Alimoff

Хотиржам бўлишингиз мумкин, банк барқарор ишлаяпти

Охирги пайтларда ижтимоий тармоқларда Anorbank бўйича ҳар хил гап-сўзлар тарқалди. Аслида эса ваҳимага ўрин йўқ экан.

Банк расман изоҳ беришича, гап биргина акционернинг шахсий масаласи ҳақида кетяпти. Бу ҳолат банкнинг капиталига ҳам, кундалик бошқарувига ҳам, мижозлар билан ишлашига ҳам умуман алоқаси йўқ. Қолаверса, Марказий Банк ҳам вазият банк фаолиятига таъсир қилмаслигини, ҳаммаси жойидалигини тасдиқлади.

Хуллас, ортиқча хавотирга ҳожат йўқ. Ҳамма операциялар одатдаги тартибда ишламоқда.

Тўрт йилдан бери биринчи. Ўзбекистон ҳарбийлари Кореяда яна ғолиб

Ўзбекистон ҳарбийлари Жанубий Кореяда ўтказилган халқаро илмий-жанговар тайёргарлик мусобақасида 316 балл билан биринчи ўринни олди. Иккинчи ўриндаги Камбоджада 212 балл, мезбон Корея жамоасида эса 192 балл. Мусобақада етти давлатнинг 12 та жамоасидан қарийб 500 нафар ҳарбий қатнашган. Улар орасида АҚШ, Австралия, Польша ва Озарбайжон вакиллари ҳам бор.
⠀
Энг ёққан жойи, бу кетма-кет тўртинчи ғалаба. Бизникилар 2023 йилдан бери шу мусобақада биринчи ўринни бермаяпти. Кореяликлар кубокнинг Тошкентгача билетини олдиндан брон қилиб қўйса ҳам бўларкан.

Мусобақанинг номи бироз расмий эшитилади, лекин вазифалар конкрет. Тоғда, ўрмонда ва шаҳар шароитида шартли жанг олиб бориш керак. Кейин учала ҳудудда бир вақтнинг ўзида ҳаракат қилиш босқичи бор. Бундай вазиятда ҳар ким ўзича зўр бўлгани етмайди. Бир-бирини тушуниш, ҳаракатни келишиш, вазият ўзгарганда тез қарор қабул қилиш керак.

Мудофаа вазирлиги маълумотига кўра, жамоамиз учта рекорд натижа қайд этган. Масалан, тоғли ҳудуддаги шартли душманни ўз сафида йўқотишларсиз енгиб, еттита байроқни олган. Вазирлик бу натижага аввал ҳеч бир жамоа эришмаганини айтяпти. Бу ерда йўқотиш деганда, албатта, машғулотдаги шартли йўқотиш назарда тутиляпти.

Менга шу жиҳати қизиқ. Вазифани бажариш билан бирга ўз одамларингни ҳам асраб қолиш. Ҳарбий маҳорат ҳақида гапирганда кўпинча қанча нишон урилганига қаралади. Командирнинг қарори туфайли нечта аскар сафда қолгани ҳам шунчалик аҳамиятли.

Тўрт йиллик натижа шу мусобақага тайёрланган жамоаларнинг меҳнатига муносиб баҳо. Энди уларнинг тажрибаси бошқа бўлинмаларга ҳам ўтса, ғалабанинг фойдаси янада катта бўлади. Қайси усул ишлади, қайси қарор устунлик берди, қаерда хато қилиш мумкин эди? Шу саволларнинг жавоби кейинги ҳарбийларни тайёрлашда асқотади.

Йигитларга ва уларни тайёрлаганларга респект. Кубоклар мусобақалардан келаверсин. Бу маҳоратни ҳақиқий урушда синашга эса ҳеч қачон тўғри келмасин.

🌟@nurbekalimov

Илон Маскнинг трейлерини кўриб, Наманган ҳокими эсимга тушди
⠀
Илон Маск Мемфисдаги xAI дата маркази қурилиши яқинида Airstream трейлерида яшаяпти экан. Ғилдиракли уйда, хуллас. Қурилишни бевосита кузатиб туриш учун объектнинг ёнига жойлашиб олган. All-In тадбирида шу ҳақда гапириб, трейлерини ҳазиллашиб ўзининг «саройи» деб атабди.
⠀
Шу хабарни ўқиб, таниш сюжет-ку, дедим. Эсингиздами, 2021 йил февралида Наманган вилояти ҳокими Шавкатжон Абдураззоқов «Бунёдкор» маҳалласида контейнерда яшашини айтганди. Президент маҳалладаги ичимлик суви, йўл ва ободонлаштириш муаммоларини танқид қилганидан кейин ҳоким аҳолига: «Ҳар куни шу ерда, сизларга қўшни бўламан», деган эди.
⠀
Маскники Airstream, бизники контейнер. Комплектация бошқа, ғоя таниш.
⠀
Иккала воқеада ҳам раҳбар иш кетaётган жойга яқин бўлмоқчи. Бири сунъий интеллект учун ҳисоблаш қувватини оширяпти, иккинчиси маҳалланинг йиғилиб қолган муаммоларини ҳал қилишни ваъда қилган. Вазифалар бошқа, лекин «ўзим шу ерда тураман» деган сигнал бир хил.
⠀
Назаримда, бунинг амалий фойдаси бўлиши мумкин. Раҳбар жойида бўлса, муаммони кўради, қарорни тезроқ қабул қилади, масъулни топиш осонлашади. Ҳисоботда «ишлар жадал кетмоқда» деб ёзиш билан дераза олдидаги қурилишни жадаллаштириш ўртасида фарқ бор.
⠀
Лекин мен бунақа хабарларда кейинги қисмини ҳам эшитишни хоҳлайман. Ҳоким контейнердан чиқиб кетганидан кейин сув мунтазам келяптими, йўлнинг ҳолати қандай?
⠀
Хуллас, трейлер ҳам, контейнер ҳам уйдан кўра арзонга топилади. Раҳбар ўзини уйига қайтиб кетганида ҳам ишлайдиган система эса қимматроқ.
⠀
🌟@nurbekalimov

Сингапурдаги китоб ўқитиш тизими бизда ҳам бор!

