آن شی‌گائو — پیشگام «ذن و اعداد»

در ورودی دالان واخان، در مرزهای غربی شین جیانگ، سه سنگ‌نوشته در کنار یکدیگر قرار دارند که به ترتیب یادبود آن شی‌گائو (安世高)، فا شیان، راهب دورهٔ جین شرقی، و شوان‌زانگ (玄奘)، راهب بزرگ دوران سلسلهٔ تانگ، هستند. نخستین نام، متعلق به راهب بزرگی به نام آن شی‌گائو است؛ کسی که او را نخستین فردی می‌دانند که آیین بودا را به چین آورد.

آن شی‌گائو از خاندان سلطنتی امپراتوری اشکانی برخاسته بود؛ امپراتوری‌ای که در تاریخ ایران با نام پارت شناخته می‌شود و قلمرو آن بخش بزرگی از فلات ایران و بین‌النهرین امروزی را دربرمی‌گرفت.

بر اساس آثاری همچون چو سان‌زانگ جی جی و گائوسنگ ژوان، او از دوران کودکی به دلیل فرزندی نیکو و احترام به والدین مشهور بود. بسیار باهوش و دانش‌دوست بود و در زمینه‌هایی همچون متون بیگانه، نجوم و پنج عنصر، صداهای پرندگان و حیوانات، پزشکی و فنون اسرارآمیز مهارت داشت.

حدود سال ۱۳۰ میلادی، از زندگی دنیوی روی گرداند و تاج‌وتخت را به عموی خود واگذار کرد و به زندگی رهبانی روی آورد. او به مطالعهٔ عمیق متون ابهیدرمه و متون مربوط به مراقبه پرداخت و در کشورهای مختلف آسیای میانه و سرزمین‌های غربی سفر کرد.

در اوایل دوران سلطنت امپراتور هوانِ هان شرقی، حدود سال ۱۴۷ میلادی، همراه کاروان‌های تجاری جادهٔ ابریشم به سوی چین حرکت کرد. در سال ۱۴۸ میلادی به لویانگ رسید و زبان چینی را آموخت. او حدود بیست سال در سرزمین‌های مرکزی چین به تبلیغ آیین بودا و ترجمهٔ متون بودایی پرداخت.

در اواخر دورهٔ هان شرقی، هنگامی که امپراتور لینگ بر تخت نشست و اوضاع چین حدود سال ۱۷۰ میلادی آشفته شد، آن شی‌گائو برای دور ماندن از آشوب‌ها به جنوب چین رفت. او در مناطقی همچون یوجانگ، دانیانگ و کوایجی به تبلیغ آموزه‌های بودایی و شرح متون بودایی پرداخت. حتی به گوانگژو نیز سفر کرد و سرانجام در کوایجی، در نزدیکی شائوشینگ امروزی در استان ژجیانگ، بر اثر جراحتی که به‌طور تصادفی به او وارد شد، درگذشت.

متونی که آن شی‌گائو ترجمه کرد، عمدتاً به مراقبه و ابهیدرمهٔ مکتب سرواستی‌وادا (说一切有部)، یعنی «مکتب همه‌چیز هست»، مربوط می‌شد. به همین دلیل بعدها از آموزه‌های او با عنوان «چان‌شو» (禅数) یاد شد؛ یعنی دانش مراقبه و تحلیل عناصر و مفاهیم بودایی.

استاد بزرگ بودایی، شی دائوآن، دربارهٔ ترجمه‌های او گفته است:
«معانی روشن و آشکار، زبان درست و شایسته؛ استدلال دارد اما آراسته به زیاده‌گویی نیست، ساده است اما عامیانه نیست.»

زمینهٔ ورود آن شی‌گائو به چین
پژوهش‌های جدیدتر دربارهٔ پیشینهٔ ورود آن شی‌گائو به چین، جزئیات تاریخی جالب‌تری را مطرح کرده‌اند.
در قرن دوم میلادی، گفته شده است که اشکانیان بدون هماهنگی با روم، آن شی‌گائو را به عنوان پادشاه ارمنستان منصوب کردند و این موضوع موجب لشکرکشی روم به شرق شد.
البته مشخص نیست این روایت تا چه اندازه از نظر تاریخی قطعی باشد؛ اما در نهایت آن شی‌گائو مسیر شرق را انتخاب کرد و راهی سرزمین چین شد.
وقتی آن شی‌گائو به لویانگ رسید، آیین بودا هنوز در چین ریشه‌های عمیقی نداشت. بسیاری از پیروان اولیه، بودیسم را نوعی آیین جادویی و فنون جاودانگی می‌دانستند. بنابراین بودا را همچون موجودی می‌دیدند که باید برای او قربانی و مراسم مذهبی انجام داد، بخور سوزاند، تعظیم کرد و از او برای دستیابی به عمر طولانی و جاودانگی درخواست کرد.
آن شی‌گائو تصمیم گرفت با ترجمهٔ متون بودایی این وضعیت را تغییر دهد.
از سال ۱۴۸ میلادی تا سال‌های ۱۶۸ تا ۱۷۲ میلادی، یعنی طی بیش از بیست سال، او بیش از سی متن بودایی را ترجمه کرد. از مهم‌ترین آثاری که امروزه از او باقی مانده‌اند می‌توان به:
فوشو دا آن‌بان شو یی جینگ (佛说大安般守意经)
یین‌چی رو جینگ (阴持入经)
چان شینگ فا شیانگ جینگ (禅行法想经)
دائو دی جینگ (道地经)
اشاره کرد.

این ترجمه‌ها از نخستین مجموعه‌هایی بودند که چینیان از طریق آنها به شکل نسبتاً منظم با متون و اندیشهٔ بودایی آشنا شدند.

آموزه‌های او بعدها به طور کلی با عنوان «چان‌شو» یا «ذن و اعداد» شناخته شد.

«چان» به معنای مراقبه و تمرکز ذهنی است و «شو» به تحلیل و طبقه‌بندی عناصر و مفاهیم بودایی، یعنی ابهیدرمه اشاره دارد.

«چان»؛ راه مراقبه
«چان» به حوزهٔ تمرین و پرورش تمرکز ذهن مربوط می‌شود.
یکی از مهم‌ترین روش‌هایی که آن شی‌خب منتقل کرد، «آن‌بان شو یی» (安般守意禅) بود که اساس آن بر شمردن و مشاهدهٔ نفس قرار داشت.
در این روش، فرد با تمرکز بر تنفس تلاش می‌کند ذهن پراکندهٔ خود را به تدریج آرام و متمرکز کند.
کتاب آن‌بان شو یی جینگ شش روش را توضیح می‌دهد:
شمردن نفس، دنبال کردن نفس، توقف، مشاهده، بازگشت و پاکی.
⬇️⬇️
@simiaolin