☕️اقتصاد هنجارهای آشکار اجتماعی

1⃣علی بلوکباشی در کتاب «قهوه‌خانه و قهوه‌خانه‌نشینی در ایران» آورده است: «از زمان دیدار شاردن فرانسوی از ایران در قرن ۱۷ تا زمان آمدن جان ملکم سفیر انگلیس به ایران در قرن ۱۹ و در زمان فتحعلی شاه قاجار نوشیدن چای در قهوه‌خانه‌ها معمول نبوده است.»
احتمالا باید ذائقه‌پذیربودن دم‌کرده گیاه چای در بین ایرانیان و ورود ساده‌تر این گیاه از سرزمین‌های آسیای شرقی به ایران و در دسترس‌بودن ارزان آن به شیوه چای‌نوشی میان مردم کمک کرده باشد؛ در حالی که ورود دانه قهوه با دشواری‌هایی روبرو بوده و طعم تلخ و تند و تیز آن به دهان مردم گوارا نمی‌نشسته و خواب را هم از تن خسته آنان می‌گرفته. از آن به بعد قهوه‌نوشی در قهوه‌خانه‌ها بر می‌افتد و جایش را به چای‌نوشی می‌دهد اما نام این مکان همچنان قهوه‌خانه باقی می‌ماند. در آغاز، نوشیدن چای به قشرهای مرفه و خانواده‌های رجال و درباری ایران اختصاص داشت. به تدریج و پس از افزایش واردات چای و توسعه کشت و تولید آن در ایران چای‌نوشی از عادات روزانه مردم ایران شد [+].

2⃣ارزش دلاري و مقدار واردات قهوه ايران از سال 97 تا اواخر 1402 در اين شكل آمده است.

🔸در پویایی‌شناسی سیستمها چنین رفتارهایی را می‌توان مبتنی بر مدل انتشار باس (Bass Diffusion Model) شبیه‌سازی کرد. تعدادی پذیرندگان/مصرف‌کنندگان (adopters) اولیه داریم که عمدتا به دلیل تغییر شیوه زندگی به‌خصوص در بین نسل جوان و تغییر ساعات کار و استرس‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های محیط کار و همچنین ماهیت شادی‌‌آور قهوه به نوشیدن آن گرایش پیدا کرده‌اند.

🔸پذیرندگان اولیه از طریق تبلیغات دهان به دهان (word of mouth) یک محصول، مد یا نوآوری را اشاعه داده و پذیرندگان بالقوه (potential adopters) را به مصرف‌کننده تبدیل می‌کنند. نرخ تماس افراد (contact rate)، اثرات شبکه و سرعت انتشار را تقویت می‌کند.

🔸دیمون سنتولا در کتاب "تغییر: رخدادهای بزرگ چگونه فراگیر می‌شود؟" به تاثیر نوع شبکه در سرعت انتشار و استحکام یک هنجار با دقت بیشتری پرداخته است.

🔸مطابق شکل پایه‌ای مدل باس، تعداد پذیرندگان به صورت s شکل رشد خواهد کرد و در نهایت تمامی پذیرندگان بالقوه، بالفعل خواهند شد. اگر واردات قهوه را نماینده مصرف قهوه در نظر بگیریم، منحنی در مرحله رشد نمایی خود مطابق رشد S شکل است.

3⃣بیدل دهلوی شراب را نماد هوس‌ها و تمایلات زودگذر می‌داند و قهوه را در مقابل آن قرار می‌دهد.

نمی‌تپد دل خون‌گشته در غبار هوس
سراغ قهوه به جام شراب دشوار است

فرزاد دهقانیان
بیستم فروردین ۱۴۰۳

🔹🔹
@systemdiary