✴️ کتابخانه‌ها در مواجهه با هوش مصنوعی؛ نظرات ۶۹۸ مدیر کتابخانه درباره هوش مصنوعی
 
پژوهش جدید OCLC Research در سال ۲۰۲۶ تصویری قابل‌تأمل از نحوه مواجهه مدیران کتابخانه‌های دانشگاهی و عمومی با هوش مصنوعی ارائه می‌دهد. این پیمایش با مشارکت ۶۹۸ مدیر کتابخانه در ایالات متحده نشان می‌دهد که هوش مصنوعی وارد فعالیت‌های کتابخانه‌ای شده است، اما میزان پذیرش آن در کتابخانه‌ها یکسان نیست. 
در مجموع، ۲۴ درصد مدیران روزانه، ۴۰ درصد گاهی و ۳۶ درصد به‌ندرت یا اصلاً از هوش مصنوعی استفاده نمی‌کنند؛ تفاوتی که به نوع، اندازه و ظرفیت کتابخانه‌ها وابسته است. برای نمونه، در کتابخانه‌های پژوهشی عضو ARL حدود ۶۷ درصد مدیران استفاده روزانه از AI را گزارش کرده‌اند، درحالی‌که این میزان در کتابخانه‌های عمومی کوچک تنها ۱۴ درصد است. 
یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های فعلی برای استفاده از هوش مصنوعی، افزایش بهره‌وری و صرفه‌جویی در زمان است و کاربردهای عملی و سازمانی نقطه ورود بسیاری از کتابخانه‌ها به این فناوری محسوب می‌شوند. بااین‌حال، نگرش مدیران صرفاً خوش‌بینانه نیست؛ تنها ۱۳ درصد بیش از آنکه نگران باشند، نسبت به AI هیجان‌زده‌اند و ۳۹ درصد به یک اندازه فرصت‌ها و نگرانی‌های آن را احساس می‌کنند. اعتماد یکی از محوری‌ترین مسائل مطرح‌شده است و ۳۰ درصد پاسخ‌دهندگان، حریم خصوصی، سوگیری یا مخاطرات اخلاقی را مهم‌ترین نگرانی خود درباره کاربرد AI معرفی کرده‌اند. 
یافته قابل‌توجه دیگر، فاصله میان استفاده عملی از هوش مصنوعی و سیاست‌گذاری سازمانی است؛ تنها ۷ درصد مدیران اعلام کرده‌اند که سازمان آن‌ها دستورالعمل‌ها و انتظارات روشنی برای استفاده از AI ارائه کرده است. این شکاف در کتابخانه‌های کوچک آشکارتر است؛ به‌طوری‌که ۵۴ درصد مدیران کتابخانه‌های عمومی کوچک گفته‌اند هوش مصنوعی هنوز به‌صورت ساختاریافته در مؤسسه آن‌ها مورد بحث قرار نگرفته است. 
در مقابل، ۸۷ درصد مدیران اعلام کرده‌اند هنگام تصمیم‌گیری درباره هوش مصنوعی، مخاطرات اخلاقی را فعالانه در نظر می‌گیرند؛ نشانه‌ای از اهمیت روزافزون «استفاده مسئولانه» در مدیریت کتابخانه‌ها. 
مدیران، سواد هوش مصنوعی، استفاده مسئولانه، مسائل اخلاقی و حریم خصوصی، سرعت تحولات فناوری و دقت و قابلیت اعتماد خروجی‌های AI را از چالش‌های مهم دو تا سه سال آینده کتابخانه‌ها می‌دانند. 
در مجموع، یافته‌های OCLC نشان می‌دهد آینده هوش مصنوعی در کتابخانه‌ها صرفاً به پذیرش ابزارهای جدید وابسته نیست؛ بلکه به توانایی کتابخانه‌ها در ایجاد توازن میان نوآوری، اعتماد، سواد هوش مصنوعی، سیاست‌گذاری و مسئولیت اخلاقی بستگی خواهد داشت.
 
OCLC Research. (2026, August 18). What 698 library leaders are telling us about AI: First findings from OCLC’s new pulse survey series, Insider Insights. OCLC. https://www.oclc.org/en/learn/perspectives/insider-insights-what-698-library-leaders-are-telling-us-about-ai.html

https://t.me/UT_Central_Library