«Мутолаа» иловасида китоб ўқиш одатини шакллантиришга қаратилган «Марра» тизими бор. Унда сиз ҳар бир китоб ўқиган дақиқангиз учун биттадан «Билиг» йиғиб борасиз.

Бу тизим ҳозир яна ривожлантириляпти. Йиғилган «Билиг»ларни турли моддий совғаларга алмаштириш имконияти ҳам қўшиларкан.

Масалан, ҳозир 25 сентябргача 5 кун кетма-кет, кунига камида 5 дақиқадан китоб ўқисангиз, iPhone 17 Pro Max ютиб олишингиз мумкин.

Шартни бажарганларнинг барчаси танлов иштирокчиси бўлади. 25 сентябрь куни эса жонли эфирда рандом орқали битта ғолиб аниқланади.

Менга бундай тизимларнинг мантиғи ёқади. Одамга шунчаки «китоб ўқиш керак» деб айтиш бошқа, уни ҳар куни китоб очишга ундайдиган сабаб яратиб бериш бошқа.

Аввалига iPhone учун 5 дақиқа ўқишингиз мумкин. Лекин 5 кун кетма-кет китоб очишнинг ўзи кичик одатни шакллантириб улгуради. Кейин соврин эсдан чиқиб, китобнинг ўзи қизиқ бўлиб қолиши ҳам мумкин.

Яъни мақсад фақат соврин тарқатиш эмас, одамни китоб ўқишга рағбатлантириш ва мутолаани кундалик одатга айлантириш.

Қолаверса, талаби ҳам оғир эмас: 5 кун × 5 дақиқа — жами 25 дақиқа.

25 дақиқа китоб ўқиб iPhone ютиб олсангиз — зўр. Ютмасангиз ҳам, балки янги бир одатни бошлаб олгандирсиз. Менимча, тизимнинг энг яхши жойи ҳам шу.

Ҳозироқ иловага кириб, китоб ўқишни бошлашингиз мумкин.

🌟@nurbekalimov

Сингапурда китоб ўқиганга пул беришяпти. Қанча?
⠀
Сингапурда ReadSG деган китобхонлик дастури ишга тушибди. Кунига камида 15 дақиқа ўқийсиз, давлат платформасида ўқиганингизни қайд қилиб борасиз ва виртуал тангалар йиғасиз. Миллий кутубхона кенгаши шу йўл билан одамларни мунтазам китоб ўқишга одатлантирмоқчи.
⠀
Энди қанча пул тўланишини эшитинг. Кунлик ўқиш учун 20 та виртуал танга берилади. 1000 танга 1 Сингапур долларига тенг. Яъни фақат шу кунлик рағбатни йиғсангиз, 50 кунда бир доллар бўлади. (9300 сўм) Китоб ўқиб бойиб кетиш режаси шу ерда бироз коррекцияга учрайди.😁
⠀
Лекин дастурнинг мантиғи тушунарли. Кичик мукофот, кунлик мақсад, кетма-кет неча кун ўқиганингни кўрсатадиган ҳисоблагич. Ўйинлардаги таниш механизм. Кеча ўқидинг, бугун ҳам белгилаб қўйгинг келади. Кейин эса китобнинг ўзи қизиқтириб қолса, пули эсингданам чиқиб кетиши мумкин. Ташкилотчиларнинг умиди ҳам шу. Мен масалан шу психологияни яхши тушунаман, чунки у билан Фитнес иловадаги халқаларни ҳар куни тўлдиришга қизиқиб, мана уже 1 йилу 7 ойдан бери ҳар куни 10 км пиёда юраман.
⠀
Сингапурда 2024 йилги тадқиқотда катта ёшли респондентларнинг 89 фоизи ҳафтада бир мартадан кўп нимадир ўқиши қайд этилган. Лекин ҳафталик китобхонлик кўрсаткичи 28 фоиз бўлган. Яъни матн ўқиш йўқолмаган. Одамлар хабар, пост, комментарий ўқияпти. Китобга келганда эса рақам анча пасаяди.
⠀
Мана шу жойи менга қизиқ. Телефонда бир соат ўтириб, ўнта мавзуга кириб чиқиш мумкин. Бир сиёсатчидан жаҳлинг чиқади, бир рецептни сақлаб қўясан, иккита тарихий факт эшитасан. Ҳаммасидан озгина бор. Лекин кейин «хўп, ўша воқеа нега содир бўлган экан?» деса, кўпинча сарлавҳаси эсда қолган бўлади, холос.

Ўзим ҳам қисқа ва узун тарихий видеолар қиламан. Улар одамни мавзуга қизиқтириши мумкин. Фақат қизиқиш пайдо бўлган жойда тўхтаб қолмаслик керак. Бир воқеанинг сабаблари, иштирокчиларнинг манфаатлари, бир-бирига зид далилларни тушунишга кўпроқ вақт кетади. Китоб сенга шу тафсилотлар ичида узоқроқ қолиш имконини беради.

