❇️هندسه شبکه‌ها: فساد چای دبش و کارزار چای دبش

در فرسته مربوط به رشد مصرف قهوه به مدل انتشار باس و اثرات شبکه اشاره شد. دیمون سنتولا در کتاب "تغییر: رخدادهای اجتماعی چگونه فراگیر می‌شود؟" نقش هندسه شبکه‌ها را در فرایند انتشار یک پدیده، رخداد یا یک میم‌ (meme)، تشریح می‌کند.

1⃣هندسه شبکه‌هایی که ارتباطاتشان از نوع ضعیف است، شباهت زیادی به نمایش‌های آتش‌بازی دارد. هرکس در کانون انفجار خودش است و ارتباطات ضعیفش به طور اتفاقی در تمام جهت‌ها پخش می‌شود. در این شبکه‌ها اغلب افراد با دوستان یکدیگر در ارتباط نیستند. پراکنش افکار یا اطلاعاتی ساده مثل ازدواج محمدرضا گلزار یا فساد چای دبش در این‌گونه شبکه‌ها به سرعت همه‌گیر می‌شود. اما باورها و رفتارهای اعضای شبکه در چنین هندسه‌ای تغییر نمی‌کند.

2⃣ هندسه شبکه‌هایی که ارتباطات آنها قوی است بیشتر به تور ماهیگیری شبیه است. ظاهر این شبکه‌ها به شکل توالی در هم تنیده‌ای از ذوزنقه‌ها و مثلث‌هاست. در این الگو که اغلب به آن خوشه‌بندی شبکه می‌گویند، افراد با دوستان یکدیگر در ارتباط‌اند.
انتشار افکار و رفتارهای نوآورانه و درخواست‌های پیچیده‌ و سیاسی نیازمند هندسه ارتباطات قوی است. افراد برای انتشار چنین ایده‌هایی ابتدا صبر می‌کنند تا آن را از چندین تن از افراد حاضر در حلقه اجتماعی‌شان دریافت کنند، سپس به انتشار آن اقدام می‌کنند. این صبر استراتژیک برای غلبه بر احساس ترس و خطر و دریافت تایید کافی از اجتماعشان است. سرعت انتشار در این نوع شبکه کمتر است، اما تغییر در رفتارها نیازمند شبکه تور ماهیگیری است.

3⃣هندسه شبکه‌ها توضیح می‌دهد که چرا خبر فساد چای دبش و طنازی‌های مرتبط با آن به سرعت در شبکه‌های اجتماعی وایرال می‌شود، اما تعداد امضاهای کارزار درخواست گزارش فساد چای دبش از رییس‌جمهور به زحمت به ۳۷ هزار امضا می‌رسد. اولی در شبکه آتش‌بازی به سرعت منتشر می‌شود اما دومی برای فراگیر شدن نیازمند شبکه تور ماهیگیری است.

🪧راه‌کار عملی:

🔹اگر می‌خواهیم نقش خود را به عنوان یک کنشگر دغدغه‌مند در دینامیک تغییرات اجتماعی فراگیر ایفا کنیم، حداقل کاری که می‌توان انجام داد این است که در شبکه‌سازی‌های تور ماهیگیری مشارکت کنیم و افکار محرک تغییر و ایجاد‌کننده هنجارهای اجتماعی جدید را در شبکه‌های ارتباطی خود منتشر کنیم. با این اقدامات می‌توان در ابتدا یک بلوغ فکری شبکه‌ای در حوزه‌‌های اقتصادی و اجتماعی ایجاد کرد (به عنوان نمونه، در این ویدیو به عدم انسجام فکری ایرانیان در مسائل اقتصادی و نیاز به آموزش اقتصاد برای عموم مردم اشاره شده است).

🔹دینامیک شبکه‌ها نشان می‌دهد که این یکی از نقاط اهرمی در سیستم‌های پیچیده است که در آن کنش‌های کوچک می‌توانند تغییراتی بزرگ را ایجاد کنند. مطابق مدل عجم اوغلو، رسیدن به دالان باریک آزادی نیازمند جامعه/شبکه‌های قدرتمند است.

🔹دکتر مجتبی لشکربلوکی در کتاب "استراتژی توسعه ایران"  نتوکراسی و شبکه‌سازی را به عنوان استراتژی اصلی توسعه پیشنهاد می‌کند و می‌گوید که آغازگر نتوکراسی در ایران باید بخش مردمی باشد.

فرزاد دهقانیان
هفتم اردیبهشت ۱۴۰۳
.
@systemdiary