عباس آخوندی

عکس یادگاری نشست پایانی چهارمین دوره شهرداد ۱

در ضمن دومین دوره‌ #شهرداد۲ در ۲۲ مهرماه و
پنجمین دوره #شهرداد۱ در ۲۹ مهرماه برگزار می‌شود.

اطلاعات تکمیلی را در تارنمای شهروندان ملاحظه کنید.
https://shahrvandan.com/shahrdad-school

آنچه بنده شخصا 50 سال پیش در دانشگاه‌های ایتالیا و فرانسه آموختم این بود که «بازآفرینی شهری»(‌urban regeneration) رویکردی مرمتی برای احیای بافت‌های قدیم شهرهاست. بافت‌هایی که باید به‌خاطر قدمت و هویتی که به شهر می‌بخشند، به‌طور مستمر احیا می‌شدند و سر جای خود باقی می‌ماندند. اما در شرکت بازآفرینی، دو مأموریت برای آن رقم خورد؛ پرداختن به بافت‌های قدیم شهرهای ایران‌ و پرداختن به بافت‌های حاشیه‌ای شهرها، معروف به بافت غیررسمی. به نظر من تفکیک‌نشدن این دو نوع رویکرد از ابتدا، توقع و گرایش را به سمت محلات غیررسمی برد و مأموریت اصلی مغفول ماند. و اما خطر اصلی این حذف و ادغام، می‌تواند اتخاذ دوباره سیاست‌های توسعه بی‌رویه شهری (sprawl) و افزودن به شهرک‌ها و محلات حاشیه شهرها و عدم رسیدگی به محلات موجود به‌خاطر پیچیدگی روند پرداختن به آنها از سوی کسانی است که به ساخت مسکن انبوه آسان عادت کرده‌اند.

🔹خدا حافظی با بازآفرینی شهری

✍ترانه یلدا

به‌تازگی تعداد اخبار حیرت‌آور شهری زیاد شده است. از ساختن شهر زیرزمینی برای تجارت و پناهگاه و پارکینگ و احداث مدارس به کمک شهرداری و دولت در 10 پارک شهری تهران، تا تخریب ساختمان‌های زیبای تهران قدیم به استناد اینکه مالکیت، مقدس است و با خود حقوق مکتسبه می‌آورد و... و احکامش را دیوان عدالت اداری با تکیه بر قوانین نخ‌نمای به‌روزنشده، در تهرانِ خاطره‌انگیز صادر می‌کند. به‌زودی دیگر چهره شهرمان را نخواهیم شناخت. اما خبر این هفته به تخریب شهر تهران مربوط نبود بلکه به تغییرات تشکیلات دولتی باز می‌گشت:

ادغام شرکت بازآفرینی شهری در سازمان ملی زمین و مسکن. آقای دکتر عباس آخوندی، وزیر سابق راه و شهرسازی، خبرش را با یادداشتی پرافسوس در صفحه اینستاگرامش گذاشت و دوستان همه‌جا حاشیه‌نویسی کردند. آخوندی نوشت: مشاهده ادغام شرکت بازآفرینی شهری در سازمان ملی زمین و‌ مسکن آه از نهادم برآورد. این به معنی خاموشی صدای کارشناسی در این وزارتخانه، کالایی‌شدن شهر و عدم درک شهر به‌مثابه سازمان اجتماعی است. اگر سازمان ملی زمین و‌ مسکن خزانه‌دار دولت در امر اراضی شهری‌ بود که طمع‌های فراوان زورمندان متوجه تسلط بر آن بود و هست، شرکت بازآفرینی شهری محوری‌ترین مأموریت انسانی وزارتخانه را برعهده داشت. پرواضح است که مأموریت بازآفرینی در سازمان ملی زمین و‌ مسکن رنگ خواهد باخت و به حاشیه رانده‌ خواهد شد. این مصوبه نشان از عدم درک ابتدایی از... امر حکمروایی شهری و (قبول) غلبه کالا بر انسان است و بدین‌سان ۳۰ سال تلاش و‌ زحمت اندیشه‌ورزان شهرسازی در کنار سیاست‌گذاران شهری و مدیران اجرایی و... به دلیل بی‌دانشی و ناآگاهی بر باد رفت، تا کی آب رفته به جوی بازگردد. خیلی‌ها با این لحن همراه شدند.

