🟢 نگاه سیستمی به شعر حافظ

دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند
گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند

🔸بیت بالا از نقطه نظری مربوط به ساختار خلقت انسان است و رفتاری که از این ساختار نشات می‌گیرد. به تعبیر دکتر سروش، حافظ خلقت را بدون نقص و خلل نمی‌بیند و در خصوص انسان نیز می‌گوید که مستعد خطاست و می‌گوید که "معصوم" مفعول است؛ یعنی اینکه معصوم توسط یک وجود بیرونی حفاظت می‌شود. حافظ می‌گوید که ملائک گل خلقت آدمی را با "می" آمیخته‌اند. بنابراین مستی و خطاکاری در ذات (ساختار) انسان هست. مطابق قانون مورفی هر خطای ممکن رخ خواهد داد.

🔸بنابراین اساسا حافظ سهل‌گیر است و معتقد است که نباید به انسان در گناهان فقهی سخت گرفت:

دیده بدبین بپوشان ای کریم عیب‌پوش
زین دلیری‌ها که من در کنج خلوت می‌کنم

و بر این اساس تاکیدش متوجه بحثهای اخلاقی است.

🔸به طور خاص، او به شدت با ریاکاری مشکل دارد. ریاکاری هم البته از نتایج ساختار نظام مذهبی حاکم در زمان حافظ است:

واعظان کاین جمله در محراب و منبر می‌کنند
چون به خلوت می‌روند آن کار دیگر می‌کنند

حافظا می خور و رندی کن و خوش باش ولی
دام تزویر مکن چون دگران قرآن را

و چقدر این نوع نگاه، نیاز این روزها و شبهای جامعه ایران است‌.

فرزاد دهقانیان
دوازدهم فروردین ۱۴۰۳

#ویرایش و بازنشر
.
@systemdiary