مقدمه‌

آنها از شما ربودند و شما از مسلمانان
امیر هاشمی مقدم
دیروز فیلم «ربوده‌شده» که محصول امسال (دوهزار و بیست و سه) سینمای ایتالیا (با همکاری فرانسه و آلمان) است را دیدم. داستان کودکی یهودی به نام ادگاردو است که به دستور پاپ از خانواده‌اش در محله یهودی‌نشین بولونیا به زور جدا شده و در کلیسا تحت تعلیمات کاتولیکی قرار می‌گیرد؛ چرا که پرستار دوران نوزادی این بچه ادعا کرده در آن زمان و مخفیانه این کودک را غسل تعمید داده. بر پایه قانون کلیسا چنین کودکی مسیحی به شمار آمده و نمی‌تواند نزد خانواده یهودی‌اش باقی بماند.
داستان این فیلم واقعی است و در میانه سده نوزدهم در ایتالیا رخ داده. بسیار بدتر از اینها در اروپا بر سر یهودیان آمد. بارها محلات‌شان به بهانه‌های واهی تاراج شد، کشته شدند، از خانه و محله‌شان تبعید می‌شدند، اموال‌شان به زور غصب می‌شد، مالیات‌های بسیار سنگین بر آنها اعمال می‌گشت، فرزندان از خانواده‌ها جدا می‌شدند، هر نوع بلا/ بدبختی و شکستی به حضور یهودیان نسبت داده می‌شد و... .
دست کم ما در علوم اجتماعی با ماجرای دریفوس آشنایی داریم؛ افسر یهودی ارتش فرانسه که متهم به خیانت به فرانسه و ارائه اطلاعات حساس به آلمانی‌ها شد. او سال‌ها به ناحق به جزیره شیطان تبعید شد و در حالی‌که مدتی بعد بی‌گناهی‌اش اثبات گردید، مقامات قضایی و ارتش فرانسه همچنان بر مجرم بودن او پافشاری می‌کردند. امیل دورکیم (پایه‌گذار جامعه‌شناسی فرانسه که خودش نیز یهودی‌تبار بود) در کنار امیل زولا، آناتول فرانس و برخی دیگر در دفاع از او مطالب بسیاری نوشتند.
یهودستیزی تنها در هولوکاست و آلمان نازی خلاصه نمی‌شد، بلکه تاریخی طولانی در بیشتر سرزمین‌های اروپایی داشت.
اما تقریبا در همه این چند سده، جوامع مسلمان اصلی‌ترین پناهگاه یهودیان بود که در مقایسه با جوامع اروپایی و مسیحی، برخوردهای بسیار انسانی‌تری با یهودیان داشت. کافی است بدانیم در سده پانزدهم که اسپانیا اموال یهودیان را تاراج و آنها را از این سرزمین اخراج کرد، حکومت عثمانی با دعوت‌نامه رسمی و آغوش باز آنان را در خود پذیرفت. اما در یک سده گذشته اروپا برای فرار از شرم تاریخی خود، با تجاوز به سرزمین‌های مسلمانان (با این توجیه که چند هزار سال پیش اینجا متعلق به یهودیان بوده) و در پی قرارداد سایکس-پیکو میان انگلیس و فرانسه، آتشی افروخت که دامن کل خاورمیانه را گرفته است.
خواهش می‌کنم پیش از آنکه بخواهید بر پایه گزارش رسانه‌های فارسی‌زبان آن‌ور آبی مرا متهم کنید، نگاهی به صدها کتاب نوشته‌شده در این زمینه که نویسندگان‌شان غیرمسلمان هستند بیندازید. چند نمونه مشهورش که به فارسی برگردان شده:
✅صلحی که همه صلح‌ها را بر باد داد
✅اختراع قوم یهود
✅فراتر از واپسین آسمان
و...
@moghaddames

