82 - تأمّلی کوتاه دربارهٔ فایده و ضرورتِ نقلِ اندیشه های فیلسوفان

مسعود #زنجانی

@vivaphilosophy


حقیقت با دو تن آغاز می شود.
(نیچه)

آشکار است اندیشه های نیچه یا هر فیلسوف دیگری، عقایدی است که او به آنها باور داشته است، و نه عقایدی که همگان "باید" به آنها باور داشته باشند. اما از سوی دیگر، بی خبر از اندیشه های خِردمندان و فیلسوفان، نیز، نمی توان اندیشید و از جهالت ها و جزمیت ها جُدا و رها شد. می توان گفت اندیشه های فلسفی آتشی است که تحجّر های ذهنی را مُذاب می کند و به آنها سیّالیتِ آب را می بخشد؛ چنانکه می توان گفت آبی است که آتشِ تعصّب های فکری را خاموش می کند و به گلستان مُبدّل می کند.

بنابراین، مقصود از نقلِ افکار نیچه، و هر فیلسوف دیگری، خلقِ فرصتی برای نقدِ آن افکار و شکلگیریِ یک گفتگوی فلسفی است، و نه پذیریشِ یکسویه و یکسرهٔ آنها، و به اصطلاح، نوعی ارسالِ مُسلَّم، و تَلقّی به قبولِ جزمیِ آنها. مقصود این است که پرسشی درافکنده شود، چراکه به تعبیر هایدگر، پرسش پارساییِ اندیشه است. به عبارت دیگر، هدفِ اصلی ـ چنانکه هدفِ نیچه و همهٔ فلاسفه بزرگ بوده - این است که ما به اندیشیدن و تفکّر واداشته شویم تا در نتیجهٔ آن عملی شایسته و دُرُست داشته باشیم، زیرا منشٲ همهٔ رنج ها و ملالت ها، بی فکری و تٱمل نورزیدن است (سقراط)، و سپس، بی کنشی و اندیشه ها را به عمل نیامیزیدن (حافظ). بدیهی است بعد از فهمِ اندیشه ها نوبت به نقدِ آنها می رسد و البته فقط در مقام نقد است که می توان موافقت و مخالفت تامّ یا نسبیِ معنادار و موجّه، با یک اندیشه، داشت.

به تعبیر یاسپرس، در فلسفه، هیچ فرد، کتاب، عقیده و نهادِ مقدّس، به معنای "فوق چون و چرا"، وجود ندارد. تاریخ فلسفه تاریخِ یک گفتگوی انتقادی است. سنّت فلسفی، به تعبیر تامس مور یا گوستاو مالر، نه پرستشِ خاکستر، بلکه "دست به دست شدنِ آتش" است. همه باید با بکوشیم از رهگذر پرسشگری و سنجشگری خود این آتش را زنده نگه داریم و مشعل اندیشه را به دست خِردمندان و دوستدارانِ خِرد در اعصار بعد برسانیم.

مولانا استعارهٔ آب را برای اندیشه به کار می بَرَد و آن سنّتِ روشنگرانهٔ ایده آل در چارچوبِ نگرشی خود را به رودی تشبیه می کند که ماحَصلِ رنجِ خِردمندانِ اعصارِ پیشین، چون سنایی و عطار، است:

هین بگو که ناطقه جو می کند
تا به قرنی بعدِ ما آبی رسد
٭٭٭
عطار روح بود و سنایی دو چشم او
ما از پی سنایی و عطار می رویم

(مولانا)

کانال زنده باد فلسفه

telegram.me/vivaphilosophy