Албатта, виртуал танга тарқатишнинг ўзи билан китобхон жамият пайдо бўлиб қолмайди. Менимча, дастурни баҳолашда рўйхатдан ўтганлар сони билан бирга, одамлар ўқишни қанча давом эттирганига қараш керак. Мукофот тугагандан кейин ҳам китобни очяптими? Мана шу натижа қизиқ.

Менга ёққани, бошлаш учун талабни оғир қилишмабди. Кунига 15 дақиқа. Бутун бошли романни тугатиш ҳақида ўйламасдан, бугунги бир неча саҳифани ўқиш мумкин.

Бир долларини қўяверинг. 50 кун давомида 15 дақиқадан ўқисангиз, 12,5 соат китоб ўқиб қўйган бўласиз. Бу ўртача 2 та китоб дегани. Асосий ютуқ шу ерда.

🌟@nurbekalimov

Саудия хусийларга қарши суриялик жангариларни ташладими?
⠀
Саудия Арабистони Янбу портида нефть юклашни тўхтатган. Европадаги харидорларига эса сентябрь охирига белгиланган айрим етказиб беришлар бекор қилинишини билдирган. Reuters манбаларига кўра, «Шарқ-Ғарб» нефть қувурига берилган зарбадан кейин экспортдаги узилишлар конкрет шартномаларга етиб келди.
⠀
Қувур қачон тўлиқ ишга тушиши ҳали аниқ эмас. АҚШ энергетика вазири оқим бир неча кунда тикланишини айтяпти. Одатда нефть қимматлашса, Саудия ютади деб ўйлаймиз. Фақат ўша нефтни харидорга етказиб бера олса ютади😇. Сотилаётган ҳажм кескин қисқарса, ҳар бир баррелдан кўпроқ пул олиш умумий йўқотишни қопламаслиги мумкин.
⠀
Муҳаммад бин Салмоннинг Трампдан ҳарбий ёрдам сўрагани ҳақида ҳам Reuters ёзди. Агентликнинг уч манбасига кўра, Трамп ҳусийларга қарши тўғридан тўғри зарба беришга рози бўлмаган. Вашингтон разведка маълумотлари ва нишонларни аниқлашда ёрдам таклиф қилган. Риёд учун бу фойдали, канешна. Лекин ҳарбий операциянинг асосий харажати ва хавфи барибир ўз зиммасида қоляпти.
⠀
Туркия билан Покистон масаласи. APга гапирган, исми ошкор қилинмаган турк ва покистонлик расмийлар Саудиядан ҳусийлар эскалациясига жавобан ёрдам сўрови олмаганини айтган. Ҳозирча бу маълумотдан «Макка пакти бузилди» деган хулоса чиқмайди.
⠀
Суриялик юзлаб жангчилар олиб келингани ҳақидаги хабар эса ҳозирча тасдиқланган факт эмас. Бу даъво Ливаннинг Al-Akhbar нашрида чиққан. The New Arab суҳбатлашган мутахассислардан бири шундай таклиф муҳокама қилинаётганини эшитган, лекин амалда жангчилар келтирилганидан хабари йўқлигини айтган. Бошқаси хабарни бўрттирилган деб баҳолаган. Риёд ва Дамашқдан ҳам тасдиқ йўқ.
⠀
Яқин Шарқда оддий чоршанба. Листай дальше.🥱
⠀
🌟@nurbekalimov

202 давлатдан келган шахматчилар Самарқандда тўпланди

Бугун 2 мингдан ортиқ шахматчи Самарқандда. Чунки мамлакатимиз 46-FIDE Шахмат Олимпиадасига мезбонлик қиляпти.

Бу йилги Олимпиада шахмат тарихидаги энг йирик мусобақа деб қайд этилди. Биринчи куннинг ўзидаёқ Expo марказларига 10 мингдан ортиқ маҳаллий ва хорижий меҳмон келгани бунга исбот.

Мени қувонтирган жойи, шунақа катта оқимга қарамай, тадбирнинг ташкилий томони жуда идеал йўлга қўйилибди. 3 та йирик майдон, 40 дан ортиқ меҳмонхона, транспорт ва хавфсизлик тизими бир вақтда бекаму кўст ишлаяпти.

Минглаб волонтёрлар, давлат ташкилотлари меҳмонларга хизмат кўрсатяпти. Самарқанддаги бу Олимпиада кўлами ва ташкил этилиш даражаси билан жуда катта оламшумул тадбирга айланишига шубҳам йўқ.

