ادبیات سئونلر

ادبیات سئونلر pinned a photo

قارا وللیلر
"ویدا حشمتی"
"ناشر بیتیکچی"
بوردان ائندیرین
https://t.me/Adabiyyatsevanlar

حیات هر زمان سن دئین کیمی، سن سئون کیمی اولمور. محاربه، حبس، ایشدن چیخاریلماق، مهاجرت... بیر-بیرینین آردینجا گلدیلر و بو کؤچورمه ایشی منیم الیازمالاریم‌لا قیرخ ایله یاخین صاندیق‌لاردا قالدی. نهایت 1403-جو ایلده بیر داها کتابخانامی نظردن کئچیرنده، یئنه بو دفترلره راست گلدیم. ایشی بیتیرمک لازیم ایدی.

بئله بیر مثل وار: «ایشی کیم گؤردو؟ او کی، قورتاردی.» ایندی، بو ایشی قورتارماق پوشگو بیریسی‌نین آدینا دوشمه‌لی ایدی. او دا، ادبیات سئون‌لر گروهونون چالیشقان عضوی، شاعر- یازیچی «ویدا خانیم حشمتی»نین آدینا دوشدو. ساغ اولسون‌لار؛ واخت آییریب یورولمازجاسینا منیک کؤچورولموش الیازمالاریمی تایپ ائدیب، نشره حاضرلادی. امینم کی، سایین اوخوجولار بو شیرین حکایه‌لری اوخویاندا ویدا خانیمین امه‌یینه منتدار اولا‌جاق‌لار.
سؤزومون سونوندا آرتیرما‌لییام: تأسفلر اولسون کی، کؤچورولموش کتاب‌لار زمان کئچیدیندن اماندا قالماییب، آرا‌دان گئدیب‌لر. اونا گؤره ده الیمیزده بو کتاب‌لار حاقیندا اطرافلی معلومات چوخ آزدیر. بو اومیدله کی کتابین سونراکی چاپ‌لارینا کیمی، اویرژینال نسخه‌لر حاقیندا لازمی معلوماتی الده ائده بیلیم.
اردیبهشت 1404

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

سایین کانالداشلار قارا وللیلر له آرتیق تانیش اولماق اوچون کیتابین اون سوزون تقدیم ائدیریک.
کریم قربانزاده