در حالی‌که بسیاری از سفرای کشورهای غربی و شرقی و هنرمندان و ورزشکاران غیر ایرانی شب یلدا را شادباش می‌گویند، سخنگوی گروهک طالبان یلدا را کاری مشرکانه دانسته که جرم است.
بارها گفته و نوشته‌ام که طالبان بیش از آنکه گروهک بنیادگرای دینی باشد، گروهکی قوم‌گرا است که تنظیمات کارخانه‌اش بر پایه ضدیت با زبان فارسی و ایران‌ستیزی است. هر بار هم شواهد تازه‌ای این ادعا را تایید می‌کند.
با این همه هنوز برخی رسانه‌های خاص ما هر رفتار ضد ایرانی این گروهک را سریعا توجیه می‌کنند. بدتر از همه رفتار وزارت امور خارجه ماست که در دیدار هیئت‌های رسمی این گروهک از ایران، مترجم می‌گذارند؛ اتفاقی که از ابتدای استقلال افغانستان تاکنون بی‌سابقه بود و برای نخستین بار سنگ بنای این رفتار ضد ایرانی نهاده شد.
سال‌ها درباره رفتارهای ایران‌ستیزانه باکو هشدار داده شد، اما کسی جدی نگرفت تا دو سال پیش که باکو رسما و علنا با اتکا به اسرائیل، برای ایران شاخ و شانه کشید. حالا همین هشدارها درباره طالبان داده می‌شود؛ تا کِی آنان که باید، هشیار شوند.
شب دراز، سیاه و سرد طالبانی در افغانستان بالاخره با دمیدن خورشید مهر به پایان خواهد رسید.
@moghaddames

‍ نگاهی به سفرنامه مغولستان

محمدرضا جوادی یگانه

🔘کتاب «دیدار و گفتگو با روح چنگیزخان»، مردم‌نگاری سفر بیست‌روزه امیر‌ هاشمی‌مقدم، انسان‌شناس، به مغولستان در مرداد سال ۱۳۹۶ است. او برای شرکت در دوره‌ آشنایی با فرهنگ مغولی با نام «مغول‌شناسان جوان» عازم این سفر شده است، که حدود سی‌ نفر از گوشه و کنار جهان در این برنامه شرکت کرده بودند.

با امیر هاشمی‌مقدم دو سفر دلنشین دو هفته‌ای یکی به آسیای میانه و یکی به قفقاز داشته‌ام و می‌دانم چقدر خوش‌سفر است و چقدر دقیق و پیگیر. از این رو، خواندن سفرنامه برایم جذابیت مضاعفی داشت و در بخش‌هایی از کتاب با روح هاشمی‌مقدم! گفتگو می‌کردم. در ادامه توضیح مختصری از کتاب می‌دهم تا شاید خوانندگان به خواندن سفرنامه در دوره‌ای که دیگر سفرنامه‌نویسی چندان رایج نیست، علاقمند شوند.

◾فصل اول کتاب گزارشی است از مصائب اخذ ویزای مغولستان که برای هر ایرانی که سفر خارجی رفته باشد، شرح مصیبت آشنایی است ولی برای مقصد کم‌طرفداری چون مغولستان، مصیبتش بیشتر است.

◾در فصول بعدی، که هر روز را در یک فصل شرح داده، دو بخش اصلی سفر را می‌توان دید: اول، سفر یک‌هفته‌ای «مغول‌پژوهان جوان» در میان عشایر مغولی و زندگی در میان آنها است، و بخش دوم، شرکت در دوره‌های مغول‌شناسی است.

بعد از طی یک سفر سیزده‌ساعته به یک منطقه عشایری، یک‌ هفته‌ را در چادرهای مغولی (گیر) سر کردند و در آنجا بازی‌های مغولی و ساخت گیر را یاد گرفتند و در جشنواره مغولی (نادام) شرکت کردند که شامل مسابقات کشتی مغولی، اسب‌سواری و تیراندازی و نیز موسیقی و رقص است و هاشمی‌مقدم هم تصنیف کاروان را خوانده است. دو مشاهده متفاوت او در این یک هفته، یکی مرگ اسبی است در اثرگرما و دیگری توصیف دقیق و جزیی از شیوه سنتی کشتن گوسفند که درآوردن قلب گوسفند است در حالی که هنوز زنده است. او در اینجا دلیل این نحوه کشتن را هم بر اساس رسم باستانی مغولان توضیح می‌دهد چون خون قربانی دارای روح است اگر بر زمین بریزد به قاتل آسیب می‌زند. کتاب جابجا شامل اطلاعات انسان‌شناختی در باره موضوعات گوناگون است از شمنیسم گرفته تا تکه‌های نیم‌پز گوشت.