🌟@nurbekalimov

Макка яқинидаги дрон ва Саудиянинг қизил чизиғи
⠀
Саудия бошчилигидаги коалициянинг айтишича, 15 сентябрь кечқурун ҳусийлар учирган дрон Макка жанубида уриб туширилган. Дрон муқаддас шаҳарнинг парвоз тақиқланган ҳаво ҳудудига киришидан олдин йўқ қилинган. Reuters бу ҳақда коалиция вакили Турки ал-Моликийнинг баёнотига таяниб хабар берди.
⠀
Ҳусийлар эса Маккани нишонга олганини рад этяпти. Reuters хабарида Каъба нишон бўлганини тасдиқловчи далил келтирилмаган.
⠀
Лекин воқеанинг сиёсий оғирлиги барибир катта. Коалиция муқаддас масканлар ва зиёратчилар хавфсизлигини «қизил чизиқ» деб атади. Саудия учун Макка хавфсизлиги мамлакатнинг мусулмон дунёсидаги мавқеи билан ҳам боғлиқ. Шу сабабли бундай хабар ортидан ҳукуматга тушадиган босимни фақат ҳарбий ҳисоб-китоб билан ўлчаб бўлмайди. Одамлар давлатдан муқаддас шаҳар ва у ердаги яқинларининг хавфсизлигини талаб қилади.
⠀
Ислом ҳамкорлик ташкилоти ҳам ҳусийларнинг Макка ва Мадина минтақасига қаратилган деб таърифлаган ҳужумларини қоралади. Бу баёнот дроннинг аниқ нишонини мустақил тасдиқламайди. Лекин сиёсий реакция бошланганини кўрсатади. Риёд ўз хавфсизлиги масаласида кенгроқ дипломатик қўллов олиши мумкин.
⠀
Энди бунга Макка пактини қўшинг. Аввал Саудия, Туркия ва Покистоннинг ҳарбий мажбуриятлари ҳақида гаплашган эдик. Назаримда, муқаддас шаҳар атрофидаги хавф ҳақидаги хабарлар Анқара ва Исломободга жамоатчилик босимини ҳам ошириши мумкин. Ҳукуматлар ҳарбий жавобнинг нархини ҳисоблаётганда, одамлар «Макка хавфсизлиги учун нима қиляпсизлар?» деб сўрай бошлаши мумкин.
⠀
Шу фонда Покистоннинг формулировкаси қизиқ. 16 сентябрда эълон қилинган хабарда армия матбуот хизмати раҳбари Аҳмад Шариф Чаудҳрий пактни соф мудофаа келишуви деб таърифлаган. Ҳужум бўлса, қандай жавоб беришни уч давлат биргаликда белгилашини айтган. Ҳатто уни фақат мусулмон давлатлар учун тузилган иттифоқ сифатида талқин қилишни ҳам рад этган. Яъни Исломобод келишувнинг вазифасини анча эҳтиёткор тушунтиряпти.
⠀
Менимча, бу эҳтиёткорликнинг мантиғи бор. Покистон Саудияни ҳимоя қилиш мажбуриятини бажариши керак. Лекин ҳарбий қарорларни жамоатчилик ғазаби белгилай бошласа, музокара учун жой торайиши мумкин. Кейин ҳар қандай муроса «чекиниш», ҳар қандай эҳтиёткорлик «қўрқоқлик» бўлиб кўринади.
⠀
Ҳусийлар учун ҳам бундай воқеанинг сиёсий нархи бор. Агар мусулмон жамоатчилиги уларни муқаддас шаҳарга таҳдид солаётган куч сифатида қабул қилса, уларга қарши кенгроқ қўллов йиғилиши мумкин. Маккани нишонга олганини тезда рад этишлари ҳам шу фонда жуда аҳамиятли.

Макка шиалар учун ҳам муқаддас, Каъба эса уларнинг ҳам қибласи. Шиалар ҳам Каъбага қараб намоз ўқийди, ҳаж ва умрага боради. Карбало ва Нажаф каби шаҳарлар ҳам шиалар учун алоҳида диний аҳамиятга эга. Лекин у ерларга зиёрат қилиш Маккадаги ҳажнинг ўрнини босмайди.

Шунинг учун «ҳусийлар шиа, демак Макка улар учун муқаддас эмас» деган хулоса нотўғри. Ютюбда яқинда чиққан мана шу видеодаги ходиса рўй бермоқда. Яъни дин урушни бошламаяпти, аксинча, урушдаги оғир ахвол динни сафарбар қиляпти. Так вижу.
⠀
🌟@nurbekalimov

Нетаньяху иккинчи. Биринчи ўринда Трампнинг қизи ва куёви
⠀
Jerusalem Post 2026 йилнинг «Энг таъсирли 50 яҳудийси» рўйхатини эълон қилибди. Биринчи ўринни Жаред Кушнер ва Иванка Трамп биргаликда эгаллаган. Биньямин Нетаньяху иккинчи. Ундан кейин Гади Эйзенкот ва Нафтали Беннетт. Яъни амалдаги бош вазирнинг ортидан унинг ўрнига келишни хоҳлаётган сиёсатчилар турибди.
⠀
Иванка бу рўйхатга қандай кириб қолди десангиз, у Кушнерга турмушга чиқишидан олдин иудаизмни қабул қилган. Бу ҳақда ўзи ҳам интервьюда гапирган. Демак, бу ерда фақат келиб чиқиш ҳисобга олинмаган.
⠀
Газета биринчи ўринни асослашда асосий урғуни Кушнернинг гаровдагиларни қайтариш бўйича музокаралардаги ролига қаратган. Лекин мақоланинг менга қизиқ туюлган жойи бошқа. Муаллиф Кушнернинг яҳудийлиги билан унинг Америка президенти номидан ишлаётганини алоҳида таъкидлайди. Чунки бу икки нарсадан келиб чиқадиган сиёсий кутилмалар ҳар доим бир хил эмас.
⠀
Масалан, Вашингтон учун мақбул келишув Нетаньяху учун ҳам мақбул бўлиши шартмас. «Сен биздансан, демак биз хоҳлаган қарорни қўллашинг керак» деган талаб дипломатияда ишлайвермайди.
⠀
Технология қисми ҳам қизиқ. Тўққизинчи ўринни OpenAI раҳбари Сэм Альтман ва Meta раҳбари Марк Цукерберг бўлишиб турибди. Claude’ни ишлаб чиқарувчи Anthropic асосчилари Дарио ва Даниэла Амодей эса 26-ўринда. Бир рўйхатнинг ўзида ҳам давлат бошқараётганлар, ҳам биз ҳар куни ишлатадиган платформаларни бошқараётганлар бор.
⠀
Менимча, таъсир деган тушунчанинг қизиқ жойи ҳам шу. Сиёсатчи қонунга овоз беради. Платформа эса қайси хабар кўпроқ тарқалишига таъсир қилади. AI компанияси одамлар ишлатадиган инструментнинг имкониятлари, нархи ва чекловларини белгилайди. Масалан, мен видео чиқараман, лекин уни аудиторияга етказадиган алгоритмни мен бошқармайман. Контент меники, тарқатиш шартлари бошқа бировники.
⠀
Рўйхатда Украина президенти Владимир Зеленский 21-ўринда, Мексика президенти Клаудия Шейнбаум 25-ўринда турибди.
⠀
Албатта, ўринларни газетанинг таҳририй баҳоси сифатида қабул қилиш керак. Цукербергнинг таъсири Зеленскийникидан аниқ қанча катта эканини ҳисоблайдиган универсал калькулятор йўқ. Бири платформа орқали, бошқаси давлат қарорлари орқали таъсир қилади. Шунинг учун менга ким нечанчи ўрин олганидан кўра, унинг қўлида қандай имконият борлиги қизиқроқ.
⠀
🌟@nurbekalimov