علیرضا ابلقی معمار نوشت: «دوران رویکرد کیفی به شهر و شهروند به سر آمده. چوب حراج به همه چیز زده‌اند! اگر شرکت بازآفرینی شهری را منحل می‌کردند بهتر از این ادغام بود. بنده 17 سال در مسئولیت‌های مختلف در این کار بودم و سال‌ها شاهد بهره‌گیری از نخبگان و اندیشمندان حوزه معماری و شهرسازی با محوریت ارتقای کیفیت زندگی شهری و با بهره‌گیری از دانش و رویکرد جهانی در این حوزه بوده‌ام. دستاوردهای این تلاش‌ها که بالغ بر سه دهه ادامه داشته در مقیاس جهانی در بین کشورهای در حال توسعه قابل ارائه و باعث افتخار است. طرح رویکرد محله‌محوری، توانمندسازی و... که با تلاش‌های دکتر محمدسعید ایزدی و حمایت‌های جناب‌عالی اتفاق افتاد. اکنون شاهد آن هستیم که همه دستاوردها در حال مدفون‌شدن است. زهی تأسف از این همه بی‌خردی و عمر گرانی که طی این سال‌ها از این همه کارشناسان و مدیران به هدر می‌رود».اما هستند کسانی که معتقدند سیاست‌های پشتیبان شرکت بازآفرینی شهری در کشور به جهتی رفته بود که شرکت را به ضعف و افول کشید.

فرید قدیری، روزنامه‌نگار و متخصص مسکن، می‌نویسد: «نه اینکه این نهاد دولتی، بد عمل کرده باشد، اما نتوانسته بود «مؤثر» واقع شود. ضمن اینکه این سؤال هم باید پاسخ داده شود که «سازمان ملی به عنوان زمین‌دار بزرگ»، چه استفاده‌ای از این املاک و زمین‌ها می‌کند؟ آیا این ادغام با هدف «اهرم‌کردن زمین‌های دولت برای تقویت منابع مالی مورد نیاز بازآفرینی نبوده است؟». محله‌های فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی، دست‌کم در تهران، صفر تا صدش تحت کنترل و فرمان شهرداری‌ها بوده است.بله، شاید فعالیت‌های شرکت بازآفرینی بیشتر در شهرستان‌ها بود. محمود اولاد، اقتصاددان، یادآور می‌شود: «در مصوبه اصلاح ساختار کلان وزارت راه و شهرسازی که در 26 دی 1403 مصوب شده، مقرر شده که وظایف حاکمیتی شرکت بازآفرینی به ستاد وزارت منتقل شود و بخش اجرایی آن به سازمان ملی زمین و مسکن واگذار شود. شرکت‌های 22 گانه شهرهای جدید هم منحل و به اداره کل راه و شهرسازی استان‌ها واگذار می‌شوند». ظاهرا داستان کوچک‌سازی تشکیلات دولت، چرخ این جابه‌جایی‌ها را به حرکت درآورده. اما آنچه دکتر سعید ایزدی می‌گوید نیز شنیدنی است. او معتقد است این ادغام، مغز متفکر تشکیلات بازآفرینی را از پیکره آن جدا کرد و به این ترتیب، سیاست‌گذاری برای عمران و بهسازی، احیا و بازسازی شهرها‌ و توانمندسازی ساکنان بافت‌های تاریخی، قدیمی، و غیررسمی شهرها، که وظیفه اصلی شرکت بود، رها می‌شود. ظاهرا اصولا درک درستی از سیاست‌های بازآفرینی شهری و اقدامات اجرائی آن در ذهن مدیران وجود نداشته است. اکنون آیا سازمان زمین و مسکن راضی خواهند شد با رویکرد بازآفرینی شهری، که ابعاد پیچیده‌تری را دنبال می‌کند، همراه شود؟ ایزدی می‌گوید: شرکت ما فقط 160 نفر کارمند در کل کشور داشت، درحالی‌که کوچک‌ترین سازمان وزارت راه، سازمان هواشناسی، پنج هزار کارمند دارد. خلاصه اینکه مسئله، فقدان درکی درست از مفهوم بازآفرینی است.

مقام محترم رییس جمهوری اسلامی ایران

جناب آقای دکتر مسعود پزشکیان عزیز

۱۴۰۵/۷/۸

 سلام و درود بر شما

پیام تسلیت جنابعالی به مناسبت درگذشت اخوی اینجانب مرحوم آقای مهندس حسن آخوندی دریافت شد. از لطف و عنایت جنابعالی از بابت هم‌دلی در سوگ فقدان ایشان سپاس‌گزارم. هم‌چنین وظیفه دارم که احترام و سپاس خانواده و دو فرزند ایشان محمد جواد و علی را خدمتتان اعلام دارم. 

فرصت را غنیمت شمرده متذکر می‌گردم که در یکی از سخت‌ترین روزگاران ایران مسئولیت ریاست جمهوری را برعهده دارد. این کشور به معنای واقعی در یک دو راهی تاریخی قرار دارد و آینده‌ی ایران بستگی به نحوه‌ی گذر از این دوران سرنوشت‌ساز دارد. بی‌گمان، گذر از این تنگنا افزون بر قدرت دفاعی، بستگی به تدبیر شایسته و سیاست‌ورزی مؤثر و کارآمد در سطح ملی و بین‌المللی دارد. در این ارتباط، جلب همکاری قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای از رهگذر تشکیل شبکه‌ی امنیتی خلیج فارس برترین سیاستی است که جمهوری اسلامی می‌تواند اتخاذ کند. لازمه‌ی این امر اجماع میان رجال ملی و همراهی ملت ایران است. 

