✍🏻

طبیعی یعنی تکلیف؟

شاید یکی از بلاتکلیف‌ترین حوزه‌ها در بحث برابری جنسیتی، قلمرو فرزندآوری و فرزندپروری باشد. خلاف موضوعاتی مثل «حالا که شاغلی هزینه‌ها (نه کارهای خانگی) فیفتی فیفتی» که نسبتاً سریع‌ به نتیجه می‌رسند! اینجا هزینه‌ها و منافع به‌سادگی قابل‌اندازه‌گیری نیستند.

روزانه نوشته‌های زیادی درباره عوارض بارداری، زایمان و فرزندپروری بر سلامت جسم و روان زنان منتشر می‌شود. اصطلاح «مجازات مادری» هم دقیقاً به همین بهای فردی و اجتماعی اشاره دارد که زن در ازای مادر شدن می‌پردازد.(همزمان، معنای کودکی هم تغییر کرده: کودکان دیگر نیروی اقتصادی خانواده نیستند و دیر و نیم‌بند مستقل می‌شوند. عمدهٔ بار این تغییرات هم بر دوش مادران است.)

در ازای همه این از دست دادن‌ها، معمولاً بر تجربه غنی، عمیق و معنابخش مادری تأکید می‌شود. ولی کاهش نرخ فرزندآوری از ما می‌خواد در کنار همه مشکلات اقتصادی و کمبودها یکبار هم بپرسیم آیا این روایت از مادری، به‌عنوان تجربه‌ای ذاتاً رضایت‌بخش و معنابخش، واقعاً با تجربه و ترجیحات بخش بزرگی از زنان همخوان است یا نه؟

در واقع، بخش اعظم معامله‌هایی که در زندگی زنان اتفاق افتاده، مبادله امر مادی با امر معنوی بوده است. زمان، درآمد، استقلال، سلامت، سالهای طلایی زندگی، فرصت‌های شغلی و بدن، در ازای عشق، معنا، هویت، رضایت و احساس کمال قرار گرفته‌اند.
استدلال اصلی پشت بسیاری از این مبادلات هم عموماً تطابق آن با «ویژگی‌های طبیعی زنان» بوده است.

«طبیعی» مساوی «عادی» و در نهایت جای «خوب» نشسته است. ولی طبیعی بودن یک امر، به‌خودی‌خود چیزی درباره خوب یا بد بودن آن نمی‌گوید:

اینکه بدن زن قابلیت بارداری دارد، یک واقعیت زیستی است؛ اینکه این قابلیت باید به یک تکلیف اخلاقی، یک فضیلت یا حتی یک انتخاب مطلوب تبدیل شود، دیگر واقعیت زیستی نیست.

حتی وقتی با مصادره بمطلوب اصطلاحات فمینیسم غربی تلاش می‌کنیم مادری را به‌عنوان تجربه‌ای ارزشمند، عمیق یا نوعی قدرت عاشقانه و خلاق زنان بازتعریف کنیم (که برای بسیاری از زنان جهان چنین است)، همچنان باید توضیح دهیم اینجا و امروز ارزش آن دقیقاً از کجا می‌آید. اگر پاسخ این باشد که زنان «طبیعتاً» برای آن ساخته شده‌اند، مسئله حل نشده است. فقط همان استدلال قدیمی را با واژگان خوشایندتر تکرار کرده‌ایم.

واقعیت جهان ناعادلانه و بی‌رحم است و مادر بیشتر از یک نفر، گاهی به اندازه چند نسل از خانواده‌، باید هزینه بدهد و رنج ببرد و گاه رنج بدهد (تاوان معامله‌اش با «معنا» را از فرزندان بخواهد).

اگر در ازای سلامت، زمان، استقلال، درآمد، فرصت‌های از دست‌رفته و انواع اضطراب‌ها و رنج‌ها تا آخرین لحظه حیات، قرار است به زن «معنا» بدهیم، آیا معامله عادلانه است؟ چطور حساب کرده‌ایم؟ بهای آن را چطور و چه کسی می‌پردازد؟

چند روز پیش محتوایی برای تبلیغ مزایای «زایمان طبیعی» می‌دیدم. بالغ بر ششصد نظر، از طرف زنان، با آن مخالفت کرده بود. نه چون فواید پزشکی زایمان طبیعی دروغ بود، بلکه چون بخشی از واقعیت عوارض را سانسور کرده بود و فقط جسم را دیده بود نه روان را؛ آن را «منافی کرامت انسان» دانسته بودند و از «تروماهای بیمارستانی در ایران»، «عوارض جسمی»، «تأثیرات نامطلوب بر ادامه رابطه جنسی با شریک زندگی» و «عوارض متفاوت بر بدن‌های مختلف» نوشته بودند.

حتماً کسانی عصبانی هستند از آنها که مفاهیم «کرامت» و «تروما» و «لذت متقابل از رابطه» و «پس خودم چه» را به زن‌ها یاد دادند و از «طبیعت دورشان» کردند.

به‌هرحال اتفاقی است که افتاده و نمی‌شود نیفتاده‌اش کرد. زن امروز می‌پرسد چرا و به کدام «بها» چیزی که برای او اینقدر «هزینه» دارد باید فقط به این دلیل که «طبیعی» است، «خوب» هم باشد.

شاید دولت‌هایی که نگران جمعیت‌اند، باید با چشم واقع‌بین به مدیریت هزینه‌های مادری و والدگری فکر کنند. کارت‌های تشویقی، زمین، ماشین یا حتی معنابخشی عاریه‌ای فمینیستی به‌تنهایی کافی نیستند. مسئله فقط این نیست که زن در ازای مادر شدن چه به دست می‌آورد؛ مسئله این است که چه از دست می‌دهد و چه کسی تعیین می‌کند آنچه به دست آورده برای جبران خسارت کافی است. خودش در این حساب کتاب حضور دارد؟

شکاف میان «طبیعی بودن» و «تکلیف/مطلوب بودن» دیگر با وعدهٔ معنا، طبیعت‌گرایی یا پول پر نمی‌شود. در جهان ناامن و بی‌حق و پناهی که برای مراقبان ساخته‌ایم، هر زنی حق دارد قبل از ورود به معامله درباره هزینه‌ها حساب کتاب کند و «خودش را هم در نظر بگیرد».

@neocritic