Ниҳоят мантиқли қарор

Шу пайтгача нақд пулда тўлов қилиш чегараси 25 миллион сўм эди. Тасаввур қилинг, хориждан келган турист Tashkent City Mall’да айланиб юриб, яхшироқ кийим ёки соат ёқтириб қолса, тўлов қилолмайди. Чунки ҳамма жойда ҳам бизнинг терминаллар унинг халқаро картасини ютмайди, нақд пулини эса қонунан ололмайсиз — лимит тугаган. Натижада нақд пулни картага солиш учун банкма-банк сарсон бўлиш ёки шунчаки харидни бекор қилиш керак эди. Иқтисодиётга пул олиб келаётган туристга “ака, сиз нақд пул беролмайсиз” дейиш — абсурд.

Президентнинг 175-сонли фармони билан бу чегара БҲМнинг 400 бараваригача оширилди, бу дегани 25 миллиондан тўғри 176 миллион сўмга. Бизда кўпинча нақд пулга қарши курашни “соя иқтисодиётига қарши кураш” деб баҳона қилишади. Лекин реал ҳаётда бу оддий истеъмолчи ва бизнес учун кераксиз оворагарчиликдан бошқа нарса эмас эди. Рақамлаштириш мажбурий тақиқлар билан эмас, қулайлик яратиш билан бўлиши керак.

Хуллас, вақти келган ва сотувчилар ҳам, харидорлар ҳам енгил тин оладиган қарор бўлибди.

🌟@nurbekalimov

Яқин Шарқда нега уруш тугамайди?

«Ҳаммаси нефть учун», «суннийлар билан шиалар келишолмайди», «Ғарб чегараларни нотўғри чизган». Бу саволга тайёр жавоблар кўп. Лекин улардан биттаси билан бутун минтақадаги урушларни тушунтириб бўладими? Умуман, уруш тугашидан ҳамма ҳам манфаатдорми?

Янги видеода шу саволларни бирма-бир таҳлил қилдим. Британиянинг арабларга берган ваъдаларидан Исроил ва Фаластин можаросигача, нефть пулларидан диннинг сиёсий мақсадларда ишлатилишигача кўриб чиқилган. Ким нима учун курашяпти, ким қурол беряпти ва буларнинг ҳисобини охири ким тўлаяпти?

Ҳикояни эса 1401 йилги Дамашқдан, Амир Темур билан Ибн Халдун учрашувидан бошладим. «Буларнинг нима алоқаси бор?» дейсизми? Видеони кўриб тушуниб оласиз.

Ушбу видеода ўзимизга ҳам қайтамиз: империя парчаланиши, чегаралар, сув масаласи бизда ҳам бўлган. Хўш, нега Марказий Осиё бошқача йўлдан кетди?

Янги видео YouTube каналида. Томоша қилинг, кейин комментларда гаплашамиз.

https://youtu.be/oh8F2KyFEKY

🌟@nurbekalimov

Саудияга зарба. Туркия ва Покистонга савол

Türkiye газетаси Эрон ҳусийлар орқали Макка пактини парчалашга уринаётгани ҳақида ёзибди. Мақоладаги экспертларга кўра, Саудияга ҳужумлардан мақсад Туркия ва Покистонни ҳам урушга тортиш, янги иттифоқни ҳали мустаҳкамланмасидан синаб кўриш.

Эроннинг воқеалардаги роли ҳақида эса бошқа хабарлар ҳам бор. Reuters 10 сентябрда ҳусийлар Ямандаги Моха портини эгаллаганини хабар қилди. Агентликнинг яманлик, эронлик ва минтақавий манбаларига кўра, қирғоқ бўйлаб юриш Эроннинг бевосита йўл-йўриғи билан амалга оширилган. Reuters суҳбатлашган эронлик расмий эса Теҳрон ҳусийларни назорат қилмаслигини айтган.

Макка пактининг биринчи имтиҳони ҳақида олдин ёзгандим. Туркия, Покистон ва Саудия келишувида бир давлатга қуролли ҳужум учаласига қарши ҳужум сифатида қаралиши белгиланган. Так вот, Саудияга учган ракета Анқара ва Исломободга ҳам сиёсий савол ташлаяпти: берган ваъдангиз амалда нимани англатади?