نکته‌ی دیگری که باید عرض کنم این است که به باور بسیاری از اقتصاددانان، تورم در وضعیتی است که دیگر نظریه مقداری پول توضیح دهنده‌ی شرایط نیست. عرضه ارز که ثروت ملی است راهگشا نخواهد بود. بانک مرکزی ظرفیت لازم برای حفظ ارزش پول را ندارد. چاره تنها در اختیار سیاست‌مدار است. به‌هوش باشیم که هرگونه تقلیل‌گرایی در تعلیل شرایط و به تبع آن، بنیان نهادن راهکار بر هر تک عاملی راهزن و بی‌راهه است.   

از درگاه حضرت احدیت می‌خواهم که یار و یاور شما و ملت ایران باشد. با سپاس

عباس آخوندی         

ضرورت بازخوانی #سیاست‌های_آب در ایران
کلانشهرهای ایران تقریبا همه با بحران آب روبه‌رو هستند. و به تدریج این بحران در حال تسری به شهرهای میانی و‌ کوچکتر است.
اقای دکتر محمد فاضلی در نشست زیست‌پذیری شهرها و مساله‌ی آب به ناکارآمدی سیستم حکمروایی آب، تعارض منافع و غلبه نهادهای زورمند اعم از حکومتی و مدنی بر سیاست‌های آب اشاره داشتند.
اقای دکتر سعید ایزدی به نادیده‌انگاشته شدن ملاحظات هیدرولوژیکی در طرح‌های توسعه شهری چه در مرحله تهیه و‌گ
چه در مرحله بررسی و تصویب و چه در مرحله اجرا اشاره داشتند.
آقای دکتر بوچانی از سطح خرد به مساله نگاه کردند و تاکید بر اصلاحات جزیی در سطح بهره‌برداری از آب در خانه‌ها و یا محل کار و هم‌چنین بهبود نظام‌ آبیاری فضاهای عمومی تاکید کردند.
به‌هر روی، بحران آب واقعیتی عینی است و باید به آن پرداخت. راه‌کار هم گله و شکوه نیست. بلکه‌بازخوانی سیاست آب و اصلاح آن از یک‌سو و گفت‌وگوی سامان‌مند با جامعه برای مشارکت در ارتقای سطح زیست‌پذیری سکوتگاه‌ها اعم از شهری و‌ روستایی است.

📍آنچه امروز با عنوان «بحران آب» از آن یاد می‌شود، مجموعه‌ای از مسائل درهم‌تنیده طبیعی، کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و نهادی است که در هر شهر، چهره‌ای متفاوت به خود می‌گیرد. ازاین‌رو، پیش از ارائه هر راهکار، باید پرسید که مسئله آب در شهرهای ایران دقیقاً چگونه باید صورت‌بندی شود؟

🔵سلسله نشست‌های تخصصی شهر و آب

📌 نشست چهارم:
▫️ *زیست پذیری شهر و بحران کم آبی*
آب چگونه زیست پذیری شهرها را تغییر می دهد؟

با حضور و سخنراني:
🔹 *دکتر محمد فاضلی*
جامعه شناس و استاد دانشگاه

🔹*دکتر محمدسعید ایزدی*
عضو هیات علمی دانشگاه

🔹*دکتر محمدحسین بوچانی*
برنامه ریز و مدیر شهری، رئیس اسبق مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری تهران

دوشنبه 6 مهر 1405
ساعت 16 تا 18

🔹لینک ثبت نام
https://digiform.ir/w9f0c92a39

🔹لینک ورود به جلسه
https://skyroom.online/ch/shahrdad1405/waterthinktank

📍 اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

www.shahrvandan.com

@shahrvandan

هر چند از زمانی که وزارت راه و شهرسازی را ترک‌ کردم بر این بودم که در ارتباط با مسائل این وزارتخانه هیچ اظهار نظری نکنم. لیکن مشاهده ادغام شرکت بازآفرینی شهری در سازمان ملی زمین و‌مسکن آه از نهادم برآورد.

این به معنی خاموشی صدای کارشناسی در این وزارتخانه، کالایی شدن شهر و عدم درک شهر به مثابه سازمان اجتماعی است.

