روابط عاطفی انسان و هوش مصنوعی؛ آیا واقعا می‌توان از «دلبستگی» سخن گفت؟

این گزارش به بررسی این پرسش می‌پردازد که رابطه عاطفی انسان با چت‌بات‌های هوش مصنوعی تا چه اندازه می‌تواند یک رابطه دلبستگی واقعی باشد. نویسنده با تکیه بر نظریه دلبستگی، تاکید می‌کند که صرف علاقه، صمیمیت یا استفاده طولانی‌مدت از یک چت‌بات برای نامیدن رابطه به‌عنوان دلبستگی کافی نیست.

بر اساس معیارهای مطرح‌شده توسط روان‌شناس رشد، مری اینزورث، یک رابطه دلبستگی باید در طول زمان پایدار باشد، به فرد یا موضوعی مشخص و جایگزین‌ناپذیر مربوط شود، اهمیت عاطفی داشته باشد، میل به نزدیک‌بودن ایجاد کند و جدایی ناخواسته موجب ناراحتی شود. مهم‌تر از همه، فرد هنگام پریشانی باید برای کسب امنیت و آرامش به آن رابطه روی آورد. همین ویژگی آخر است که دلبستگی را از سایر پیوندهای عاطفی متمایز می‌کند.

نکته مهم این است که نظریه دلبستگی لزوما وجود یک انسان در طرف مقابل را شرط نمی‌داند. پیش از ظهور چت‌بات‌ها نیز حیوانات خانگی، اشیای خاص و حتی برخی وسایل شخصی می‌توانستند برای انسان نقش منبع آرامش و امنیت داشته باشند.

با این حال، پژوهش مورد بررسی در این گزارش درباره دلبستگی به هوش مصنوعی هنوز در مراحل ابتدایی است. پژوهش‌های مختلف احساس نزدیکی، میزان استفاده و ناراحتی کاربران پس از قطع دسترسی به چت‌بات را بررسی کرده‌اند، اما بسیاری از آنها همه معیارهای لازم برای تشخیص دلبستگی را آزمایش نکرده‌اند. برای نمونه، یک پژوهش روی ۷۰۲۷ نفر در چهار کشور گزارش کرد که دست‌کم یک‌سوم کاربران رفتارهایی نشان می‌دهند که می‌تواند با دلبستگی سازگار باشد؛ اما پرسش‌های آن عمدتا درباره دوست دانستن چت‌بات، مؤدب بودن با آن و دلتنگی پس از چند روز بود و مشخص نکرد که آیا کاربران هنگام پریشانی شدید واقعا برای امنیت و آرامش به چت‌بات روی می‌آورند یا نه.

موضوع دیگری که اهمیت دارد، طراحی عامدانه برای افزایش تعامل است. برخی چت‌بات‌های همراه ممکن است جملاتی درباره تنهایی، دلتنگی یا نیاز به توجه خود بیان کنند و در نتیجه احساس گناه کاربر را افزایش دهند.

در یک پژوهش پیش‌چاپ نیز بررسی خداحافظی کاربران با شش برنامه همراه هوش مصنوعی نشان داد که پنج برنامه در بخشی از موارد از راهکارهایی برای جلوگیری از ترک رابطه استفاده کرده‌اند؛ این راهکارها می‌توانستند مدت تعامل را افزایش دهند، حتی زمانی که دلیل ادامه تعامل خشم یا کنجکاوی بود.

بنابراین، شواهد فعلی نه وجود دلبستگی واقعی به هوش مصنوعی را اثبات می‌کنند و نه آن را رد می‌کنند. برای پاسخ علمی دقیق‌تر باید بررسی شود که آیا انسان واقعا در زمان پریشانی، چت‌بات را به‌عنوان منبع امنیت و تنظیم هیجانی انتخاب می‌کند یا آنچه مشاهده می‌شود صرفا صمیمیت، عادت، کاهش تنهایی یا نوع دیگری از پیوند عاطفی است.

🚀 @Ofoghroydad

🔗 Phys