33- گزارشی از نشست اول "فلسفه و سلامت روان": سقراط و سلامت روان
(بخش اول)

#مسعود_زنجانی
@massoud4474

گزارش: #تینا_قنبریان


🍀 هدف از این سلسله نشست ها
در این نشست ها، هر فلسفه و فیلسوف از جهت تاثیر در زندگی انسان، خصوصا زندگی معنوی او، مورد بحث واقع می شوند. در نشست اول سعی شد به این پرسش پاسخ داده شود که اندیشه و زندگی سقراط برای انسان امروز و برای معضلات فکری و فرهنگی او چه ارمغانی دارد؟

🍀 سقراط به واقع که بود و ما او را چگونه میشناسیم؟

فلسفه نزد سقراط یک فعالیت نظری و انتزاعی نیست، بلکه در اجزاء شخصیت و جزئیات زندگی او به صورت خردمندی و حکمت متجلی می شود. اگر سقراط سقراط است و خردمند ترین و فرزانه ترین حکیمان نام گرفته است، به خاطر همین عجین شدن فلسفه در دنیای درونی و تجلی بیرونی آن در زندگی او است.

🍀 درباره مفهوم آیرونی یا طنز سقراطی:

انگیزه اصلی سقراط از "آیرونی"، توجه به "دیگری" است. می توان گفت سقراط باور ندارد که انسانها از طریق استدلال نظری تغییر می کنند. در واقع، آیرونی، پرسشگری، و گفتگو برای سقراط شیوه هایی هستند که دیگری خود حقیقت را بزاید. یعنی از نظر سقراط "داشتن حقیقت" مهم نیست، بلکه "چگونگی داشتن حقیقت" مهم است. گفتنی است که پس از سقراط فلاسفه ای چون سیسرون، رمانتیکهای آلمان، کیرکگارد، و ریچارد رورتی نیز در چارچوب اندیشه های خود به مفهوم آیرونی پرداخته اند.

🍀 تشابهات سقراط و مسیح، شهید ایمان و شهید حکمت:

اول- هیچ کدام اثری را خودشان مکتوب نکردند. سقراط در رساله ی فایدروس برای ترجیج گفتار بر نوشتار دلایلی می آورد، چنانچه افلاطون هم در نامه هفتم خود اشاراتی دارد. البته بعدها افرادی چون دریدا این نگرش سقراطی را نقد کرده اند.
دوم- هر دو پیروانی اندک ولی شاگردان بزرگی داشتند که بعد ها اندیشه های آنها را توسعه دادند. در میان شاگردان سقراط می توان از چهره هایی مانند افلاطون، آنتیستنس، آریستیپوس، اقلیدس مگارایی، و گزنوفون را نام برد.
سوم- حضر را بر سفر ترجیح دادند و بیشتر عمر خود را در زادگاه خویش سپری کردند.
چهارم- هیچکدام نهادی مجزا برای افکار خود تشکیل ندادند؛ نه مسیح کلیسایی برپاداشت و نه سقراط مدرسه ای.

🍀 منابع سقراط شناسی:

🌸 منبع 1- افلاطون مهمترین منبع برای سقراط شناسی:
رساله های افلاطون در قالب محاوره بیان شده اند که به جز یک رساله، یعنی محاوره قوانین، سقراط جزء حاضران و غالباً شمع جمع است. دو تقسیم بندی از رسائل افلاطون موجود است :
🌙الف)تقسیم بندی سه تایی: رساله های جوانی، رساله های میانی، رساله های پایانی
🌙ب)تقسیم بندی چهارتایی: رساله های جوانی، رساله های دوره انتقال، رساله های استادی، رساله های پایانی یا کهنسالی
رساله های دوره جوانی از نظر سقراط شناسان در زمینه انتساب به سقراط تاریخی ارجحیت دارند و به همین دلیل "رساله های سقراطی" خوانده می شوند و خود شامل دو دسته هستند: رساله های تعریف و رساله های محاکمه.
مهمترين محاورات جواني افلاطون «آپولوژي» (دفاعيه سقراط)، «كريتون» (درباره تكليف)، «اوثوفرون» (درباره قداست)، «لاخِس» (درباره شجاعت)، «لوسيس» (درباره دوستي)، «خارميدس» (درباره اعتدال)، «هيپياس بزرگ» (درباره زيبايي)، «هيپياس كوچك» (درباره دروغ) و «ايون» (درباره شعر) است. شش محاوره اخير را «محاورات تعريف» مي نامند، چنانچه سه محاوره نخست به انضمام «محاوره فایدون»، از محاورات دوره میانی یا استادی، را «محاورات محاکمه» می خوانند.
👈تعریف برای سقراط جایگاه بسیار مهمی دارد. می توان گفت تعریف برای سقراط کلید معرفت، و معرفت مبنای فضیلت و فضیلت راهی برای سعادت است. ارسطو، بنیان گزار منطق بعدا اعتراف می کند که دو ایده "تعریف" و "استقراء" را از استاد استادم، یعنی سقراط، وام گرفتم.
👈رساله های محاکمه: این چهار رساله زندگی سقراط را از روز محاکمه تا دوره محکومیت او در زندان، نوشیدن جام شوکران، و سپری شدن آخرین لحظات زندگی او را گزارش می کنند. در واقع، افلاطون در اين چهار محاوره قصد دارد بر خواننده آشكار سازد كه سقراط مرگ را چگونه مي بيند و چشم در چشم مرگ زندگيش بر او چگونه مي نمايد و در پايان كار چگونه از عهده امتحان بر مي آيد.
اتهامات اصلی او عبارت بودند از: به فساد کشیدن جوانان شهر، انکار خدایان، و دعوی خدایان جدید.

🌸منبع 2-آریستوفانس کمدی پرداز معاصر سقراط:
آریستوفانس در کمدی ابرها مستقیم، سقراط را سوفسطایی جلوه می دهد که با روایت افلاطونی از سقراط کاملا متفاوت و در تقابل است. گفتنی است که برخی اتهامات در دادگاه با روایت آریستوفانس همداستان می شود و سقراط یک سوفسطایی جلوه داده می شود.

🌸 منبع3-گزنوفون مورخ، سردار و شاگرد سقراط:
گزنوفانس چون یک مورخ و وقایع نگار هست، به برخی جزئیات زندگی سقراط اهمیت می دهد که فوق العاده برای شناخت سقراط مفید است. نام اثر گزنفون "خاطرات سقراطی" است.