اگر سازمان ملی زمین و‌مسکن خزانه‌دار دولت در امر اراضی شهری‌ بود که طمع‌های فراوان در زورمندان بر تسلط بر آن بود و هست، شرکت بازآفرینی شهری محوری‌ترین ماموریت انسانی وزارتخانه را بر عهده داشت. پر واضح است که ماموریت بازآفرینی در سازمان ملی زمین و‌ مسکن رنگ خواهد باخت و به حاشیه رانده‌ خواهد شد.

این مصوبه نشان از عدم درک ابتدایی از ماموریت‌های بنیادین این وزارتخانه، نشناختن شهر و امر حکمروایی شهری و غلبه کالا بر انسان است.

و بدین سان سی‌سال تلاش و‌ زحمت اندیشوران شهرسازی در کنار سیاست‌گذاران شهری و مدیران اجرایی در سراسر کشور به دلیل بی‌دانشی و ناآگاهی بر باد رفت.

تا کی آب رفته به جوی بازگردد.

روز چهارشنبه ۲۵ شهریور استاد پاپلی یزدی را دوره آب به مثابه زندگی داشتیم.‌ موضوع بحث‌ایشان روایت تمدنی آب در ایران بود که مورد توجه دانش‌پذیران قرار گرفت. برای ایشان آرزوی سلامتی و شادمانی داریم.

روز دوشنبه ۲۳ شهریور ماه سومین نشست مربوط به شهر و آب را داشتیم.‌ نکته‌ی کانونی که صحبت شد توجه به مفهوم سقف اکولوژیک شهر بود. عده‌ای چنی القا می‌کنند که ظرفیت زیستی شهرها بی‌نهایت است و تا بی‌نهایت می‌توان جمعیت شهرها را افزایش داد. و وقتی شهرها با هوای آلوده و بی‌آبی مواجه می‌شوند دیگران را سرزنش می‌کنند. حال، آن ‌که هیچ مکانی در جهان ظرفیت سکونت‌پذیری آن بی‌نهایت نیست و نظریه آب بی‌پایان دروغی بیش نیست.
گزارش تفصیلی‌تر نشست را در لینک زیر ببینید.
https://www.shahrvandan.com/news/توسعه-بیسقف-در-شهرهای-کمآب

🎥 شهرها بدون «سقف اکولوژیک» نمی‌توانند بی‌نهایت توسعه پیدا کنند

🔹عباس آخوندی در سومین نشست تخصصی «شهر و آب» با عنوان «آب در طرح و ساخت شهر؛ جایگاه ملاحظات آبی در طرح‌های توسعه شهری» خواستار تعیین «سقف اکولوژیک» برای شهرها در طرح‌های جامع شد و گفت در برنامه‌ریزی شهری برای بسیاری از شاخص‌ها محدودیت تعیین می‌شود اما هنوز ظرفیت اکولوژیک شهر به یک معیار الزام‌آور تبدیل نشده است.

🔹او گفت در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ موضوع سازگاری توسعه شهری با مختصات اقلیمی در شورای عالی شهرسازی مطرح شد اما بعدتر از دستور کار کنار رفت و همچنان این فرض وجود دارد که شهرها می‌توانند بدون سقف اکولوژیک توسعه پیدا کنند.

🔹به گفته آخوندی در سال‌های اخیر هزاران هکتار به محدوده شهرهای ایران افزوده شده و در تهران نیز با تصمیم‌هایی مانند افزایش ظرفیت ساخت‌وساز و طرح‌های مختلف مسکن سکونت‌پذیری شهر بیشتر شده است بدون آنکه مشخص باشد تهران تا چه اندازه توان پذیرش جمعیت و ساخت‌وساز بیشتر را دارد/ شرق