قارا وللیلر: خلقین یادداشتی، دؤرون سیناغی

آذربایجان خلقی صنعتکارلیغی و مبارزلیگی اعتباری ایله تاریخین ان درین قاتلاریندان گلن قهرمان بیر خلق‌دیر. ادبیاتیندا، موسیقیسینده، مدنیتینده اؤزونه مخصوص اوستون جهت‌لری و توکنمز گؤزللیک‌لری واردیر. زنگین شفاهی خلق ادبیاتی، عاشیق صنعتی، قهرمانلیق داستان‌لاری، محبت افسانه‌لری، سایسیز- حسابسیز رنگارنگ بایاتیلاری و نفیس پوئزیاسی توکنمز مدنی بیر ارث‌دیر. بو توکنمز مدنی ارثین بیر پارچاسی اولا‌راق، شفاهی خلق ادبیاتی و فولکلوروموز حقینده یوزلرله کتاب یازیلمیشدیر. بونونلا بئله، هله ده ایشیق اوزو گؤرمه ین یوز‌لر موضوع دا وار کی، اونلارا لاییقینجه آیدینلیق گتیریلمه‌ییبدیر. مودروک بابالاریمیزدان، آغ‌ساققال و آغ‌بیرچک آتا- آنالاریمیزدان بیزه میراث قالان بو خزینه‌نی قورویوب ساخلاماق و نسیل‌دن- نسیله چاتدیرماق هر بیر وطن ائولادی‌نین مقدس بورجودور.
آتا- بابا‌لاریمیزین بیزه قویوب گئتدیگی قیمتلی ثروت‌لردن بیری ده «قارا وللیلر» آدلی خلق ناغیل‌لاریدیر. بو ادبی نمونه شفاهی خلق ادبیاتیمیزین اینجیلریندن‌دیر.
«قارا وللیلر» داستانینین بیرینجی جلدی ایلک دفعه 1967-جی ایلده باکیدا آذرنشر طرفیندن کریل الفباسی ایله چاپ ائدیلمیشدیر. اثرین رئداکتورو گؤرکملی عالیم «ح. مهدی‌یئو» اولموشدور. حاضردا بو نادر نشرین اوریژینال نسخه‌لریندن 6 اویرژینال نسخه‌سی آذربایجان ملی علم‌لر آکادئمیاسینین الیازما‌لار اینستیتوتوندا قورونوب ساخلانیلیر.
کتابین ایکینجی جلدی «قارا ولیلر شن حئکایه‌لر» آدی ایله 1974-جو ایلده باکیدا نشر ائدیلمیشدیر. اثرین رئداکتورو گؤرکملی فولکلورشوناس عالیم «اهلیمان آخوندوف»، ترتیباتچیسی ایسه «ن. نقی‌یئو» اولموشدور. حاضردا بو نادر نشرین 9 اوریژینال نسخه‌سی آذربایجان ملی علم‌لر آکادئمیاسینین ادبیات اینستیتوتونون الیازما‌لار شعبه‌سینده قورونور.
اوچونجو جلدی ایسه 1988-جی ایلده تانینمیش فولکلور آراشدیرما‌چیسی «حمید تکین» طرفیندن حاضرلانا‌راق چاپ اولونموشدور. بو جلدین 4 اوریژینال نسخه‌سی ده عینی شعبه‌ده ساخلانیلماقدا‌دیر.
تأسف کی، هر اوچ جلدین الکترون (PDF) نسخه‌سی حاضردا موجود دئییل. سون ایللرده بو فولکلور نمونه‌لرینین مختلف آدلار آلتیندا یئنیدن نشری و یا تئاتر تماشا‌لاری شکلینده ایشلنمه‌سی حقینده معلومات‌لار دقیق دئییل. حال- حاضردا بو قیمتلی ارثیمیزین داها گئنیش اوخوجو کوتله‌سینه چاتدیریلماسی اوچون تدبیرلر حاقیندا آراشدیرما‌لاریم دوام ائتمکده‌دیر.
بهمن انقلابیندان اول «بولود قاراچورلو» (سهند) و گؤرکملی عالیم پروفسور «رستم علییئو» واسطه‌سیله هر ایکی آذربایجان آراسیندا ادبی مبادله‌نین اساسی قویولموشدور. بو گؤرونمز معنوی کؤرپودن محمد راحیم‌ین مکتوب‌لاری اوزه چیخار، اوستاد شهریارین مکتوبلاری یولا دوشردی. زمانین آمانسیز شرطلرینه اوستون گله‌رک، بو گیزلی یوللا هر دفعه خصوصی سفارش‌لر اساسیندا نادر کتاب‌لار دا گلیب چاتاردی. بو ادبی علاقه‌لر اوزون ایللر دوام ائتدی؛ انقلاب‌دان سونرا ایسه داها دا گئنیش‌لنه‌رک جانلاندی. لاکن بو یول‌دان ایلک دفعه اولا‌راق، «قارا ولیلر» حکایه‌لری کریل الفباسی ایله منیم ده الیمه کئچدی.
کریل قرافیکاسینی منیمسه مک اوچون خیلی واخت صرف ائتدیم. نهایت، اوچ جلددن عبارت «قارا وللیلر» داستانلارینی اوخوماغا موفق اولدوم. متن‌لرده کی حکمتلی دانیشیق‌لار، خلقین مودروکلوگو، دادلی- دوزلو ناغیل‌لار و سئوگی افسانه‌لری منی حئیرانلیق دریاسینا غرق ائتدی. بو داستان‌لار، اصلینده بیزیم خلقیمیزین اومیدلرینین، آرزولارینین ادبی تجسسومودور. کوتله‌لرین شاه‌لارین علیهینه غالب گلمه‌سی، یوخسول گنجین شاه قیزینا وورولماسی، دؤرون عقل‌لی وزیرلرینین ظلمه قارشی ایشلتدیگی مودروک چاره‌لری - هامیسی بو افسانه‌لرده اؤز عکسینی تاپمیشدی. بو ادبی ارثده هر زمان یاخشی ایله شرین، مظلوملا ظالمین، عقل‌له جهالتین، ارتجاع ایله مترقی قوه‌لرین مبارزه‌سی تصویر اولونور. خلقین مودروک‌لیگی نهایت غالب گلیر؛ چونکی بو داستان‌لار اصلینده بیزیم ملی یادداشتیمیزین آیناسیدیر.
داستان‌لار ساده اولسا‌لار دا، اولدوقجا شیرین و اوره یه یاتاندیرلار. او قده ر شیرین‌دیرلر کی، باشلاسان کتابی الیندن یئره قویماق ایسته مزسن؛ اما من اوخوماقدان علاوه، بئله قرار وئردیم کی، بو گؤزل داستان‌لاری - خلقیمیزین ادبی تاریخینه، ملی وارلیغینا عاید اولان بو اثرلری – کریل قرافیکاسیندان عرب الفباسینا کؤچوروم.

