همچنانکه مشروعهخواهانِ مخالف مشروطه برای نفی و نکوهش مشروطیت عموماً با استدلالهای چوبین و بیتمکین علیه مشروطه مقالات و رسایل بسیاری نوشتند، گروهی از طرفداران مشروطه نیز با همین روشِ سستِ ناتندرست به دفاع از مشروطه و مجلس شورای ملّی پرداختند. این دو گروه-صرفِ نظر از محتوای رسالاتشان- از حیث شیوهٔ استدلال و روشِ بحث و گفتگو کاملاً مانند یکدیگر بودند و نوشتههایشان جز به کار اقناع عوامالنّاس نمیآمد.
الف)
عبدالرحیم الهی یکی از هواخواهان مشروطه بود که با همین شیوه، برای حمایت از مشروطیت، سادهلوحانه دست به جعل خوابنامه زدهبود . او در این خوابنامه مدّعی میشود که خدا صاحب اولین مجلس مشروطه بودهاست و سابقهٔ مجلس مشروطه به صدر خلقت میرسد؛ آنجا که مجلس شورای ربّانی منعقد گردید و خداوند با مشورت ملائک دست به آفرینش آدمی زد:
این مجلس شورای ربّانی است و انجمن کرّوبیان افلاکی. تاریخ تشکیلش بر ما معلوم نیست و همینقدر میدانیم که مقارن خلقت پدر شما آدم، آن را تأسیس نمودهاند. مؤسّس آن خداست جلّوعلا و اجزای آن ملائکهٔ آسمان است و تأسیس آن برای مشورت در خلقت شما نوع دوپا است.
نویسنده با استناد به حضور شیطان در میان ملائک، چنین نتیجه میگیرد که در مجلس مشروطه نیز هر مذهب و مسلکی اجازه دارد نماینده داشتهباشد:
در مجالس شورای عمومی باید صلای عام داده و هیچ صنفی را از عالی و دانی و کافر و مسلمان مستثنی نباید داشت. چنانکه در مجلس شورای آسمانی، شیطان که ربّالنوع کفر است و هاروت و ماروت را که عندالله از فرشتگان بودند از فیض مجلس شوری محروم و مستثنی نداشتند.
الهی اعتراض گروهی از فرشتگان به خلقت آدم را گواه میگیرد بر آزادی اندیشه به عنوان یکی از اصول مشروطیت:
چنانکه فرشتگان آسمان باکمال آزادی زبان چونوچرا گشودند. اگر از طرف قادر متعال جلّ شأنه حرّیّت افکار به آنان داده نشدهبود چگونه میتوانستند با آنها آزاد به مناظره برخیزند. حرّیّت افکار به منزلهٔ روح مجلس شوری است.(۱)
ب)
خوابنامهٔ دیگر در دفاع از مشروطه، رسالهٔ رؤیای عجیبه و مشاهد غریبه به قلم شیخ عبدالجواد النیشابوری است. صاحب این رؤیا شخصی است که نیشابوری نام او را نمیبرد. این شخص حضرت آدم را در صورت شیخ مرتضی انصاری به خواب میبیند:
در شب سهشنبه هفدهم صفرالخیر هزار و سیصد و بیست و پنج که تا دل شب در این رنج بودم مرا خواب ربود. خود را در فضای واسعی دیدم و ندای إنّی جاعلٌ فی الأرضِ خلیفةً میشنیدم که ناگاه هیکلی نورانی و جمالی شعشعانی نمودار گردید و
ملهم شدم که جدّ ما حضرت آدم أبوالبشر است. خیلی شبیه بودند به صورت استادالاساتید المتأخّرین حاجی شیخ مرتضی الأنصاری.
صاحب رؤیا از آدم ابوالبشر میپرسد:
در باب این مجلس شورای ملّی چه میفرمایید؟
فرمودند: یکی از فواید آن که خداوند عالم به ملائکه فرمود: إنّی جاعلٌ فی الأرضِ خلیفةً. ارشاد و تعلیم بنیآدم بود. یعنی اولاد آدم! شما هم در هر کاری که میخواهید اقدام نمایید قبل از آن با ثقات و دانشمندان مشاوره نمایید... خوشا به حال اشخاصی که ادراک این زمان را نمودهاند و به فیض مجلس شورای ملّی رسیدهاند.(۲)
ج)
رسالهٔ مکالمات حاجی مسافر و مقیم -منسوب به نورالله نجفی اصفهانی- یکی دیگر از رسایل مشهوری است که در دفاع از مشروطیت نوشته شدهاست.
این رساله مبتنی است بر یک گفتوشنود و مناظرهای خیالی میان حاجی مقیم با مردی مسافر. حاجی مقیم اشکالات و سوالاتی دربارهٔ مشروطه طرح میکند و مسافر، با گشادهرویی و حوصله و با بیانی استدلالی به یکایک این اشکالات و سوالات پاسخ میدهد.
مسافر در همان آغاز رساله در پاسخ به این گزاره که:
مشروطه خلاف اسلام است.
چنین پاسخ میدهد:
بر تمام ملل و دول عالم معلوم است و تماماً صریحاً متّفقاند بر اینکه اوّل پیغمبری که قانون مشروطه را برای امّت خود برقرار نمود حضرت خاتمالأنبیاء صلّی الله علیه و آله است.(۳)
۱.مجلس شورای آسمانی، عبدالرحیم الهی؛ چاپ شده در رسایل مشروطیت. ج۱، صص ۶۲۷-۶۲۲
۲.رؤیای عجیبه و مشاهد غریبه، شیخ عبدالجواد النیشابوری؛ چاپ شده در رسایل مشروطیت، مقدّمه و تصحیح غلامحسین زرگرینژاد، انتشارات نگارستان اندیشه، تهران، ۱۴۰۳، ج۱، صص ۶۶۷
۳.مکالمات حاجی مسافر و مقیم، نورالله نجفی اصفهانی؛ چاپ شده در رسایل مشروطیت، ج۲، ص ۳۱۰
گفتنی است سابقهٔ مشروطه را به روزگار کیومرث در ایران باستان نیز رساندهاند!!
رک: آگاهی(مشروطیت سلطنت ایران در عهد باستان)، شیخ علی عراقی؛ چاپ شده در رسایل مشروطیت، ج۱، ص ۶۸۷
https://t.me/naghshbarab