@sharghdaily
sharghdaily.com

یافتن همپوشانی
برخلاف این فرض که موضع چین ناگزیر باید با موضع واشنگتن در تضاد باشد، در واقع همپوشانی بیشتری نسبت به آنچه اغلب اذعان می‌شود وجود دارد.
رویکرد پکن را می‌توان از طریق دو مجموعه سه‌گانه از اصول خلاصه کرد: در مورد مسئله هسته‌ای، چین بر عدم‌اشاعه، حق ایران برای انرژی هسته‌ایِ صلح‌آمیز تحت معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، و راه‌حلِ مذاکره‌ای به جای نظامی تأکید می‌کند. در مورد تنگه هرمز، چین بر آزادی و ایمنیِ کشتیرانی، بازگشایی آبراه از طریق ابزارهای سیاسی به جای نظامی، و پرداختن به نگرانی‌های گسترده‌تر امنیتی و اقتصادیِ زیربنای این رویارویی تأکید دارد.
در سطح زیربنایی، این اصول اساساً با اهداف آمریکا برای جلوگیری از اشاعه هسته‌ای، حفاظت از تجارت جهانی، و در نهایت تثبیت خلیج فارس ناسازگار نیستند.
خود هرمز پتانسیل همکاری عملی را نشان می‌دهد. بحث‌های مربوط به کنترل یک‌جانبه، عوارض ترانزیت، یا حتی اسکورت نظامی، با ویژگیِ تنگه به عنوان یک کالای عمومیِ جهانیدر تضاد است—و به سختی می‌تواند وضعیت نهایی مورد نظر پکن، و شاید واشنگتن نیز باشد.
سؤال دشوارتر، آینده اقتصادی ایران است. اگر واشنگتن واقعاً از تغییر رژیم به عنوان یک هدف فاصله گرفته باشد، در نهایت باید مسیری معتبر برای بقای اقتصادی به ایران ارائه دهد. نوعی از کاهش تحریم‌های آمریکا ضروری خواهد بود و چین احتمالاً نقش مهمی در بازسازی پس از جنگ ایران ایفا خواهد کرد. به عبارت دیگر، در پایان دادن به جنگ و بازگرداندن نظم منطقه‌ای، ممکن است فضای بیشتری برای همکاری عملی آمریکا و چین وجود داشته باشد تا آنچه هر یک از طرفین در حال حاضر حاضر به اعتراف علنی آن هستند.
البته، این همپوشانی محدودیت‌هایی دارد. اگر واشنگتن به دنبال فروپاشی ایران از طریق تشدید کارزار نظامی و گسترش دامنه حملات خود باشد و بدین‌ترتیب درگیری را بیشتر تشدید کند، این امر بدون شک موضع فعلی و محاسبات استراتژیک پکن را تغییر خواهد داد.

آنچه در پیش است؟
خاورمیانه پس از جنگ پیچیده‌تر خواهد بود، نه ساده‌تر. این درگیری فرضیاتی را که کشورهای خلیج فارس می‌توانند صرفاً به عنوان پناهگاه‌های امن برای سرمایه، استعداد، زیرساخت انرژی و تجارت جهانی عمل کنند، تضعیف کرده است. حتی کشورهایی که در نبرد مشارکت مستقیم نداشتند، مجبور شده‌اند صرفِ امنیتیِ متصل به موقعیت جغرافیایی خود را دوباره بررسی کنند.
نقش ترجیحی چین احتمالاً اقتصادی و دیپلماتیک خواهد بود: کمک به اتصال مجدد ایران به بازارهای منطقه‌ای، حمایت از بازیابی زیرساخت‌ها، تشویق گفت‌وگوی سیاسی، و همکاری با سایر کشورها برای کاهش خطرات درگیری مجدد.
جنگ ایران، بحران دریای سرخ، اختلالات دریای سیاه، و نگرانی‌های مکرر در مورد کانال پاناما، همگی این درک چینی را تقویت کرده‌اند که تنگناهای دریاییِ کلیدی نباید به ابزارهای اجبارِ ژئوپلیتیک تبدیل شوند. برای پکن، ارزش یک کریدور دریاییِ عمده در نهایت به توانایی جامعه بین‌المللی برای حفظ آن به عنوان یک شریانِ باز، امن و قابل‌پیش‌بینی برای تجارت جهانی بستگی دارد.
پکن همچنان در مورد آنچه که خطراتِ قدرتِ مهارنشده آمریکا می‌داند، از جمله استفاده از نیروی نظامی و رویکردهای فزایندهً قاطعانه نسبت به تنگناهای استراتژیک، منابع حیاتی و امور سیاسی در خارج از کشور، نگران است. اما چین همچنین تشخیص می‌دهد که عقب‌نشینی کامل آمریکا می‌تواند بی‌ثباتی ایجاد کند که خود چین باید آن را جذب کند. بنابراین چین همچنان به ارائه کالاهای عمومیِ منطقه‌ای توسط ایالات متحده علاقه‌مند است—به شرطی که رهبری آمریکا با خویشتن‌داری بیشتری اعمال شود و به طور مکرر بحران‌های امنیتی جدیدی ایجاد نکند.
چین یک درگیری خطرناک می‌بیند که برخی فرصت‌های استراتژیک اما همچنین خطرات اقتصادی و امنیتی قابل‌توجهی ایجاد کرده است. اولویت آن محدود کردن آن خطرات، متنوع‌سازی وابستگی‌هایش، حفظ گزینه‌های دیپلماتیک، و اجتناب از گرفتار شدن در جنگ یک قدرت بزرگ دیگر است.
نقش ترجیحی آن محدودتر—و شاید پایدارتر—است: کاهش تنش، باز نگه داشتن کانال‌ها، جلوگیری از گسترش بحران، حفظ باز بودن مسیرهای دریاییِ حیاتی، و آماده بودن برای کمک زمانی که طرفین در نهایت آماده صلح شوند.
این ممکن است چین را «برنده» جنگ ایران نکند. اما ممکن است به طور دقیق‌تری توضیح دهد که پکن معتقد است یک قدرت بزرگِ مسئول هنگامی که هزینه‌های بی‌ثباتی بسیار فراتر از میدان نبرد گسترش می‌یابد، باید چه کاری انجام دهد.