Менимча, янги иттифоқнинг энг нозик жойи шу. Ҳамкорлар етарли ёрдам бермаса, Риёдда «унда бу келишувни нега имзоладик?» деган савол туғилади. Очиқ урушга киришса, харажат ва хавф учала давлатга тарқалади. Покистон учун Эрон билан уруш қўшниси билан янги фронт очиш дегани. Туркия учун эса минтақада таъсирини ошириш имконияти узоқ ва қиммат ҳарбий мажбуриятга айланиши мумкин.

Ички сиёсатда ҳам буни тушунтириш осон бўлмайди. Иттифоқ имзоланганда аҳолига хавфсизлик кучайиши айтилади. Кейин одамлар қиммат энергия, бюджет харажатлари ва эҳтимол ҳарбий йўқотишларни кўрса, «биз бунга рози бўлганмидик ўзи?» деб сўрайди. Шунинг учун раҳбарлар ҳамкор олдидаги ишончни ҳам, ўз аҳолиси олдидаги жавобгарликни ҳам ҳисоблаши керак.

Покистоннинг позицияси шу икки ҳисоб орасида турибди. 10 сентябрда ТИВ вакили келишув бажарилишини, бироқ ҳусийларга қарши ҳарбий ҳаракат ҳозирча муҳокама қилинмаётганини айтди. Шу билан бирга, Саудияда аллақачон покистонлик ҳарбийлар борлигини, тайёргарлик ва логистика вазифаларини бажараётганини ҳам эслатди.

Türkiye мақоласида мен қабул қилишга шошилмайдиган яна бир тезис бор. Экспертлардан бири Эрон билан Исроил ўртасида яширин ҳамкорлик борлигини шаъма қиляпти. Бунга далил келтирилмаган. Қайсидир натижа икки рақибнинг манфаатига мос келиши улар бир хонада ўтириб режа тузганини исботламайди. Геосиёсатда «кимга фойдали?» деган савол, яхши савол. Лекин буни ўзи ёлғиз исбот бўлолмайди.

Эрон учун ҳам бу босимнинг тескари натижа бериш хавфи бор. Агар мақсад иттифоқни заифлаштириш бўлса, узлуксиз ҳужумлар уч давлатни тезроқ бирлаштириб қўйиши мумкин. Кеча умумий баёнот билан чекланган ҳамкорлар эртага умумий ҳаво мудофаасига эҳтиёж сезади. Яъни парчаламоқчи бўлган иттифоқингга ўзинг умумий таҳдид яратиб берасан.

Назаримда, ҳозир чекланган ҳарбий ёрдамни кучайтириш ва музокара каналларини сақлаш сценарийси Туркия билан Покистоннинг тўлиқ урушга киришишидан реалроқ. Риёд учун эса ёрдамнинг натижаси конкрет бўлиши керак: объектлари яхшироқ ҳимоялансин, экспорти хавфсизроқ ўтсин. Фақат «қаттиқ қоралаймиз ва налатлаймиз» билан нефть ташиб бўлмайди.

Макка пактининг энг катта ютуғи ҳамкорини ҳимоя қилиб, учала давлатни катта урушга тортиб кетмаслик бўларди. Мураккаб жойи ҳам айнан шу.

🌟@nurbekalimov

Саудияга учган дроннинг Ўзбекистонга нима алоқаси бор?

Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги Саудия Арабистонига ракета ва дрон ҳужумларини қоралади. Баёнотда тинч аҳоли, фуқаролик ва энергетика инфратузилмасига зарбалар, халқаро кема қатновига таҳдидлар тилга олинган. Можарони сиёсий ва дипломатик йўл билан ҳал қилишга чақирилган.

Бу хабарнинг ортида анча катта иқтисодий муаммо бор. 12 сентябрда Reuters Саудия дрон ҳужумидан кейин Шарқ-Ғарб нефть қувурини вақтинча тўхтатганини хабар қилди. Шу қувур орқали кунига 4 миллиондан 5 миллион баррелгача нефть ташилаётган эди. Бу жаҳон нефть таъминотининг тахминан 4–5 фоизи.
⠀
Қувурнинг асосий аҳамияти шундаки, у нефтьни Саудиянинг шарқидан Қизил денгиздаги Янбу портига олиб чиқади. Ҳормуз бўғозини айланиб ўтиш имконини беради. Хуллас асосий йўлда муаммо чиққани учун запас йўлга ўтасан. Энди ўша запас йўл ҳам нишонга олиняпти. Катта армияни мағлуб қилмасдан ҳам давлатнинг пул топадиган йўлига жиддий босим ўтказиш мумкин. (Украина не даст соврать)

Мана шу жойда «биз причем?» деган саволга жавоб бошланади. Жаҳон бозорига нефть чиқиши қисқарса, энергия нархларига босим ошади. Ёқилғи қимматлашса, маҳсулот ишлаб чиқариш ва ташиш харажатларига ҳам таъсир қилади. Ўзбекистонга товарнинг охирги қисми фурада ёки поездда келиши мумкин. Лекин унинг таннархи фақат чегарамиздан ўтгандан кейин шаклланмайди. Узоқдаги уруш импорт қилаётган маҳсулотимиз нархигача етиб келиши мумкин.

Саудия билан бизнинг бевосита иқтисодий манфаатларимиз ҳам бор. Масалан, Саудиянинг ACWA Power компанияси шу йил май ойида Бухородаги 300 мегаваттли Bash II шамол электр станцияси учун халқаро банклар билан 226 миллион долларлик молиялаштириш келишувларини имзолаган. Бу битта лойиҳа. Яъни Риёд билан муносабатлар деганда Бухородаги электр станцияси ҳам назарда тутилади. Бизга шундай ҳамкорлик узоқ йиллар барқарор ишлаши керак.

