پاتوژنز طاعون (مندل 2025 )
با توجه به موضوع طاعون در روسیه ، بهتره قبل از ورود به درمان ؛ ابتدا پاتوژنز طاعون را بررسی کنیم .
محمدرضا ناظر(عفونی)
Mandell 2025، فصل 234: Plague (Yersinia pestis)
صفحه 2773، ستون چپ؛ ادامه پاراگراف در ستون راست

PATHOGENESIS

پاتوژنز طاعون به‌طور کلی با یک «مرحله پیش‌التهابی» (Preinflammatory phase) مشخص می‌شود که در آن پاسخ‌های ذاتی بدن ناکافی هستند؛ این مرحله سپس به یک «مرحله التهابی» (Inflammatory phase) قوی منتهی می‌شود که در آن پاسخ‌های میزبان ممکن است حتی اثرات نامطلوب و آسیب‌رسان داشته باشند.

یرسینا پستیسYersinia pestis معمولاً از طریق مواد برگشت‌داده‌شده هنگام تغذیه یک کک آلوده وارد بدن می‌شود. احتمالاً بسیاری از باکتری‌های تلقیح‌شده توسط سلول‌های پلی‌مورفونوکلئر کشته می‌شوند، اما تعدادی از آنها به غدد لنفاوی ناحیه‌ای منتقل شده و توسط سلول‌های مونونوکلئر برداشت می‌شوند؛ در این سلول‌ها باکتری قادر است زنده بماند و تکثیر کند.

باکتری که اکنون در دمای بالاتر بدن پستاندار رشد می‌کند، بیان عوامل مختلف حدت خود را افزایش می‌دهد؛ از جمله آنتی‌ژن پوششی F1 که مقاومت باکتری را در برابر فاگوسیتوز توسط سلول‌های پلی‌مورفونوکلئر افزایش می‌دهد، و همچنین سیستم ترشحی نوع سوم (T3SS)؛ دستگاهی سوزن‌مانند که مولکول‌های افکتور Yersinia outer proteins یا Yops را به داخل سلول‌های میزبان تزریق می‌کند.

در داخل غده لنفاوی، باسیل‌ها یک پاسخ التهابی شدید ایجاد می‌کنند که از نظر بالینی به‌صورت بوبو (Bubo) قابل مشاهده است.

بررسی میکروسکوپی بوبوی کاملاً شکل‌گرفته، تهاجم سلول‌های پلی‌مورفونوکلئر، نکروز هموراژیک همراه با تخریب معماری طبیعی بافت، و تجمع متراکم باسیل‌های خارج‌سلولی را نشان می‌دهد.

باکتریمی شایع است و در صورت عدم درمان اختصاصی می‌تواند به پنومونی ثانویه، انعقاد منتشر داخل عروقی (DIC)، نارسایی حاد کلیه و شوک برگشت‌ناپذیر منجر شود.

یک کوآگولاز وابسته به دما که توسط Y. pestis تولید می‌شود، یعنی پروتئین فعال‌کننده پلاسمینوژن (Pla)، ممکن است باعث انسداد عروق خونی در قسمت‌های سردتر بدن مانند انگشتان، گوش‌ها و بینی شود و در نتیجه گانگرن آکرال ایجاد کند.

فرایند زمینه‌ای پس از مواجهه آئروسل یا پوستی با پستانداران آلوده نیز مشابه است، اما یک تفاوت مهم وجود دارد:

در عفونت‌هایی که مستقیماً از سایر پستانداران منتقل می‌شوند، باکتری‌ها قبلاً در دمای بالاتر بدن رشد کرده‌اند و بنابراین از پیش عوامل مهم حدت خود را بیان می‌کنند. این وضعیت ممکن است مرحله گذار به فاز التهابی را کوتاه‌تر کند و به توضیح شروع ناگهانی و پیشرفت سریع پنومونی اولیه طاعون کمک کند.

پاتوژنز طاعون ریوی همچنین به‌وسیله تجمع مقادیر زیادی از باکتری‌ها و بقایای سلولی در آلوئول‌ها تشدید می‌شود؛ این تجمع موجب اختلال در تبادل اکسیژن می‌گردد.

نکته مهم از نظر فیزیولوژی بیماری:
مندل Mandell در واقع یک سیر دو مرحله‌ای را ترسیم می‌کند:

ورود باکتری
→ بقا و تکثیر در سلول‌های مونونوکلئر و لنف‌نود
→ افزایش بیان عوامل حدت در دمای بدن
→ مهار فاگوسیتوز و تزریق Yops
→ التهاب شدید و تشکیل بوبو
→ باکتریمی و انتشار سیستمیک
→ در موارد شدید پنومونی، DIC، نارسایی کلیه و شوک.