.

چشم‌انداز امنیت منطقه‌ای خود در حال تغییر است. در ۷ اوت، عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان یک توافق دفاعی مشترک امضا کردند. برخی ناظران قبلاً این ترتیب را با یک «ناتوی خاورمیانه‌ای» بالقوه مقایسه کرده‌اند. این قیاس زودهنگام است، اما منعکس‌کننده تمایل گسترده‌تر منطقه‌ای برای متنوع‌سازی شرکای امنیتی به جای تکیه کامل بر یک تأمین‌کننده خارجیِ واحد است.
چین به جای تلاش برای پر کردن خلأ امنیتی، بر حفظ ارتباط با ایران، کشورهای خلیج فارس، پاکستان، سازمان‌های عربی و سایر قدرت‌های بزرگ تمرکز کرده است. در ماه مه، وانگ یی، وزیر امور خارجه، به صراحت از میانجی‌گریِ پاکستان بین واشنگتن و تهران حمایت کرد و اسلام‌آباد را به ادامه تلاش‌هایش برای کمک به حل مسئله هرمز تشویق نمود.
این رویکرد شبیه موضع چین در مورد جنگ اوکراین است. هنگامی که یک درگیری شامل قدرت‌های نظامیِ بزرگ است و چین نه علت جنگ است و نه طرف آن، پکن عموماً نه مسئولیت خاصی و نه امکان واقع‌بینانه‌ای برای تبدیل شدن به میانجیِ اصلی می‌بیند. هنگامی که طرفینِ درگیری هنوز باور دارند که ابزارهای نظامی می‌توانند موقعیت چانه‌زنی آنها را بهبود بخشند، میانجی‌گری فضای محدودی برای عمل دارد.

بنابراین چین تمایل دارد ابتدا بر جلوگیری از تشدید، مهار سرریز، و حفظ امکان دیپلماسیِ نهایی تمرکز کند. از این نظر، چین کمتر به عنوان یک میانجیِ سنتی و بیشتر به عنوان یک عاملِ کاهش خطر عمل می‌کند.

متنوع‌سازی وابستگی‌ها
یکی از روشن‌ترین درس‌هایی که پکن از این بحران می‌گیرد این است که تاب‌آوری مستلزمِ کاهش وابستگیِ بیش از حد به هر کشور، مسیر یا تنگنای واحد است. این موضوع در مورد انرژی، حمل‌ونقل، تجارت و اتصالِ مالی صدق می‌کند.
بنابراین منطق استراتژیکِ پشت پروژه‌هایی مانند راه‌آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان، کریدور ترانس-کاسپین و مسیرهای کشتیرانیِ قطبی، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اینها صرفاً پروژه‌های اقتصادی نیستند؛ آنها همچنین می‌توانند مسیرهای جایگزینی را در زمانی که کریدورهای دریاییِ سنتی آسیب‌پذیر می‌شوند، فراهم کنند.
منطق مشابهی در روابط چین و روسیه اعمال می‌شود. بی‌ثباتی در خلیج فارس، ارزش استراتژیک روسیه را به عنوان تأمین‌کننده انرژی افزایش می‌دهد، در حالی که اختلال در مسیرهای دریایی به طور طبیعی ارزش اتصالات انرژیِ زمینی، از جمله پروژه خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» را افزایش می‌دهد. اما تفسیر این موضوع به عنوان فعال‌شدن یک اتحاد چین و روسیه اشتباه خواهد بود.
راهبرد انرژی چین بر تنوع‌بخشی استوار است، نه وابستگی. حتی زمانی که پکن و مسکو منافع سیاسیِ قویِ مشترکی در گسترش همکاری انرژی دارند، چین همچنان توجه زیادی به قیمت‌ها، ساختارهای سرمایه‌گذاری، شرایط تجاری و شرایط بازار دارد. چین نمی‌خواهد وابستگی به خلیج فارس را با وابستگی به روسیه جایگزین کند. هدف آن داشتن وابستگی‌های کمتر به طور کلی است.

