پس از مرگ مائو در سال ۱۹۷۶ و کاهش شدّت اعمال قدرت بی‌رحمانه از سوی مرکز، کشاورزان سرانجام راه تنفّسی یافتند. آن‌ها می‌توانستند با پرداخت رشوه به کادرهای محلّی حزب، آن‌ها را متقاعد کنند که چشمان خود را ببندند تا کشاورزان بخشی از زمان کاری را -که می‌بایست صرف مزارع اشتراکی می‌شد- به کشت در زمین‌های خانوادگی‌شان اختصاص دهند. یک زوج کشاورز در روستایی فقیرنشین در استان هیلونگ‌جیانگ خطاب به کادر محلّی حزب نوشتند: «هیچ‌کس ما را نمی‌خواهد، چراکه بسیار فقیریم. ما ایده‌ای برای رهایی از فقر داریم: تقسیم زمین و واگذاری آن به خانوارها. اگر کادر محلّی کاری به کار ما نداشته باشد، ما به ازای هر «مو» [واحد سطح زمین] ۴٫۵ یوان به کادر می‌پردازیم.»

این‌گونه توافق‌ها عمدتاً در مناطقی شکل می‌گرفت که کشاورزان تحت فشار شدید خشکسالی و قحطی بودند؛ مناطقی همچون استان‌های آن‌هوئی و سیچوان در اواخر دهه‌ی ۱۹۷۰. کادرها یا با وضعیّت دشوار کشاورزان همدلی می‌کردند و یا صرفاً از افزایش درآمد خود به‌واسطه‌ی رشوه‌های دریافتی خشنود بودند. از آنجاکه کشاورزی خانوادگی هم برای کشاورزان و هم برای کادرهای محلّی سودآور بود، این شیوه به شکلی غیرمتمرکز و بی‌نظم گسترش یافت.

سرانجام در سال ۱۹۸۲، سندی از سوی حزب مرکزی، واقعیّتِ موجود در میدان عمل را به‌رسمیّت شناخت و کشاورزی خانوادگی را به‌عنوان «یکی از نظام‌های مسئولیّت‌پذیری در اقتصاد اشتراکی سوسیالیستی» تأیید کرد.

نتیجه‌گیری این بخش آن است که اعتبار دوره‌های افزایش آزادی اقتصادی، بیش از حدّ استحقاق، به نام حاکمان مستبد نوشته می‌شود. اگرچه قطعاً مواردی هست که حاکمان مستبد عمداً برای گسترش آزادی اقتصادی دست به آزادسازی سیاست‌ها می‌زنند، ولی بدون بررسی دقیق‌تر، دلیلی برای فرض اینکه این رویه، هنجارِ معمول است، وجود ندارد.

دو روایت محتمل دیگر نیز در این زمینه مطرح است: یا رهبران خاصّی، به رای خویش تصمیم به کاهش کنترل‌های اقتصادیِ اعمال‌شده توسّط دولت می‌گیرند؛ و یا مقاومتِ مردمی از پایین موجب کاهش این کنترل‌های دولتی می‌شود. ما به‌تازگی به عنوان نمونه‌هایی از حالت دوم دیدیم که چگونه سرکوب افرادی که دست به انتخاب‌های اقتصادی مستقل می‌زنند، نوعی مقاومت طبیعی و غیرمتمرکز در برابر دولت به‌وجود می‌آورد و در پی آن، تغییراتی از پایین به بالا در سیاست‌های اقتصادی دولت پدید می‌آورد.

● ویلیام ایسترلی، استبداد متخصصان

➣ @Notes_On_Liberty