جنبش ۱۴۰۱ بر استروئید؟

🖋️ عقیل دغاقله

نیروی محرکه و بخش قابل توجهی از نیروی میدانی ، حداقل هم در اعتراضات ۱۴۰۱ و هم در اعتراضات کنونی، نسل نوجوان و زير سی سال هستند. حذف‌شده‌هایی که بارها با سبک زندگی‌شان ما را شوکه کرده‌اند: از تشییع جنازه پاشایی تا ویدیوهایی دیگری که از سبک زندگی آنها دست به‌دست شد. این نسل می‌خواهد از انسداد موجود گذر کند خود را بر جامعه تحمیل کند.

در اعتراضات ۱۴۰۱، بخشی جنبش زنان و نیروی تحول‌خواه با آنان همراه شدند. شعار «زن، زندگی، آزادی» در آن تقاطع متولد شد و استمرار پیدا کرد. و بله، با ائتلافی بی‌نظیر، این جنبش توانست مطالبه خود را به جامعه و نظام تحمیل
کند و پوشش اجباری را براندازد.

جنبش کنونی اما فراتر رفته است. این جنبش سه بخش جامعه را به هم وصل کرده است: نسل زد که همچنان نیروی میدانی است و در عمل - به دلیل ارتباط ارگانیک- می تواند طبقات و گروه های مختلف را بنده‌م پیوند دهد:

۱) بخش قابل توجهی از طبقات فقیر جامعه، زیر فشار استخوان‌سوز، به میدان آمده‌اند.

۲) بخش قابل توجهی از نیروهای تحول‌خواه و مترقی نیز به میدان آمده‌اند، گرچه از شعار ارتجاعی پهلوی ترس و هراس دارند. والبته جنبش زنان نیز که حضور موثری دارد.

۳) به‌تدریج جنبش‌های قومی در پیرامون نیز به این معادله اضافه شده‌اند. در روزهای اخیر چندین بیانیه صادر شده است و برخی تجمعات شکل گرفته است. باید دید در روزهای آتی در این مناطق چه رخ خواهد داد.

۴) صداهایی از برخی گروه های صنفی نیز وجود دارد که البته هنوز به عمل و حضور ترجمه نشده اند.

دلیل این گستردگی نیز وضعیت اقتصادی است. فقر به نقطه‌ای غیرقابل‌تحمل رسیده است. زندگی‌ها از بین رفته‌اند و سفره‌ای نمانده است که کوچک‌تر شود. در این وضعیت، دولت هم به نظر نمی رسد که راه‌حلی داشته باشد. یارانه یک‌میلیون‌تومانی می‌دهد و پیش از آن، هزینه‌های خورد و خوراک سه تا چهار برابر می‌شوند. این نابود کردن کرامت انسانی، انرژی مستمری تولید می‌کند که به‌سختی می‌توان آن را کنترل کرد. به عبارتی، حداقل چیزی که یک زندگی را ممکن می‌کرد نیز در حال پودر شدن است.

با این حال، و در غیاب یک نیروی پیشرونده پیشرو، این نسل زد است که گروه‌ها و طبقات معترض را به هم وصل می‌کند؛ هم خواسته‌ای مشخص دارد: سقوط و گذر از جمهوری اسلامی است، شعاری که در میان زنان، جریانات تحول خواه و نیروهای پیرامونی مطالبه آن وجود دارد. و هم بی‌مهاباست. اما در غیاب یک جریان پیشرو موثر، بدون آن‌که تعمیم دهیم، بسیاری از میان آنان پهلوی را صدا می‌زنند.

پهلوی بدین معنا، اول نشانگر یک غیاب است: بسیاری از معترضان در این دعوا سنگ دیگری پیدا نمی‌کنند که بتوانند به سوی حکومت پرتاب کنند. پهلوی اما، مهم‌تر از همه، نشانه نسلی است که به این باور رسیده است که راه «پیشرفت» را باید با چکمه‌های رضاشاهی پیمود. به همین دلیل است که بخشی از آنان برای نتانیاهو و ترامپ هلهله می‌کشیدند و شعار «اسرائیل بزن» پهلوی را به اشتراک می‌گذاشتند. به عبارتی، شاید بتوان گفت این نسل جسور است، از جریان راست جهانی برآمده، برای احقاق حقش آمده و به‌راحتی میدان را ترک نخواهد کرد و دیر یا زود خود را تحمیل خواهد کرد.

بنابراین شاید بتوان گفت، این اعتراضات، جنبش ۱۴۰۱ بر استروئید هستند. می‌توانند گستره و شدت بیشتری پیدا کنند و به یک معنا چندین شکاف اجتماعی ( از طبقه تا جنسیت و از نسل تا قومیت) را هم‌زمان فعال کنند. جرقه‌های این فعال شدن دیده می‌شود و باز باید منتظر ماند و دید که چگونه این تقاطع ها و شکاف ها ‌ به هم می‌رسند یا مانع همدیگر می‌شوند.

🆔 @adagha