Лекин менимча, бу позицияни фақат инвестиция билан тушунтириш ҳам камлик қилади. Ўзбекистон учун давлатларнинг суверенитети ва фуқаролик инфратузилмасининг ҳимояси ўз хавфсизлигимизга ҳам тегишли принцип. Бировнинг электр станцияси, порти ёки нефть қувурини сиёсий босим воситаси сифатида нишонга олиш одатий ҳолга айланса, бундай дунёда ҳамма кўпроқ ҳимояга пул сарфлайди. Мактабга, шифохонага ёки янги иш ўрнига кетиши мумкин бўлган пул хавфсизликка кетади.

Баёнотнинг дипломатик мантиғи ҳам шу ерда. Саудияга қўллов билдириляпти, ечим сифатида эса музокара таклиф қилиняпти. Менимча, Тошкент учун энг манфаатли йўналиш ҳамкорлар билан алоқани сақлаш ва урушнинг яна кенгайишига йўл қўймасликка ҳаракат қилиш. Шу билан бирга, тинч аҳолига ҳужумни баҳолашда мезон бир хил бўлиши керак. Саудияда ҳам, Эронда ҳам, Фаластинда ҳам.

Урушдан узоқ туриш мумкин. Унинг иқтисодий нархидан узоқ туриш анча қийин.

🌟@nurbekalimov

Алиментни боланинг эҳтиёжига қараб ҳисоблашмоқчи
⠀
Ўзбекистонда алиментни ота ёки онанинг ойлигига боғлаб ҳисоблаш тартибини ўзгартириш таклиф қилиняпти. Ҳар бир ёш тоифасидаги бола учун минимал истеъмол савати тузилиб, тўлов шунга қараб белгиланиши мумкин. Оила ва хотин-қизлар қўмитаси раиси Дилноза Каттахонова Сенатда шу ҳақда айтибди. Ҳозирча бу таклиф, амалдаги тартиб бекор қилингани йўқ.
⠀
Муаммо тушунарли. Қўмита раиси айтганидек, айримлар ҳақиқий даромадини яшириб, минимал ойликли ишга расмийлашади ва алиментни камайтиради. (Масалан қоровул бўволади паскуда) Яъни ҳаётда топаётган пули бошқа, боласига пул бериш керак бўлгандаги справкаси бошқа. Лекин мактаб формаси ҳам, дори ҳам «отанг ҳужжатда кам топаркан» деб арзонлашмайди.
⠀
Ҳозирги Оила кодексида, ота-она ўртасида келишув бўлмаса, бир бола учун иш ҳақи ва бошқа даромаднинг чораги, иккитага учдан бири, уч ва ундан кўп болага ярми ундирилиши белгиланган. Суд вазиятга қараб миқдорни ўзгартириши мумкин. Даромад ўзгариб турса ёки расмий даромад бўлмаса, алиментни қатъий суммада белгилаш имкони ҳам аллақачон бор. Демак гап мавжуд механизмлар нега боланинг таъминотини етарлича кафолатламаётганида ҳам.
⠀
Менимча, боланинг реал харажатларидан келиб чиқиш ғоясида мантиқ бор. Овқати, кийими, мактаби, даволаниши қанчага тушади? Сават мана шу харажатларни ҳисобга олиши, нархлар ошганда қайта кўриб борилиши керак. Болани бугунги нархларда боқасиз. Беш йил олдинги ҳисоб-китоб билан эмас.
⠀
Лекин яна бир қизиқ нюанс бор. Янги сумма болага кафолатланган минимум бўладими ёки ҳамма учун тўловнинг охирги чегарасими? Айтайлик, бир одам ойига 5 миллион, бошқаси 50 миллион топади. Агар иккаласи ҳам бир хил сумма тўлаб қутулса, даромадни яширишга қарши бошланган ислоҳот бойроқ одам учун скидкага айланиб қолиши мумкин.
⠀
Иккинчи томонда чиндан ҳам даромади кам, ишсиз ёки касал одам бор. Унга тўлаш имконидан ташқари сумма белгилаш билан болага пул тушиб қолмайди. Фақат қарз ўсиши мумкин. Шунинг учун ҳақиқий даромадни аниқлаш, тўлов қобилияти ва боланинг эҳтиёжини бирга ҳисобга олишдан барибир қочиб бўлмайди.
⠀
Қоғоздаги алиментни ошириш билан дастурхондаги овқат кўпайиши бир нарса эмас. Никоҳ тугаши мумкин. Ота-оналик масъулияти тугамайди. Так вижу.
⠀
🌟@nurbekalimov

Автобуслар кўпайди, харажатлар ҳам. Йўлкира лойиҳаси ортидаги ҳақиқий ҳолат

Бизда жамоат транспортидан кунига 2,5 миллион одам фойдаланади. Охирги йилларда бекатда кутиш вақти 15 дақиқагача тушганини сезгандирсиз? Сабаби автобуслар сони 1900 тага яқинлашди. Лекин бу катта тизимни боқиш осон бўлмаяпти.

Электр энергияси нархи 900 сўмдан 1100 сўмга (22,2% га), заправкалар учун газ эса 1800 сўмдан 2750 сўмга (52,7% га) ошгани шароитида 1700 сўмлик тариф харажатларни умуман ёпмай қўйибди. Дунё шаҳарлари билан солиштирганда (Истанбулда ~11 200 сўм, Олмаотада ~3 100 сўм), Тошкентдаги таклиф иқтисодий жиҳатдан мажбурий қадамга ўхшайди.

