🔴 پیشگیری از طاعون؛ با توجه به خبرهای روسیه چه کنیم؟
✍گردآوری : دکتر محمدرضا ناظر (متخصص عفونی)
با توجه به خبرهای اخیر درباره مورد مشکوک طاعون در سیبری روسیه، ابتدا یک نکته مهم:

⚠️ آنچه تاکنون گزارش شده، مورد مشکوک و تحت بررسی است و نه یک شیوع قطعی و تأییدشده طاعون در روسیه. بنابراین ایجاد نگرانی عمومی یا تصور انتشار گسترده بیماری در جامعه، در حال حاضر علمی نیست.

اما اگر بخواهیم بدانیم در صورت مواجهه واقعی با طاعون، چگونه باید از آن پیشگیری کرد، Mendel 2025، فصل Plague (Yersinia pestis)، به‌خصوص بخش Prevention در صفحه ۲۷۷۷ نکات بسیار مهمی دارد.

🦠 طاعون چگونه منتقل می‌شود؟

مهم‌ترین راه‌های انتقال عبارت‌اند از:

• گزش کک آلوده، به‌ویژه کک جوندگان

• تماس مستقیم با بافت یا ترشحات حیوان آلوده

• تماس با حیوانات بیمار، به‌خصوص جوندگان و در بعضی شرایط گربه‌ها

• در طاعون ریوی، انتقال از طریق ترشحات تنفسی بیمار در تماس نزدیک و طولانی‌مدت ممکن است اتفاق بیفتد.

🐀 مهم‌ترین اصل پیشگیری در جامعه

کنترل جوندگان و کک‌ها

در Mendel 2025 به‌طور مشخص توصیه شده است:

• کاهش محل‌های تجمع و لانه‌سازی جوندگان

• کنترل کک روی حیوانات خانگی

• خودداری از تماس با جوندگان بیمار یا مرده

• خودداری از تماس با حیوانات بیمار یا مشکوک

یک نکته بسیار مهم این است که در مناطق درگیر، کنترل کک باید همزمان با برنامه کنترل جوندگان مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا از بین بردن جوندگان بدون کنترل کک‌ها می‌تواند باعث جابه‌جایی کک‌های آلوده به میزبان‌های دیگر شود.

🐈 گربه‌ها را جدی بگیریم

تماس با گربه‌ای که احتمال ابتلا به طاعون دارد، به‌خصوص اگر حیوان علائم تنفسی یا حلقی داشته باشد، می‌تواند خطر انتقال ایجاد کند.

بنابراین در مناطق اندمیک:

حیوان بیمار یا مرده را لمس نکنید و از تماس مستقیم با ترشحات آن خودداری کنید.

😷 اگر طاعون ریوی مطرح باشد چه؟

این قسمت بسیار مهم است.

بر اساس Mendel 2025:

بیمار مشکوک به طاعون ریوی باید تحت احتیاطات قطره‌ای تنفسی قرار گیرد.

استفاده از:

ماسک
گان
دستکش
محافظ چشم در تماس مستقیم

برای کارکنان درمانی توصیه می‌شود.

نکته جالب این است که برای طاعون ریوی، ایزولاسیون با فشار منفی به‌طور روتین ضروری نیست؛ زیرا شواهدی برای انتشار مؤثر Y. pestis به شکل آئروسل بسیار ریز یا هسته قطرات خشک‌شده وجود ندارد.

انتقال فردبه‌فرد معمولاً در تماس نزدیک با بیمار، به‌خصوص در مراحل پیشرفته بیماری و هنگام سرفه شدید و تولید حجم زیادی از ترشحات تنفسی، اتفاق می‌افتد.

💊 آیا بعد از تماس، داروی پیشگیرانه می‌دهیم؟

بله، اما نه به همه مردم و نه صرفاً به دلیل حضور در یک منطقه جغرافیایی.
پروفیلاکسی پس از تماس برای افرادی مطرح است که تماس پرخطر داشته‌اند؛ از جمله:

• تماس نزدیک و بدون محافظت با بیمار مبتلا به طاعون ریوی

• تماس مستقیم با ترشحات یا بافت آلوده
• بعضی مواجهه‌های شغلی و آزمایشگاهی

در Mendel 2025، داروهایی مانند:
Doxycycline
یا
Fluoroquinoloneها
برای پروفیلاکسی پس از مواجهه مطرح شده‌اند.

مدت معمول پروفیلاکسی پس از مواجهه: ۷ روز است.
دوز و انتخاب دارو باید بر اساس سن، بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای، نوع تماس و دستورالعمل‌های روز بستگی داشته باشد.

💉 واکسن چطور؟
واکسن طاعون برای استفاده عمومی و روتین جمعیت راهکار اصلی پیشگیری محسوب نمی‌شود.

سازمان WHO واکسیناسیون را بیشتر برای گروه‌های خاص با خطر شغلی بسیار بالا، مانند بعضی کارکنان آزمایشگاهی، مطرح می‌کند.

بنابراین برای مردم عادی که صرفاً خبر طاعون را در رسانه‌ها دیده‌اند، واکسن یا مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک توصیه نمی‌شود.

🚨 چه زمانی باید جدی‌تر شویم؟
اگر فردی در منطقه درگیر طاعون، تماس پرخطر با جوندگان، حیوان بیمار یا بیمار مبتلا به طاعون داشته باشد و سپس دچار:
تب ناگهانی
لرز
سردرد
ضعف شدید
تورم و درد غدد لنفاوی
سرفه و تنگی نفس
خلط خونی

شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.
در طاعون، شروع سریع درمان اهمیت بسیار زیادی دارد.

جمع‌بندی

خبر طاعون در روسیه به معنی «همه‌گیری طاعون» نیست.
اما طاعون بیماری‌ای نیست که بتوان آن را ساده گرفت.

پیشگیری واقعی بر چند اصل استوار است:
کنترل جوندگان و کک‌ها
پرهیز از تماس با حیوانات بیمار یا مرده
محافظت در برابر گزش کک
احتیاطات تنفسی در طاعون ریوی

شناسایی و پایش افراد در تماس نزدیک
پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی فقط برای تماس‌های پرخطر

و مهم‌تر از همه:

مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای عموم مردم

❌ ایجاد ترس از یک «اپیدمی» بدون تأیید رسمی

❌ تماس با حیوانات مشکوک
هیچ‌کدام اقدام علمی محسوب نمی‌شوند.