⭕ نگاه سیستمی به شعر حافظ

دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند
گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند

جمله "ساختار سیستم رفتار سیستم را به وجود می آورد" بن مایه تفکر سیستمی است. بیت بالا از نقطه نظری مربوط به ساختار خلقت انسان است و رفتاری که از این ساختار نشات می گیرد. به تعبیر دکتر سروش، حافظ خلقت را بدون نقص و خلل نمی بیند و در خصوص انسان نیز می گوید که مستعد خطاست و می گوید که "معصوم" مفعول است یعنی اینکه معصوم توسط یک وجود بیرونی حفاظت می شود. حافظ می گوید که ملائک گل خلقت آدمی را با "می" آماده کرده اند. بنابراین مستی و خطاکاری در ذات (ساختار) انسان هست. مطابق قانون مورفی هر خطای ممکن رخ خواهد داد.


⭕ بنابراین اساسا حافظ سهل گیر است و معتقد است که نباید به انسان در گناهان فقهی سخت گرفت و بنابراین تاکیدش بیشتر متوجه بحثهای اخلاقی است. مثلا به شدت با ریاکاری مشکل دارد.

واعظان کاین جمله در محراب و منبر می کنند
چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم
باده از خون رزان است نه از خون شماست.

✅ سهو و خطایِ بنده گَرَش اعتبار نیست
معنیِ عفو و رحمتِ آمُرزگار چیست؟