Атопонимика🔎

Нарџьхьоу – иагьшьхоуп, иагьбаауп (ашьха ақәцәан игылоуп).

Иагьбаша-маша баам, Аԥсны иахьаҵанакуа иреиҳаӡоу акоуп, ҵакырадгьылла Бедиа ақыҭа иатәуп. Аамҭала абжьыуаа, нас самырзаҟанаа раҳцәа тәарҭас ирыман, иара уа 1812 шықәсазы дшьын Самырзаҟан зхьыԥшыз Чач Манучар. Абаа иацәыхарамкәа ақьырсиан ныха ашьҭамҭа убоит.

Абызшәадырҩы, апрофессор Валери Кәарҷиа ишиҩуа ала, "Нарџьхьоу" – аԥсышәоуп, "Нарҭаа рџых" ҳәа ицәажәозар ауеит (крепыш/крепость Нартов), агыршәала "џьиха" абаа шаанагогьы. Иааигоит убас, Нарџьхьоу абаа амрагыларахьала, Чхәарҭал ақыҭан иҟоу Џьыхә абаа, мамзаргьы Ахра Џьыхә, аладахьала – ақыҭа Санарда/Санарҭа ("Нарҭаа рҭыԥ"), Самырзаҟан – "Мырзаҟан иҭыԥ" шаҳәо еиԥш.

Насгьы, ажәа анҵәамҭа аиҿкаашьа аԥсышәоуп, ус иаҳԥыло аҭыԥхьыӡқәеи ахатәы хьыӡқәеи рацәоуп: Гәдоу, Аргәысҭоу, Џьанҭоу, Ҷлоу, Набжьоу, Нарҭоу, Лоу, Баалоу, Баароу, Ҟансоу, Кьыркьоу, Зоу, Соу, Тоу, Ешсоу, Алоу, Нарчоу, Ерысҭоу уҳәа.

Ахыҵхырҭа: В. Е. Кәарҷиа. Аусумҭақәа реизга быжь томкны, IV атом. Аҟәа, 2019, ад. 217.

Нарџьхьоу аԥсышәа цқьоу, аԥсышәа-гыршәоу аҵабыргҵәҟьа ҳазҳәода, аха идыруп агибрид хьыӡқәа аԥсшәа ишатәышьҭрам (ҩ-бызшәак рышьаҭала атопоним ашьақәгылара).

Амҳаџьыррақәа ҟалаанӡа Самырзаҟан аԥсшәа анықәмыҩуаз ҳәа ыҟамызт. Уи ҳгәылацәагьы иазгәарҭон. Убас, ақырҭуа ҵарауаҩ А. Цагарели XIX ашәышықәса анҵәамҭазы иҩуан: "Уажә аабыкьанӡа Самырзаҟан ауразоуроу ԥсышәан ҭауади-аамсҭеи бызшәас ирҿаз, иаҵаҽырбо ирҳәозгьы" ҳәа. Даҽаџьара, "аҳәсеи ирыхшаз рхәыҷқәеи гыршәала ицәажәоит, ахацәа – ԥсышәа мацароуп ирҳәо" ҳәа ациҵон.

🧡 Ахьыуардын шәақәтәа