کلاس‌های مغول‌شناسی شامل موارد زیر در باره مغولستان است: موسیقی سنتی، باستان‌شناسی ، بودیسم. اصطلاحات مغولی، شمنیسم، ادبیات معاصر، تاریخ باستان، اقتصاد، بازی‌های سنتی و بومی، زبان‌های آلتایی، پژوهش‌های انسان‌شناختی، پدیده دزود (زمستان بسیار سرد مغولستان)، ادبیات مدرن، مسایل اجتماعی مغولستان، بودیسم، سبک زندگی دامداران، و برنامه‌های مطالعات مغول‌شناسی و نهاد «مطالعات مغولی». در باره کلاس آخر، هاشمی‌مقدم عدم استفاده از منابع فارسی و منابع موجود در باره مطالعات مغولی را تذکر داده و آن را فرصتی برای ارتباط بیشتر با مغولستان می‌داند.

◾بخش دیگری از سفر او به اورخون و قره‌قورروم برای دیدن سنگ‌نوشته‌های باستانی در قرن هشتم میلادی است و بازدید از تندیس چهل‌متری چنگیز‌خان که عکس روی جلد کتاب است. چنگیز نماد ملی‌گرایی مغولی است. وجه مشترک همه نمادها در آنجا چنگیز است و در همه جا دیده می‌شود و گویی مغول‌ها در همه جا مشغول گفتگو با روح او هستند. هاشمی‌مقدم نماد روح ایرانی را کورش می‌داند و بحثی می‌کند در باره اینکه اگر بنا باشد تندیس کورش برپا شود، چپ‌گراها و امت‌گراها و قوم‌گرایان چه نقدهایی که بر آن خواهند کرد. البته به نظرم ایران با مغولستان تفاوت دارد. ایران هویت متکثری دارد و با جامعه بسیطی چون مغولستان قابل مقایسه نیست.

◾تسلط هاشمی‌مقدم به زبان ترکی باعث ارتباط بیشتر او با مردم مغولستان شده، هر چند در فصل اول و سایر فصول کتاب در باره تفاوت ترکی مغولی و ترکی استانبولی هم توضیح می‌دهد. او خود را سانسور نمی‌کند و در باره چیزهایی می‌نویسد که دیگران کمتر در باره آن می‌نویسند، از جمله در باره کاسه توالت مغولی و در باره هنر تن‌کامه. در جایی هم از استفاده از نوار بهداشتی برای جلوگیری از خونریزی بواسطه کولیت توضیح می‌دهد!

◾مشخص است که او پیش از سفر در باره مغولستان خوانده و در سفر هم چشمش باز بوده تا بیشتر ببینید و دقیق‌تر ببیند. تفسیر و توضیح هم می‌دهد، از این رو می‌توان کتاب را چیزی بیش از یک سفرنامه صرف دانست، بیشتر پژوهشی بر اساس انسان‌شناسی گردشگری است. و البته اهمیت کتاب فقط در اطلاعات او در باره کشوری که یکی از اساسی‌ترین تاثیرات را بر سرنوشت ایران و آسیای میانه داشته است، نیست. بلکه نشان می‌دهد ما چقدر از مغولستان کم می‌دانیم. تعداد کتاب‌های با عنوان مغولستان، در سایت کتابخانه ملی، بجز کتاب هاشمی مقدم ۱۰ عنوان است. از این رو، می‌توان کتاب هاشمی‌مقدم را نه یک سفرنامه، که درآمدی بر شناخت مغولستان هم دانست.
#سفرنامه
@javadimr

تاراج هویت‌مان
امیر هاشمی مقدم
این روزها به مناسبت سالگرد درگذشت مولانا، مراسم ده روزه «شب عروس» در کنار آرامگاهش در قونیه ترکیه در حال برگزاری است. سال‌های پیش که ساکن ترکیه بودم هر سال در این مراسم حضور می‌یافتم. اکنون هم دلم آنجاست.
یکی از دوستان که امسال به آنجا رفته، تصویری از بروشوری برایم فرستاده که اداره فرهنگ و گردشگری قونیه به سه زبان ترکی، انگلیسی و فارسی میان گردشگران پخش می‌کند و در میان جاذبه‌های شهر قونیه، یکی هم به آرامگاه شمس اشاره کرده است.
من پیش از این بارها در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی علیه این جعل تاریخی نوشته بودم (برای نمونه در اینجا).
مسئله اینجاست که ترکیه در چند سال اخیر اینجا را به احتمال آرامگاه شمس معرفی می‌کرد؛ اما وقتی واکنش مناسبی از سوی ایران ندید، اکنون بدون ذره‌ای شبهه و البته بدون هیچگونه سند و مدرکی مدعی است که آرامگاه همینجاست. در همان نوشته‌های قبلی‌ام بر پایه اسناد نشان داده بودم که حتی سلاطین و نویسندگان و نقاشان عثمانی هم به وجود آرامگاه شمس در شهر خوی اشاره داشتند و هیچ رد و اثری از این آرامگاه در قونیه نبود.
امیدوارم مسئولان میراث فرهنگی پیگیری کنند.
@moghaddames

