسیرهای معاصر


جلسه‌ی دو. تفسیر مارکسیستی و نقد ایدئولوژی
‒ متن فلسفی و ساختارهای اقتصادی و اجتماعی
– ایدئولوژی و تولید معنا
– طبقه، مناسبات قدرت و متن
– نسبت زیربنا و روبنا در تفسیر
– خواندن متن به مثابه محصول یک وضعیت تاریخی
–تفاوت تفسیر مارکسیستی با تقلیل متن به شرایط اقتصادی


جلسه‌ی سه. تفسیر فمینیستی
– چرا تفسیر فمینیستی؟
– جنسیت و تولید معنا
– غیاب، حذف و به‌حاشیه‌رانی در متن فلسفی
– بازنمایی زن، بدن و سوژگی
– نسبت تجربه‌ی زیسته و تفسیر فلسفی
– نقد سوگیری جنسیتی در سنت فلسفی
– تفاوت رویکردهای فمینیستی در تفسیر متن


جلسه‌ی چهار. نظریه‌ی انتقادی و تفسیر رهایی‌بخش
– نقد ایدئولوژی و سلطه
– عقلانیت، قدرت و منافع انسانی
– متن، سلطه و امکان رهایی
– تفسیر به مثابه نقد اجتماعی
– نسبت فهم و رهایی
– تفاوت تفسیر انتقادی با تفسیر صرفاً توصیفی


جلسه‌ی پنج. تفسیر روان‌کاوانه
– ناخودآگاه و متن
–  متن به مثابه بیان یا نشانه‌ی امر سرکوب‌شده
– میل، فقدان، اضطراب و سوژه در تفسیر
– خواندن آنچه متن نمی‌گوید
– فروید و سنت روان‌کاوانه در تفسیر
– لاکان و مسئله‌ی زبان و سوژه
– حدود و خطرهای تفسیر روان‌کاوانه

جلسه‌ی شش. تفسیر تبارشناختی
– نیچه و مسئله‌ی تبارشناسی
– فوکو و تاریخ تکوین مفاهیم
– قدرت و دانش
– پیدایش تاریخی مفاهیم و گفتمان‌ها
– گسست، تداوم و دگرگونی مفهومی
– تفاوت تبارشناسی با تاریخ‌نگاری سنتی
– خواندن متن در شبکه‌ی قدرت و دانش


جلسه‌ی هفت. تحلیل گفتمان و تفسیر فلسفی
– قواعد شکل‌گیری گفتمان
– سوژه و جایگاه سوژگی در گفتمان
– نسبت متن و گفتمان
– چه چیزهایی را می‌توان و نمی‌توان در یک دوره گفت
– تحلیل واژگان، مفاهیم و صورت‌بندی گفتمانی
– تفاوت تحلیل گفتمان با تحلیل محتوای متن


جلسه‌ی هشت. تفسیر پساساختارگرایانه و واسازانه
– ناپایداری معنا
– دوگانه‌های مفهومی و سلسله‌مراتب آن‌ها
– حضور و غیاب
– تناقض‌ها و تنش‌های درونی متن
– خواندن متن علیه تثبیت معنای آن
– واسازی و مسئله‌ی مرکز و حاشیه
– تفاوت «واسازی» با «رد کردن» یا «نقد کردن» متن


جلسه‌ی نه. تفسیر ساختاری و نشانه‌شناختی
– متن به مثابه نظامی از روابط
– نشانه، دال و مدلول
– تفاوت‌ تحلیل ساختاری با تحلیل صرفاً واژگانی
– تقابل‌های دوگانه و ساختارهای زیرین
– نقش روابط میان عناصر در تولید معنا
– کاربرد نشانه‌شناسی در خواندن متون فلسفی


جلسه‌ی ده. تفسیر روایت‌شناختی و مسئله‌ی صورت متن
– آیا متن فلسفی نیز روایت دارد؟
– ساختار روایت و تولید معنا
– صدا، زاویه‌ی دید و جایگاه گوینده
– آغاز و پایان متن
– مثال، تمثیل، استعاره و روایت فلسفی
– کاربرد محدود و مشروع روایت‌شناسی در متون فلسفی


جلسه‌ی یازده. تفسیر تاریخی–مفهومی و تاریخ‌نگاری مفاهیم
– مفاهیم فلسفی به مثابه موجودیت‌های تاریخی
– تغییر معنای مفاهیم در طول زمان
– زمینه‌ی کاربرد مفهوم
– تاریخ مفاهیم و تاریخ اندیشه
– روش مقایسه‌ی کاربرد یک مفهوم در دوره‌های مختلف
– رینهارت کوزلک و تاریخ مفاهیم
– تفاوت تاریخ مفهومی با فرهنگ‌لغت فلسفی



جلسه‌ی دوازده. تفسیر پسااستعماری و استعمارزدایانه
– فلسفه و مسئله‌ی مرکز و حاشیه
‒ دانش، قدرت و استعمار
– بازخوانی متون فلسفی از منظر استعمار
– دیگری، تفاوت و مسئله‌ی بازنمایی
– نقد جهان‌شمولی ادعاهای فلسفی
– نسبت سنت‌های فلسفی غیرغربی با فلسفه‌ی مدرن غربی
– خطر تحمیل چارچوب‌های پسااستعماری به متن


جلسه‌ی سیزده. تفسیرهای هویتی و موقعیت‌مند
– موقعیت مفسر و تولید معنا
– جنسیت، طبقه، نژاد، فرهنگ و هویت در تفسیر
– دانش موقعیت‌مند
– صدای حذف شده و مسئله‌ی بازنمایی
– امکان و حدود تفسیر از منظر گروه‌های به‌حاشیه‌رانده‌شده
– تفاوت «تفسیر از یک منظر» و «تفسیر دلبخواهانه»
– مسئله‌ی «عینیت» در تفسیرهای موقعیت‌مند


جلسه‌ی چهارده. مقایسه و ترکیب روش‌های تفسیری
– آیا می‌توان یک متن را با چند روش تفسیر کرد؟
– تفاوت «تعدد تفسیر» با «تعدد روش»
– تعارض یا مکمل‌بودن روش‌های تفسیری
– تفسیر فمینیستی، مارکسیستی، روان‌کاوانه و تبارشناختی یک متن واحد
– چگونه روش مناسب را برای یک متن انتخاب کنیم؟
– طراحی یک پروژه‌ی تفسیری چندروشی
– حدود تلفیق روش‌های تفسیری
– جمع‌بندی: از روش‌ تفسیر تا رویکردهای تفسیر



💠 اَزدانامه | محمدمهدی حاتمی
@azdanameh