اجتناب از گرفتاری
در ماه ژوئن، وانگ به صراحت این درگیری را در قالب چهار درس بیان کرد. از دیدگاه پکن، این جنگ خطرِ هم آغازگری و هم گرفتاری را نشان می‌دهد. هنگامی که قدرت‌های بزرگ با چالش‌های امنیتی روبرو می‌شوند، باید تأکید بیشتری بر خویشتن‌داری داشته باشند تا اینکه اجازه دهند قدرت بر اساس منطق جنگل، بدون محدودیت استفاده شود.
چین به دنبال شراکت‌های استراتژیکی است که به دستور کار توسعه آن خدمت کند—نه ترتیباتی که به طور خودکار چین را به رویارویی‌های سایر کشورها بکشاند. این موضوع کمک می‌کند توضیح دهیم چرا متفکران استراتژیک چینی علاقه نسبتاً کمی به تبدیل شراکت استراتژیک جامع با ایران به یک اتحاد امنیتیِ سخت نشان داده‌اند. چین نه به هیچ‌یک از طرفین در یک درگیری مسلحانه جاری سلاح ارائه کرده و نه قصد ارائه دارد. پکن به تعاریفِ بیش از حد گسترده از «اقلام دوکاربردی» با بدبینی می‌نگرد و آنها را راهی راحت برای نسبت دادن سرزنش شکست‌ها در میدان نبرد می‌داند. پیش از درگیری فعلی، چین و ایران در فروش سلاح و رزمایش‌های نظامی مشارکت داشتند، اما اینها عمدتاً با هدف کمک به ایران برای حفظ یک توانایی دفاعیِ معتبر بود.

این تمایز به ویژه با توجه به هزینه‌های گسترده‌تر یک جنگ طولانی‌مدت اهمیت دارد. پیامدهای اقتصادی، امنیتی و ژئوپلیتیک یک درگیری جاری در خاورمیانه بسیار فراتر از منطقه خواهد بود و چین خود سهم قابل‌توجهی از پیامدهای آن را متحمل خواهد شد. بنابراین پکن علاقه کمی به اجازه دادن به طولانی شدن درگیری صرفاً برای تحمیل هزینه بر ایالات متحده دارد. همچنین نمی‌خواهد درگیری به نقطه‌ای برسد که منافع امنیتی خود چین مستقیماً در رویارویی ایران با واشنگتن درگیر شود.

🔹ضرورت هماهنگی راهبردی با چین
✍عباس آخوندی، ۲۲شهریورماه ۱۴۰۵
من بر این باور بودم و هستم که دستیابی به رژیم امنیتی خلیج فارس از رهگذر گفت‌وگو با چین به‌دست می‌آید. از مابین‌السطور مواضع اخیر آقای شی این حکایت را می‌فهمم که ما اگر با هماهنگی با چین به سمت سازوکاری برای امنیت تنگه هرمز نرویم تحت فشار چین قرار خواهیم گرفت. و شرایط برای دولت و‌ملت ایران سخت‌تر خواهد شد.
در ضمن نگاهی به این مقاله تفصیلی اقای لانگ که در موسسه بروکینگز به چاپ رسیده است بیندازید.


🔹فراتر از برد و باخت: آنچه پکن از جنگ ایران می‌خواهد
ژائو لانگ
۲۰ اوت ۲۰۲۶

• چین این جنگ را در درجه اول نه به عنوان رقابتی بر سر اینکه چه کسی نفوذ به دست می‌آورد یا از دست می‌دهد، می‌بیند. نگرانیِ فوری‌ترِ آن این است که آیا این درگیری پیامدهایی تولید می‌کند که منافع اقتصادی، محیط استراتژیک، یا فضای مانور چین را تهدید می‌کند یا خیر.
• پکن همچنان در مورد آنچه که خطراتِ قدرتِ مهارنشده آمریکا می‌داند، از جمله استفاده از نیروی نظامی و رویکردهای فزایندهً قاطعانه نسبت به تنگناهای استراتژیک، منابع حیاتی و امور سیاسی در خارج از کشور، نگران است.
• در پایان دادن به جنگ و بازگرداندن نظم منطقه‌ای، ممکن است فضای بیشتری برای همکاری عملی آمریکا و چین وجود داشته باشد تا آنچه هر یک از طرفین در حال حاضر حاضر به اعتراف علنی آن هستند.

همزمان با ورود کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران به ششمین ماه خود، بحث واشنگتن در مورد چین و جنگ ایران اغلب با یک سؤال به ظاهر ساده آغاز می‌شود: آیا چین از این درگیری برنده می‌شود یا می‌بازد؟ برخی استدلال می‌کنند که این جنگ یک هدیه استراتژیک به پکن است که نفوذ آمریکا در خاورمیانه را تضعیف کرده و موقعیت چین را به عنوان یک قدرت دیپلماتیک و اقتصادی تقویت می‌کند. برخی دیگر معتقدند از آنجا که ایران شریک مهم چین است، تضعیف ایران ناگزیر باید چین را نیز تضعیف کند.
در عمل، چین این جنگ را در درجه اول نه به عنوان رقابتی بر سر اینکه چه کسی نفوذ به دست می‌آورد یا از دست می‌دهد، می‌بیند. نگرانیِ فوری‌ترِ آن این است که آیا این درگیری پیامدهایی تولید می‌کند که منافع اقتصادی، محیط استراتژیک، یا فضای مانور چین را تهدید می‌کند یا خیر. بنابراین رویکرد پکن کمتر بر بهره‌برداری از جنگ و بیشتر بر مدیریت پیامدهای آن متمرکز است: مهار سرریز، کاهش خطرات، متنوع‌سازی وابستگی‌ها، اجتناب از گرفتاری استراتژیک، و یافتن حوزه‌های همپوشانی. سؤال محوری این نیست که چه کسی برنده یا بازنده است، بلکه این است که چه نوع نظم منطقه‌ای و بین‌المللی از این درگیری پدیدار می‌شود—و چین چقدر بی‌ثباتی را باید جذب کند.