تبریک لر اوغورلار
قارا وللیلر وناغیلار " ویداخانیم حشمتی نین "امگی ایله" بیتیکچی نشری نین همت ایله ایشیق اوزو گوردو .
ادبیات سئونلر اوخوجوسو بول اولسون دئیه ویداخانیم حشمتی نی تبریک ائدییر.
بو کیتابی بوردان ائندیره بیلرسینیز چالیشاجاغیق گلن هفته دن نثر گونو هر هفته بیر حکایه بو کیتابدان تقدیم ائده ک.

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

بؤیوک تورک شاعری ناظم حکمت و تورک دونیاسی...
پروفسور، دکتر علی قافقازییالی
چئویرن: (م. صفا)
                                                   (۹)

    سووئت اتفاقینا سیاحت

   اونلار زونقولداک-دان ترابزونا ایتالیا بایراغی آلتیندا دالغالانان "کومیلوو" آدلی بؤیوک بیر گمی ایله سیاحت ائتدیلر. ۲۱ سئنتیابر ۱۹۲۱-جی ایلده ترابزونا چاتدیقدان سونرا ناظم و والا درحال باتوم اوچون "مورور تئزکئره سی" (ترانزیت ایجازه‌سی) اوچون موافیق اورگانلارا مراجعت ائتدیلر.
   اونلار حربی و مولکی حاکمیت اورگانلارینی ایناندیرماغا چالیشدیلار: "بیز اویرتمنیک. قارصا، کاظیم قارابکیر پاشایا گئتمک ایسته ییریک. مکتبلر اوچون معلم تاپا بیلمیرلر. بودور سندلریمیز. بو مؤوسومده یول چوخ چتین‌دیر. اگر گمی ایله باتوما کئچسک، قافقاز واسطه‌سیله قارصا گئتمک بیزیم اوچون داها آسان اولاجاق". ناظمین باباسینی تانییان ترابزون والی‌سینین کمکی ایله ترانزیت ایجازه‌لری آلدیلار.
   ترابزوندا سیاهت ایجازه‌سی پروسه سینین تاماملانماسینی گؤزله یرکن گؤزله نیلمز بیر وضعیتله قارشیلاشیرلار. کند یئرلرینده گزیب جیغیرلا ائنرکن بیر ائوین کونجوندن دنیزچی گئییمینده بیر کیشی پئیدا اولور.
   اونلارین یانیندان کئچرکن دئدی: "روسییایا گئدیرسن. روسییایا گئتدیگینی هئچ کیمه بیلدیرمه. باشینا بلا دوشه‌جک".
   اونلار همین آدامین کیم اولدوغونو، روسییایا گئتدیکلرینی نئجه بیلدیگینی و یا نیه ایزله نیلدیگینی باشا دوشه بیلمه‌دیلر. ناظم بو مسئله ایله باغلی هئچ بیر فیکیر بیلدیرمه‌دی. مسئله ایله ماراق‌لانان والا دا سیرری آچا بیلمه‌دی.
   اونلار ۳۰ سئنتیابر ۱۹۲۱-جی ایلده ترابزوندان کئچن ایتالیا بایراغی آلتیندا اوز‌ن بخار گمیسی ایله باتومی یه چاتدیلار. اورادان قاتارلا تیفلیسه گئتدیلر و "اوریئنت" اوتئلینه یئرلشدیلر. پوللاری چاتمادیغی اوچون تئزلیکله قووولدولار. گؤرونور، جاسوسلار اونلارا معلومات وئریبلر، چونکی بولشئویک لیدئری، گورجوستان پرئزیدئنتی مدیوانی - آنکاراداکی کئچمیش سفیر - ناظمی و دوستونو ائوینه آپاریب اونلارا قایغی گؤستریب. مدیوانی موسکوایا گئتمک اوچون قاتار ایستانسییاسینا گئدیردی. او، اونلاری اؤزو ایله آپاریب قووولدوقلاری "اوریئنت" هوتئلینه یئرلشدیردی. او، بوتون احتیاجلارینین اؤده نیلمه‌سینی تاپشیردی.