گزارشی از سگ‌های خیابانی در مازندران
امیر هاشمی مقدم: انصاف‌نیوز
چهارشنبه دو هفته پیش ساعت ۷ شب در پارک هلستان در نوشهر مازندران مشغول ورزش بودم که سگی از پشت حمله کرد و پای چپم را گاز گرفت. وقتی برای دور کردن او از خودم با لگد زدمش پای راستم را هم محکم‌تر گاز گرفت. شلوارم پاره شد و هر دو پایم خون افتاد. اکنون که دو هفته از آن داستان می‌گذرد جای هر دو گاز روی ساق پاهایم کبود است همچنان. بعدا فهمیدم چون در حال دویدن بودم، یگ تحریک شده و فکر کرده دارم فرار می‌کنم. برای همین دوید و از پشت مرا گاز گرفت. این رویداد به‌ویژه برای کسانی که سوار موتور یا دوچرخه هستند زیاد رخ می‌دهد. در حالت عادی سگ‌ها، به‌ویژه اگر یک سگ تنها باشد به کسی حمله نمی‌کنند.
فردا صبح که برای واکسن هاری به خانه بهداشت چالوس رفتم، از همانجا پژوهشم را آغاز کردم. یعنی با مسئولان خانه بهداشت، شهرداری، پناهگاه سگ‌های خیابانی و گروه‌های طرفدار حقوق حیوانات در دو شهر نوشهر و چالوس گفتگو کردم و از برخی جاها هم بازدید داشتم.
گزارش حاصل این پژوهش نسبتا مفصل است و در انصاف‌نیوز (اینجا) منتشر شده. اما چکیده اینکه در این دو شهر هم آمار سگ‌گزیدگی نسبتا بالاست (در هر کدام به‌طور متوسط ماهانه بین صد تا صد و پنجاه مورد) که برخی‌شان جراحات جدی ایجاد می‌کند.
بین شهرداری و دیگر نهادها هماهنگی لازم وجود ندارد. شهرداری می‌گوید بودجه لازم برای این کار را ندارد و بخشی از آنچه انجام می‌دهد اصلا در حیطه مسئولیتش نیست. طرفداران حقوق حیوانات باور دارند شهرداری برای این کار بودجه دریافت می‌کند، اما همه آن را در این راه هزینه نمی‌کند.
دو پناهگاه برای سگ‌های خیابانی در نوشهر و چالوس داریم که ظرفیت‌شان تقریبا پر است و به‌ویژه پناهگاه چالوس وضعیت چندان مناسبی ندارد.
نه خیرین طرفدار حیوانات و نه شهرداری و دیگر نهادها بودجه برای عقیم‌سازی ندارند؛ در حالی‌که این برنامه باید در اولویت باشد. هزینه هر عقیم‌سازی بیش از یک میلیون تومان می‌شود.
چه در میان طرفداران حقوق سگ‌های خیابانی و چه در میان منتقدان آنها برخی شدیدا احساسی عمل کرده و همین مانع بررسی دقیق موضوع می‌شود. برای نمونه، همان شب که توضیح کوتاهی درباره آنچه رخ داده بود در صفحات اجتماعی‌ام نوشتم، طرفداران حقوق حیوانات زخم ایجاد شده در پایم را مسخره می‌کردند و می‌گفتند چنین جراحتی ارزشش را نداشت که درباره‌اش بنویسم. اینان به این نکته توجه ندارند که حتی یک خراش سطحی هم می‌تواند باعث انتقال هاری شود و چنانچه کسی به هاری مبتلا شود، مرگ او حتمی است (یعنی هاری قابل پیشگیری هست، اما قابل درمان نیست). در نقطه مقابل، منتقدان حضور سگ‌ها در شهرها هم مرا به خاطر مواقع پیشینم در انتقاد از کشتار سگ‌ها توسط شهرداری مواخذه می‌کردند. یک درگیری لفظی شدید هم بین این دو گروه زیر نوشته‌ام در اینستاگرام پیش آمد.
آنچه مشخص است اینکه چه از نگاه طرفداران و چه از نگاه منتقدان، وضعیت سگ‌های خیابانی در نوشهر و چالوس بحرانی است. منتقدان حضور این سگ‌ها را بیش از اندازه دانسته و آنرا مایه نگرانی و وحشت خانواده‌ها می‌دانند. در نقطه مقابل، طرفداران می‌گویند وضعیت خود این سگ‌ها هم بحرانی است و کسی به داد آن‌ها نمی‌رسد. حتی شهرداری‌ها هم به باور این افراد گاهی اوقات به نام زنده‌گیری، آنها را معدوم می‌کنند.
آنچه مشخص است اینکه کشتن سگ‌ها اگر جوابگو بود در سالیان گذشته که شهرداری‌ها بر معدوم‌سازی این زبان‌بسته‌ها تمرکز داشتند به نتیجه می‌رسید.
باید عقیم‌سازی در اولویت قرار بگیرد. یک‌بار و برای همیشه باید بودجه‌ای برای این کار در نظر گرفته شده و نتیجه را طی چند سال آینده که زاد و ولد این حیوان کاهش می‌یابد و به طبع آن حضورش در خیابان‌ها نیز کم‌رنگ‌تر می‌شود دید.
شاید بهتر باشد به دور از احساسات‌گرایی، از حضور سگ‌ها در برخی فضاهای شهری که امکان حادثه‌آفرینی وجود دارد، جلوگیری شود.
گزارش کامل را به همراه تصاویری از جراحت و کبودی پاهایم پس از دو هفته و پناهگاه سگ‌های نوشهر با لمس کردن دکمه instant در زیر بخوانید.
@moghaddames

