✳️ناله مرغ سحر لازم است اما کافی نیست

🔹مرغ سحر نام تصنیفی است که بسیاری آن را با نام مرحوم استاد محمدرضا شجریان می‏‌شناسند. یکی از بیادماندنی‌ترین اجراهای مرغ سحر توسط ایشان، اجرا در کنسرت همنوا با بم با همخوانی همایون شجریان در سال ۱۳۸۲ است. اشک‌های احساسی گروهی از حضار همراه با ناله مرغ سحر حکایت از غمی عمیق دارد که بخشی از آن مربوط به حادثه غم‌انگیز زلزله بم است.

🔹شعر مرغ سحر، گفتگویی میان شاعر و مرغی در قفس است. هر دو مایوس و ناامید. شاعر از بلبل پربسته می‌خواهد از کنج قفس بیرون آید و نغمه بسراید. اما مرغ محبوس به جای نغمه آزادی، آه و ناله سر می‌دهد تا آنجا که شاعر که بیش از پیش ناامید شده و داغ دلش هم تازه‌تر، به تنگ می‌آید و از او می‌خواهد که بس کند و شرح هجران، کوتاه.

🔹اما استاد شجریان از نظر زمانی، در بخش انتهایی لیست خوانندگان این تصنیف قرار می‌گیرد. نخستین ضبط این تصنیف در پاییز سال ۱۳۰۶ خورشیدی، با صدای ملوک ضرابی و تار مرتضی نی‌داوود انجام شده است. مرغ سحر اساسا یک ترانه اعتراضی به استبداد یا به تعبیری ترانه شکست آرمانها و شعارهای انقلاب مشروطه است.

🔹مرغ سحر در همان سالهای نخست روی کار آمدن رضا شاه پهلوی روی صفحه ضبط و منتشر شد. اما تا حدود نیم قرن، شاید به این دلیل که اساسا در اعتراض به رضا شاه ساخته شده بود، چندان نشانی از آن به چشم نمی‌خورد تا اینکه در سالهای دهه پنجاه خورشیدی عصر تازه ای در ترانه اعتراضی آغاز شد و مرغ سحر بار دیگر جان گرفت [+].

🔹راز ماندگاری تصنیف مرغ سحر و این ناله‌های ناتمام، پرده از یک خلاء در فرایند توسعه ایران برمی‌دارد. خلاءی که سالهای مدیدی است دغدغه‌مندان ایران سعی در واکاوی آن داشته‌اند. مصداق امروزی ناله مرغ سحر، توییتها، پستهای اینستاگرام و تلگرام ماست. نوشته‌هایی که غالبا اعتراض به وضع موجودند ولی چشم‌انداز مشترک و روشنی برای گام بعدی و نقش خود در اصلاح وضع موجود ندارند. انگار جامعه با ناله و اشک خود را تسکین می‌دهد و منتظر یک منجی ماورایی است. ناله‌هایی که به سرعت در شبکه‌های شکل آتش‌بازی منتشر شده و به همان سرعت هم محو می‌شوند.


✅راه‌کار عملی:

به نظر می‌رسد توانمندسازی همزمان حکومت و جامعه به عنوان دو بال اصلی توسعه مورد توافق پژوهشگران توسعه است. پس اگر در هر سطحی دستی در حکومت دارید توان حل مسئله را با بکارگیری نیروهای شایسته و با رویکرد بهبود مستمر بالا ببرید[+] و اگر هم می‌توانید روی جامعه اثرگذار باشید فرمول توسعه ۲۵ درصد زد به علاوه آلفا را در ذهن داشته باشید و با مشارکت در شبکه‌سازی، به ایجاد بلوغ فکریِ شبکه‌ایِ جامعه در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی کمک کنید.

خدا، فلک و طبیعت شام تاریک ما را بی‌واسطه سحر نمی‌کنند. واسطه اما همان تن دادن به سازوکارهای توسعه است.

فرزاد دهقانیان
بیست و هفتم اردیبهشت ۱۴۰۳
.
@systemdiary