مهار سرریز
چین انگیزه‌های قدرتمندی برای پایان یافتن هرچه سریع‌تر این درگیری دارد. چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت خام جهان، در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱٫۶ میلیون بشکه در روز وارد کرد و به شدت در معرض اختلالات در تنگه هرمز قرار دارد. در ژوئن ۲۰۲۶، واردات نفت خام چین به ۷٫۱۲ میلیون بشکه در روز کاهش یافت که پایین‌ترین سطح در تقریباً یک دهه گذشته است. با این حال، پکن با بحران انرژیِ فوری مواجه نشده است. موجودی‌ها، تعدیلات در تأمین، و تأمین‌کنندگان جایگزین—از جمله روسیه—فضای قابل‌توجهی برای جذب اختلالات موقت به چین داده است.
نگرانی بزرگ‌تر، سیستمی است. درگیری طولانی‌مدت می‌تواند قیمت‌های انرژی را بی‌ثبات کند، کشتیرانی را مختل نماید، هزینه‌های بیمه را افزایش دهد، به زیرساخت‌های منطقه‌ای آسیب بزند و شوک‌های گسترده‌تر زنجیره تأمین را ایجاد کند. تنگه هرمز بخشی از زیرساختی است که از سیستم تجارت جهانی پشتیبانی می‌کند.
بنابراین برای پکن، مشکل صرفاً کمبود انرژی نیست. مشکل، احتمالِ سرریزِ یک جنگ منطقه‌ای به اختلال گسترده‌تر در تجارت جهانی و زنجیره‌های تأمین است. علاقه چین به پایان دادن به جنگ، اساساً علاقه‌ای به ثبات است.

کاهش خطرات
در واشنگتن این فرض گسترده وجود دارد که از آنجا که چین در سال ۲۰۲۳ به تسهیل آشتیِ عربستان و ایران کمک کرد، پکن اکنون باید قادر باشد «صلح را در خاورمیانه محقق کند». این امر توانایی‌ها و جاه‌طلبی‌های چین را به شدت بیش از حد برآورد می‌کند.
چین در تلاش است تا به پایان یافتن درگیری کمک کند، اما این کار را عمدتاً از طریق تنش‌زدایی دیپلماتیک انجام می‌دهد، نه مداخله قهرآمیز. دلیل آن ساده است. چین شبکه اتحادی، زیرساخت نظامی، یا ساختار فرماندهیِ منطقه‌ای را که ایالات متحده در طول دهه‌ها توسعه داده است، در اختیار ندارد. مهم‌تر از آن، پکن علاقه چندانی به پذیرش مسئولیتِ ضامنِ امنیت خاورمیانه ندارد.

📍آنچه امروز با عنوان «بحران آب» از آن یاد می‌شود، مجموعه‌ای از مسائل درهم‌تنیده طبیعی، کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و نهادی است که در هر شهر، چهره‌ای متفاوت به خود می‌گیرد. ازاین‌رو، پیش از ارائه هر راهکار، باید پرسید که مسئله آب در شهرهای ایران دقیقاً چگونه باید صورت‌بندی شود؟

🔵سلسله نشست‌های تخصصی شهر و آب

📌 نشست سوم:
▫️ آب در طرح و ساخت شهر؛ جایگاه ملاحظات آبی در طرح‌های توسعه شهری

با حضور و سخنراني:
🔹 دکتر رامین ساعد موچشی
مدیرکل دفتر طرح ریزی شهری و طرح های توسعه و عمران وزارت راه و شهرسازی

🔹دکتر داودرضا عرب
مدیر موسسه پژوهشی مهندسی راهبرد دانش پویا

🔹مهندس سعید سادات نیا
معمار و صاحب نظر حوزه شهر

دوشنبه 23 شهریور 1405
ساعت 16 تا 18

🔹لینک ثبت نام
https://digiform.ir/w9f0c92a39

🔹لینک ورود به جلسه
https://skyroom.online/ch/shahrdad1405/waterthinktank

📍 اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

www.shahrvandan.com

@shahrvandan