38- کلاسیک های فلسفه کلاسیک: اپیکور
قسمت چهارم: قطعات

#مسعود_زنجانی
@vivaphilosophy

اپیکور - قطعات

«سخن آن فيلسوف كه رنجي از انسان نكاهد پوچ و تهي است و همانند دارويي است كه بيماري را از بدن نراند. در چنين دارويي سود نيست و بدين قياس فلسفه اي هم كه رنج هاي روح را نكاهد سودي ندارد»
(از قطعات اپيكور)

«قطعات» اپیکور ناشي از بعضي آثار مفقود او است كه نويسندگان مختلف روزگار قديم از آنها نام برده اند. البته برخي از اين قطعات تصوير درستي از تعاليم اين فيلسوف ارائه نمي كنند، زيرا يا به دست شاگرداني انتخاب شده اند كه شيفتگي آنها به استاد چشم بصيرتشان را بسته است، يا به دست مخالفان اپيكور كه در ميان جملات او آنهايي را برگزيده اند كه كمتر ايجاد همدلي مي كند. برخي از اين قطعات چنين اند: «اگر خدا مي خواست به دعاهاي مردمان گوش كند، از مدتها پيش همه چيز نابود شده بود، زيرا مردم پيوسته چيزهاي بسياري مي خواهند كه به حال همنوعانشان مضر است»؛ «اصل و ريشه تمام خوبيها لذت شكم است. حتي خِرد و فرهنگ را هم بايد به همين اصل معطوف كرد»؛ «رنجهاي بزرگ تو را در اندك زمان نابود مي كنند؛ رنجهايي كه طول مي كشند بزرگ نيستند»؛ «از طريق عشق به فلسفة واقعي، هر احساس تشويش برانگيز و رنجباري به پايان مي رسد»، «آن كس كه از چيز كم خرسند نمي شود، هيچ چيز نمي تواند خرسندش بدارد»؛ «آن كس كه نيازش در فردا اندك باشد، فردا را با شادماني پذيرا مي شود»؛ «بهتر است بي واهمه بر بستري از برگ بخوابي تا با هراس و دلهره بر تختي زرين»، «مرگ را هراسي نيست؛ زيرا تا آن زمان كه ما هستيم مرگ نيست، و آن زمان كه مرگ باشد ما نيستيم»؛ «آيا از نبودن خويش پيش از تولد مي ترسيد؟ پس چرا از نبودن خويش پس از مرگ مي هراسيد؟»؛ «اشتياق به سوي مرگ حماقت است؛ زيرا مرگ ضرورتاً هر نوع زندگاني كه داشته باشيم را در بر خواهد گرفت»؛ «كافر و بي دين كسي نيست كه خدايان عوام را طرد مي كند، بلكه كسي است كه معتقدات عامه را درباره خدايان قبول داشته باشد»؛ «همان افكاري كه مرا عليه عقايد خرافاتي برانگيختند، براي من روشن ساختند كه در اين دوران كوتاه زندگاني، تنها وسيله تسلّي خاطر و تنها نقطه اتكاء، انسان دوستي است»؛ «گمنام بزي». از اين قطعات مانند همه آثار اپيكور گرايشي به خوشبختي زلال و بي پيرايه احساس مي شود كه نقاط مشتركي هم با زهد مسيحي دارد و هم با تعاليم بودايي. در مورد تعاليم مبتني برلذت جويي اپيكور، يعني عقيده عاميانه اي كه او را مشوق جستجوي لذت مدام و بي لگام معرفي مي كند (و همين موجب پيدايش لفظ «اپيكوري» شده است)، بايد گفت كه اين عقيده بي پايه است؛ در نزد اپيكور لذت در تعادل كامل روح است كه شرط لازم و كافي نيل به آرامش درون و رهايي از تشويش (آتاراكسيا) است. تنظيم احكام جازم، گردآوري آنها در جملات كوتاه براي آن است كه قانع كننده تر، مؤثرتر و براي از بركردن آسانتر باشند؛ مانند «درمانهاي چهارگانه» تأمين سلامتِ روان كه تمام گفتار فلسفي اپيكور در آنها خلاصه شده است: «از خدايان نبايد ترسيد»؛ «دلواپس مرگ نبايد بود»؛ «نيكي آسان به دست مي آيد»؛ «تحمل بدي دشوار نيست». در انتها بايد گفت اگرچه آثار به جاي مانده از اپيكور به طور كامل و مستقل به فارسي ترجمه نشده است، اما دو بخش از كتاب «فلسفه اجتماعي» (علمي و فرهنگي ـ 1362) به ترجمه اين آثار اختصاص دارد. بخش نخست «اصول نظريات» نام دارد كه همان مجموعي اي است شامل 40 رأي اصلي او كه پيش تر از آن با عنوان «آموزه ها و تعاليم اصلي» (اندرزهاي اساسي) ياد كرديم. بخش دوم نيز شامل «قطعات اپيكور» است كه هم «مجموعه واتيكان» و هم ديگر قطعات و بخشهايي از نامه ها و وصيت نامه او را در در بر مي گيرد. این دو بخش به خامه رضا صدوقي ترجمه شده است. گفتنی است ترجمه دیگری از «اصول نظريات» در فصل انتهایی کتاب معنای زندگی (مجموعه مقالات) با ترجمه اعظم پویا آمده است.