بؤیوک تورک شاعری ناظم حکمت و تورک دونیاسی...
پروفسور، دکتر علی قافقازییالی
چئویرن: (م. صفا)
                                                   (۹)

    سووئت اتفاقینا سیاحت

   اونلار زونقولداک-دان ترابزونا ایتالیا بایراغی آلتیندا دالغالانان "کومیلوو" آدلی بؤیوک بیر گمی ایله سیاحت ائتدیلر. ۲۱ سئنتیابر ۱۹۲۱-جی ایلده ترابزونا چاتدیقدان سونرا ناظم و والا درحال باتوم اوچون "مورور تئزکئره سی" (ترانزیت ایجازه‌سی) اوچون موافیق اورگانلارا مراجعت ائتدیلر.
   اونلار حربی و مولکی حاکمیت اورگانلارینی ایناندیرماغا چالیشدیلار: "بیز اویرتمنیک. قارصا، کاظیم قارابکیر پاشایا گئتمک ایسته ییریک. مکتبلر اوچون معلم تاپا بیلمیرلر. بودور سندلریمیز. بو مؤوسومده یول چوخ چتین‌دیر. اگر گمی ایله باتوما کئچسک، قافقاز واسطه‌سیله قارصا گئتمک بیزیم اوچون داها آسان اولاجاق". ناظمین باباسینی تانییان ترابزون والی‌سینین کمکی ایله ترانزیت ایجازه‌لری آلدیلار.
   ترابزوندا سیاهت ایجازه‌سی پروسه سینین تاماملانماسینی گؤزله یرکن گؤزله نیلمز بیر وضعیتله قارشیلاشیرلار. کند یئرلرینده گزیب جیغیرلا ائنرکن بیر ائوین کونجوندن دنیزچی گئییمینده بیر کیشی پئیدا اولور.
   اونلارین یانیندان کئچرکن دئدی: "روسییایا گئدیرسن. روسییایا گئتدیگینی هئچ کیمه بیلدیرمه. باشینا بلا دوشه‌جک".
   اونلار همین آدامین کیم اولدوغونو، روسییایا گئتدیکلرینی نئجه بیلدیگینی و یا نیه ایزله نیلدیگینی باشا دوشه بیلمه‌دیلر. ناظم بو مسئله ایله باغلی هئچ بیر فیکیر بیلدیرمه‌دی. مسئله ایله ماراق‌لانان والا دا سیرری آچا بیلمه‌دی.
   اونلار ۳۰ سئنتیابر ۱۹۲۱-جی ایلده ترابزوندان کئچن ایتالیا بایراغی آلتیندا اوز‌ن بخار گمیسی ایله باتومی یه چاتدیلار. اورادان قاتارلا تیفلیسه گئتدیلر و "اوریئنت" اوتئلینه یئرلشدیلر. پوللاری چاتمادیغی اوچون تئزلیکله قووولدولار. گؤرونور، جاسوسلار اونلارا معلومات وئریبلر، چونکی بولشئویک لیدئری، گورجوستان پرئزیدئنتی مدیوانی - آنکاراداکی کئچمیش سفیر - ناظمی و دوستونو ائوینه آپاریب اونلارا قایغی گؤستریب. مدیوانی موسکوایا گئتمک اوچون قاتار ایستانسییاسینا گئدیردی. او، اونلاری اؤزو ایله آپاریب قووولدوقلاری "اوریئنت" هوتئلینه یئرلشدیردی. او، بوتون احتیاجلارینین اؤده نیلمه‌سینی تاپشیردی.
   اورادا کریتدن اولان احمد جواد (ائمره) ایله تانیش اولورلار. بیر مدت سونرا باتومی یه قاییدیرلار. هوتئلده قالیرلار. شئوکت ثورئییا (آیدئمیر) ایله تانیش اولورلار.
   باتوم، بیرلیک و ترققی کومیته‌سینین بیر نؤو قرارگاهی کیمی خیدمت ائدیردی. انور پاشانین عمی‌سی، کوت ال-امرادا بریتانییا ژنئرالی تووسندی اله کئچیرمه‌سی ایله مشهور اولان خلیل پاشا اورادا یاشاییردی. او، گؤل‌لو پارکی نین یاخینلیغینداکی سارای کیمی بیر ائوده یاشاییردی. اونلار تئز-تئز گؤروشور و صحبت ائدیردیلر. هم حرب‌چی، هم ده، مولکی شخصلردن عبارت چوخلو اینسان اورادا ایدی. خلیل پاشا قوناق پرور، شن و یئمک-ایچمکدن ذؤوق آلان بیر پاشا ایدی. او و بیرلیک و ترققی کومیته‌سینین عضولری ائوینین اللی و یا آلتمیش نفرین راحت‌لیقلا یئرلشه بیله جه یی بؤیوک سالونوندا توپلاشیردیلار. شؤوکت ثورئییا، ناظم حکمت و والا دا بو گؤروشلرده ایشتیراک ائدیردیلر. ناظم‌دن شئعیر اوخوماسی ایسته نیلدی و او، مشهور میللت‌چی شئعیرلرینی بیر-بیرینین آردینجا اوخودو.
   ۱۹۲۱-جی ایلین دئکابر آیی ایدی. احمد جواد موسکوادان صفراوون ایمضاسی ایله تلئگراف آلدی. شرقدن گلن گنجلر اوچون آچیلاجاق مکتبده درس دئمک ایسته‌سه، درحال اورانی ترک ائتمه‌سی تاپشیریلدی. دعوت یالنیز اونون اوچون ایدی. لاکین اونونلا بیرلیکده شووکت ًثورئییانین حیات یولداشی لئمان خانیم دا، داخیل اولماقلا دؤرد نفر وار ایدی. احمد جواد ایستالینین یاخین دوستو یولداش اورجئنیکیتزه ایله گؤروشمک اوچون تیفلیسه گئتدی. وضعیتی بیلن اورجئنیکیتزه گنجلری اؤزو ایله موسکوایا آپارماغی تکلیف ائتدی.
    ۱۹۲۲- جی ایلین ایول آییندا بئش دوست تیفلیسیدن قاتارلا موسکوایا یولا دوشدولر. اونلارین سیاحتی موسکوایا چاتمازدان اول تیفلیس، باکی، تیمورخانشورا، روستوو، خارکوف و کیئفدن کئچمه‌لی ایدی.
   اونلارین سیاحتی اون بیر گون چکیر. چوخ چتین و تهلوکه‌لی بیر سفردن سونرا اونلار موسکوایا چاتیرلار. اونلار "لوخ" هوتئلینده یئرله شیرلر. 

https://t.me/Adabiyyatsevanlar