   اورادا کریتدن اولان احمد جواد (ائمره) ایله تانیش اولورلار. بیر مدت سونرا باتومی یه قاییدیرلار. هوتئلده قالیرلار. شئوکت ثورئییا (آیدئمیر) ایله تانیش اولورلار.
   باتوم، بیرلیک و ترققی کومیته‌سینین بیر نؤو قرارگاهی کیمی خیدمت ائدیردی. انور پاشانین عمی‌سی، کوت ال-امرادا بریتانییا ژنئرالی تووسندی اله کئچیرمه‌سی ایله مشهور اولان خلیل پاشا اورادا یاشاییردی. او، گؤل‌لو پارکی نین یاخینلیغینداکی سارای کیمی بیر ائوده یاشاییردی. اونلار تئز-تئز گؤروشور و صحبت ائدیردیلر. هم حرب‌چی، هم ده، مولکی شخصلردن عبارت چوخلو اینسان اورادا ایدی. خلیل پاشا قوناق پرور، شن و یئمک-ایچمکدن ذؤوق آلان بیر پاشا ایدی. او و بیرلیک و ترققی کومیته‌سینین عضولری ائوینین اللی و یا آلتمیش نفرین راحت‌لیقلا یئرلشه بیله جه یی بؤیوک سالونوندا توپلاشیردیلار. شؤوکت ثورئییا، ناظم حکمت و والا دا بو گؤروشلرده ایشتیراک ائدیردیلر. ناظم‌دن شئعیر اوخوماسی ایسته نیلدی و او، مشهور میللت‌چی شئعیرلرینی بیر-بیرینین آردینجا اوخودو.
   ۱۹۲۱-جی ایلین دئکابر آیی ایدی. احمد جواد موسکوادان صفراوون ایمضاسی ایله تلئگراف آلدی. شرقدن گلن گنجلر اوچون آچیلاجاق مکتبده درس دئمک ایسته‌سه، درحال اورانی ترک ائتمه‌سی تاپشیریلدی. دعوت یالنیز اونون اوچون ایدی. لاکین اونونلا بیرلیکده شووکت ًثورئییانین حیات یولداشی لئمان خانیم دا، داخیل اولماقلا دؤرد نفر وار ایدی. احمد جواد ایستالینین یاخین دوستو یولداش اورجئنیکیتزه ایله گؤروشمک اوچون تیفلیسه گئتدی. وضعیتی بیلن اورجئنیکیتزه گنجلری اؤزو ایله موسکوایا آپارماغی تکلیف ائتدی.
    ۱۹۲۲- جی ایلین ایول آییندا بئش دوست تیفلیسیدن قاتارلا موسکوایا یولا دوشدولر. اونلارین سیاحتی موسکوایا چاتمازدان اول تیفلیس، باکی، تیمورخانشورا، روستوو، خارکوف و کیئفدن کئچمه‌لی ایدی.
   اونلارین سیاحتی اون بیر گون چکیر. چوخ چتین و تهلوکه‌لی بیر سفردن سونرا اونلار موسکوایا چاتیرلار. اونلار "لوخ" هوتئلینده یئرله شیرلر. 

https://t.me/Adabiyyatsevanlar

✅✅✅سایین کانالداشلار
چرشنبه گونلری ادبیات سئونلر کانالیندا یالنیز نثر یازیلارین پایلاشیریق .
https://t.me/Adabiyyatsevanlar