ترجیع بند سعدی

بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله‌یِ کارِ خویش گیرم

یکی از محبوب‌ترین شعرهایی که خوانده‌ام.
پیش‌تر هم گفته‌ام، اگر طوری می‌شد که از سعدی، کلیات و بوستان و گلستان‌اش نیز در گذر زمان از میان می‌رفت و به دستِ ما نمی‌رسید و فقط همین یک ترجیع‌بند را از او داشتیم، هم این شعر کافی بود که نام سعدی در تاریخ ادبیات ما جاودانه باشد.

سال ۹۴ بود که یک دوره «مبانی گویندگی و اجرا در رادیو تلویزیون» شرکت کردم که در دانشکده‌ی هنر برگزار می‌شد.
یکی از مدرسانِ ما، منصور ضابطیان، که بسیار نیز دوست‌اش می‌دارم، در یکی از جلسه‌های کلاس گفت: سعدی شعری دارد: ای زلفِ تو هر خمی کمندی... این شعر را پیدا کنید و بخوانید و ضبط کنید.
بار اول همان موقع از گنجور پیدا کردم و با گوشی موبایلم آن را خواندم.
بابِ آشناییِ من با مجموعه‌ی گنجور نیز از همان‌زمان گشوده‌شد.
یکی دو سال بعدش هم یک بار با میکروفون خانگی خواندم و از خودم فیلم گرفتم و منتشر کردم.
اما عربی‌های چیزی که خوانده‌بودم بی‌اشکال نبود و در فارسی‌های آن نیز، تک و توک بود که پس از آن به درکی متفاوت رسیدم که اجرای پیشین را درست ندانستم. از جمله: «من در قدمِ تو خاک بادم...» یا: «مگر تو می‌کنی، بس...»

به هر حال... در این ده سال با دوستان بسیاری آشنا شدم و بسیار از این شعر گفتیم و شنیدیم.
اجرای من در گنجور کامنت داشت و اشکالاتی را گوش‌زد کرده‌بود.

این بار دوست داشتم این شعر را با کیفیت ضبط کنم و درست.

از مشورت دوستانی بهره گرفتم. از جمله ساعت‌ها صحبت تلگرامی با دوستانم دکتر رضا خبازها، حسام، صدیقه کامور و اسماعیل مرتضوی که بند به بند خواندیم و حالت‌های مختلف را حرف زدیم.
اعراب‌گذاری‌های دوست و سرور ارج‌مند آقای دکتر صادق سجادی را مبنا قرار دادم که در شماره تابستانی مجله بخارا در مقاله‌ئی درج شده‌بود. (همین مجله را هم با خود به استودیو بردم!) مواردی را که به توافق نمی‌رسیدیم، تلفنی با دوست گرامی دکتر یحیی عطایی مطرح کردم و نظر ایشان را جویا شدم.

(در نهایت هم سه چهار جا به یک قرائت نرسیدم و بیت‌هایی را دو بار و به دو حالت گفتم! از جمله «یَقَبس» و «تُقبَس»؛ یا «لا باتَ» و «لا یأتِ» و...)

انتخابِ تلفظِ صَرفِ فعلِ مونث و مذکر در برخی ابیات نیز دشوار بود. جاهایی آشکارا «یا قاتلَتی» و «یا محرقتی» مونث بود و جاهایی مبهم. یا در یافتنِ نحوِ جمله در «یا مُحْرِقَتي بِنارِ خَدٍّ / مِنْ جَمْرَتِهَا السِّراجَ تَقْبَس» به یقین نرسیدم که «تقبس» معلوم است یا مجهول که تُقبَس بگوییم یا تَقبَس؛ یا اگر معلوم است، به «نار» بر می‌گردد که مؤنث است و باید مؤنث (تَقبَس) صرف شود، یا به «سراج» که مذکر است و باید مذکر (یَقبس) صرف شود.

به هر حال تلاش کردم با کیفیتی مناسب و شکلی جامع اجرا کنم.
همراه با دوست خوبم اسماعیل مرتضوی به استودیو اورانیا رفتیم و هر دو خواندیم و ضبط کردیم.
و دوست خوبم شاپور نیز موسیقی جذابی روی آن گذاشت و حاصل کار این شد که می‌شنوید.
در گنجور نیز جای‌گزین اجرای پیشینِ خودم کردم.
امیدوارم بپسندید.

سهیل قاسمی
امرداد ۱۴۰۴
https://t.me/Setiq/4739