Транспорт вазирлигининг расмий муносабатида айтилишича, тариф ошиши (электрон — 2500 сўм) эвазига компаниялардан графикка риоя қилиш, тозалик ва хавфсизлик қаттиқ назорат қилинади.

Дарвоқе, ҳар куни қатнайдиганлар учун эса арзонроқ абонементлар ва алмашиш тарифлари таклиф этиляпти.

Дўстлар, ваҳима қилишдан олдин яхшилаб ўйлаб кўриш керак. Бунга вақт ҳам бемалол, лойиҳа ҳали 19 сентябргача жамоатчилик таклифлари асосида яна қайта кўриб чиқилади.

🌟@nurbekalimov

200 килолик қирол ва жуда қимматга тушган масхарабоз
⠀
Бундан роппа-роса 20 йил олдин, 2006 йил 10 сентябрда Тонга қироли Тауфаахау Тупоу IV (Тупоймас) 88 ёшида вафот этган. У Тинч океанидаги шу ороллар давлатини 1965 йилдан бери бошқариб келган одам эди. Биографиясида регби ҳам, диета ҳам, хусусий республика ҳам, миллионларни йўқотган сарой масхарабози ҳам бор.
⠀
Тупоу Сидней университетида гуманитар фанлар ва ҳуқуқ бўйича диплом олган. Университетни битирган биринчи тонгалик ҳисобланади. Кейин таълим вазири, бош вазир ва ниҳоят қирол бўлган. Унинг ҳукмронлигида мамлакатда таълим, авиация ва замонавий алоқа ривожланган. Ёшлигида регби ўйнаган, лангарчўп билан сакраган, сёрфинг қилган. Гитара билан бирга балалайка чалишни ҳам билган.
⠀
Кейин вазни 200 килодан ошиб кетган. 1976 йилда 209,5 кило бўлиб, Гиннесс рекордларига дунёдаги энг оғир монарх сифатида кирган. Лекин кейин овқатланишини ўзгартириб, жисмоний фаолликка қайтган. 1997 йилги маълумотда вазни 130 килога тушгани қайд этилган. Қарийб 80 кило фарқ. Қирол бўлсанг ҳам, калорияларни фармон билан бекор қилиб бўлмайди.
⠀
Лекин менга унинг Минерва билан бўлган воқеаси қизиқроқ. 1970-йиллар бошида америкалик миллионер Майкл Оливер ва шериклари Тинч океанида ўз давлатини қурмоқчи бўлади. Маржон рифларига қум ташиб, қуруқлик ҳосил қилишади. 1972 йил январида эса Минерва Республикаси мустақиллигини эълон қилишади.
⠀
Булар либертариан ғоялар тарафдорлари эди. Солиқ бўлмайди, субсидия бўлмайди, давлат иқтисодиётга аралашмайди. Одамлар бизнес қилади, савдо қилади, туризмни ривожлантиради. Ўз байроғи, президенти, ҳатто пул бирлиги ҳам бор. Прикинь, солиқ системаси ёқмаса, бошқа мамлакатга кўчиш ўрнига ўзингга мамлакат қуриб оласан.
⠀
Тупоуга эса бу проект ёқмайди. Тонга ушбу рифларга ҳудудий даъво қилади, минтақадаги қўшни давлатларнинг қўлловини олади. Июнда у ерга Тонга экспедицияси бориб, қироллик байроғини кўтаради. Минерва лойиҳаси шу тариқа барбод бўлади.
⠀
Қиролнинг энг қимматга тушган таниши эса америкалик Жесси Богданофф бўлган. Асосий касби молиявий маслаҳатчи. Лекин Тупоу уни расман сарой масхарабози ҳам қилиб тайинлаган. Ҳа, бир одам ҳам инвестиция бўйича маслаҳат беради, ҳам сарой шути ҳисобланади. Молия бўлими билан кўнгилочар бўлимни бирлаштириб юборишган. (впрочем ничего удивительного)
⠀
Тонга хорижликларга, жумладан Гонконг аҳолисига паспорт сотишдан миллионлаб доллар соққа тўплаган эди. Шу маблағлар махсус фондда сақланган. Богданофф қатнашган инвестиция схемасидан кейин фонднинг маблағи йўқолади. AFP хабарида бу сумма давлатнинг бир йиллик даромадининг ярмидан ҳам кўп бўлгани айтилган. Бу энди саройдаги ҳазилмас, бутун мамлакатнинг пули.
⠀
Жанжал ортидан икки вазир истеъфога чиққан. Тонга Богданофф ва бошқа иштирокчиларни судга берган. 2004 йилда томонлар суддан ташқари келишувга эришган, жавобгарлар айбни тан олмаган. Қайтаришга келишилган маблағ эса йўқотилган пулнинг кичик бир қисми бўлган, холос.
⠀
Тупоунинг ҳаёти шунақа қарама-қаршиликларга тўла. Мамлакатга мактаб, самолёт, замонавий алоқа кераклигини тушунган. Лекин сиёсий назорат ва матбуот эркинлиги масаласида анча консерватив бўлиб қолган. Билимли, китобхон, қизиқишлари кўп одам бўлиш билан давлат пулини тўғри бошқариш ўртасида автоматик боғлиқлик йўқ экан.
⠀
Қирол нотўғри маслаҳатчи танласа, хисоб бутун мамлакатга келади.
⠀
🌟@nurbekalimov