Цәыббрамза 17, 1846 шықәсазы Лыхны иҟаз Аԥсны аҳцәа раҳҭынраҿы диит аҵеи — Ҳамыҭбеи иԥа Гьаргь Чачба. Аҳ иԥа Гьаргь диижьҭеи сынтәа 180 шықәса ҵуеит.

Зыжәлар ҵәатәы шьаҟаны ирызгылашаз, аха инагӡаны зымч дмырхаз, XIX ашәышықәсазы аԥсуа интеллигенциа иаарылукаашаз ахаҭарнак — апоет, апублицист, адраматург, аурыс ар рафицар.

Гьаргь хәыҷы агәырцҟәыл бзиа змаз ҷкәынаны изҳауан. Аа-шықәса ихыҵаанӡа иаб иаҳҭынра дааӡеит, уи длааӡон зан д-Маршьанԥҳаз, аԥсшәа бзианы издыруаз Кьесариа Дадианԥҳа, абжьыуатәи Чачаа рҭаца. Далгеит иҿырԥшыгаз Қәҭешьтәи агимназиа, уи анаҩс адиутантс дрыдыркылоит. Заамҭазы аҵара ду змаз аӡә икәын (аҵара иҵон Петербург, Париж), зҭеиҭԥши зыхныҟәгашьеи уаршанхоз аристократын.

Гьаргь Чачба ихатәы бызшәа цқьаны иҳәон, атәым бызшәақәа рацәаны идыруан (аурысшәа, аҭырқәшәа, ақырҭшәа, англыз, афранцыз, анемец, алатин бызшәақәа). Аԥсшәа шидыруаз атәы азгәеиҭон апрофессор Гьаргь Ӡиӡариа, уи атәы иҳәоит иара иԥсҭазаара ҭҵааны астатиа ду зыҩхьоу ашәҟәыҩҩы, адраматург Анзор Мықәба. 1866 шықәсазы Лыхнытәи ақәгылараан Шамы Уасман иажәахә еиҭазгоз дреиуан Гьаргь Чачбагьы.

Арԥыс 18 шықәса ихыҵуан Аԥсны аҳра анаԥырхуаз, дышқәыԥшӡаз ихьӡеит аԥсуаа рзы ишьаарҵәыраз аамҭа џьбарақәа, ахҵәара. Иуаажәлар рхьаа ихьаан, аха цхыраара дук риҭартә дзыҟамлеит — хаҭалагьы иԥсадгьыл дахыбаан, жәашықәсала дахган. Гәхьаагарыла иҭәын иԥсҭазаара зегьы, иҭахын дыҟазарц иахьиҳәало иабацәа рашәа "Уарада". Аԥсны ашьапақәыргылара азин иоуит абыргхарахь деихоны, 1905 шықәсазы, дынхон Аҟәа, алитература инапы алакын, ақыҭақәа дрылсуан, ауаа рыԥсҭазаашьа дазҿлымҳан.

Гьаргь Чачба ирҿиара иагәылжжуеит ижәлари иԥсадгьыли рахь имаз абзиабара, уи ипоезиа ссирӡан. Аҭоурых иацәынхаз иҩымҭақәа рыхәҭак роуп (урысшәалеи, қырҭшәалеи, францыз бызшәалеи иаԥиҵаз), аха иҟоуп агәаанагара аԥсышәалагьы дыҩуан ҳәа. Еснагь ҳҭоурых иачычаз ақырҭқәа рнапала иӡзар ауан урҭ — 1918 шықәсазы аменшевикцәа иҩны дырҳәын, иҩымҭақәа еилыԥшааны ирблит, еизигоз иабацәа Чачаа рархив дырӡит.

Аҳ иԥа Гьаргь иԥсҭазаара далҵит 1918 шықәсазы, дыззыгәдууз ижәлар рахь ауасиаҭ ажәа ааныжьны. Иара дшаҳәахьаз ала, изқәаҭыԥ ылырхит иани иаби рывараҿ, Мықәтәи аныхабааш аҩнуҵҟа.

🧡 Ахьыуардын шәақәтәа