دمیدن:
۱. وزیدن ِ باد
۲. پف کردن و باد کردن در چیزی
۳. روییدن و سر از خاک درآوردن ِ گیاه
۴. طلوع کردن، سر زدن ِ آفتاب
۵. پدیدار گشتن
۶. خروشیدن
۷. خود را پُر باد کردن
(عمید)
بر کسی افسون و دعا خواندن. پیف کردن
(انجمن آرا، از آنندراج)
 
جایی می‌گوید:

گوییا خواهد گشود از دولت‌ام کاری؛ که دوش
من همی‌کردم دعا و صبح صادق می‌دمید
حافظ ۲۴۰

در این بیت، می‌توان گفت: شاعر این تقارن که صبح ِ صادق در حال ِ طلوع بود و من دعا می‌کردم را به فال ِ نیک گرفته‌است. اما اگر طور ِ دیگری نگاه کنیم و بگوییم که من دعا می‌کردم و صبح ِ صادق، این دعایِ من را می‌دمید، تصویری می‌دهد که صبح، دعایِ شاعر را می‌دمد و به‌قول ِ امروزی‌ها فوت می‌کند. به عبارتی، این دمیدن ِ دعایِ خیر و نفَس ِ صادقانه‌یِ صبح است که کارگشا است و خورشید از کوشش و نفَس ِ صبح است که زاده می‌شود.
 
به صدق کوش! که خورشید زایَد از نفَس‌ات
که از دروغ سیه‌روی گشت صبح ِ نخست
حافظ ۲۸
 
غنچه گو تنگ‌دل از کار ِ فروبسته مباش!
ک‌از دَم ِ صبح مدد یابی و اَنفاس ِ نسیم
حافظ ۳۶۷
 
امروز هم عبارت ِ نفَس ِ فلانی حقّ است داریم.

انگار این نفَس و دَم، باعث ِ تکوین و انجام ِ تغییری در ماهیت ِ چیزی می‌شود.
 
سنگ و گِل را کُنَد از یُمن ِ نظر لعل و عقیق
هر که قدر ِ نفَس ِ باد ِ یمانی دانست
حافظ ۴۸
 
 
دَم ِ همّت در معنایی مثل ِ نفَس و دعایِ خیر هم به کار رفته. و گماشتن ِ دَم ِ همت، نوعی مصروف کردن ِ دعا و نفَس ِ صادقانه و مخلصانه.
 
برسان بندگی ِ دختر، رز گو: به درآی!
که دم و همّت ِ ما کرد زِ بند آزاد ت
حافظ ۱۸
 
چندان چو صبا بر تو گُمارم دم ِ همّت
ک‌از غنچه چو گُل خرّم و خندان به‌درآیی
حافظ ۴۹۴
 
گُل‌بُن ِ حُسن‌ات نه خود شد دل‌فروز
ما دَم ِ همّت بر او بگماشتیم
حافظ ۳۶۹
 
نفَس ِ عیسا و دم ِ مسیحایی هم مانند ِ دَم ِ همّت، باعث ِ جان‌بخشی می‌شده.
 
هوا مسیح‌نفَس گشت و باد نافه‌گشای
درخت سبز شد و مرغ در خروش آمد
حافظ ۱۷۵
 
سایه‌یِ قدّ ِ تو بر قالب‌ام ای عیسا دَم
عکس ِ روحی ست که بر عظم ِ رمیم افتاده‌ست
حافظ ۳۶
 
دم زدن به معنایِ ادعا کردن و حرفی زدن و دم و نفَس به معنایِ لحظه یا واحدی برایِ اندازه‌گیری و شمارش ِ زمان و هم‌چنین به معنای کلی ِ وقت و زمان نیز به کار رفته که در این یادداشت به آن نمی‌پردازم.
 
سهیل قاسمی
 #فیش_برداری
یادداشت ِ ناتمام

@Setiq
 ‌