نبرد رستم دستان و چنگیزخان مغول

نعمت‌الله فاضلی (استاد انسان‌شناسی): روزنامه شرق

کتابی این روزها خواندم که در نوع خودش نظیر ندارد: «دیدار و گفتگو با روح چنگیزخان» (۱۴۰۲) نوشته امیر هاشمی مقدم.
می‌گویم این کتاب نظیر ندارد، چه، اولین سفرنامه فارسی در سال‌های اخیر درباره مغولستان است. هاشمی مقدم پا به سرزمین ناشناخته‌ای می‌گذارد و با توصیف‌های خواندنی و دلنشین از پدیده‌ها و تجربه‌های بکر و تازه، و تحلیل‌های تطبیقی و انتقادی، خواننده را از همان بای بسم‌الله تا انتهای کتاب دنبال خودش مشتاقانه می‌کشاند.
نویسنده شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۶ وارد «فرودگاه چنگیزخان» در اولان‌باتور پایتخت مغولستان می‌شود و نوزده روز آنجا اقامت دارد تا در دوره مغول‌شناسی شرکت کند.
از مغولستان چه می‌دانیم؟ هیچ. واقعا هیچ، جز این که مغول‌ها روزگاری به ما حمله کرده و چنگیزخان و سربازانش ایران را نابود کرده‌اند.
حالا بعد از چند قرن یک ایرانی کنجکاو، خلاق و ایران‌دوستِ تمام‌عیار می‌رود به شهر و دیار مغول‌ها تا ببیند آنها چگونه زندگی می‌کنند، چه می‌خورند، چه می‌پوشند، به چه دین و آیینی هستند، چه زبانی دارند، توسعه یافته‌اند یا نه و پرسش‌های بسیار دیگر.
«مغولستان در ایران سفارتخانه ندارد» (ص ۱۶) و همین دردسرهای بزرگی برای ویزا گرفتن هاشمی مقدم می‌آفریند که در «خوان اول: جنگ رستم و چنگیز برای گرفتن روادید مغولستان» در ۲۰ صفحه آن را شرحی خواندنی و شنیدنی می‌دهد.
قصه از همان لحظه ورود به فرودگاه شروع می‌شود؛ جایی که «چنگیزخان خودش را می‌کند توی چشم هر کسی که وارد کشورش شده و تا پایان سفر هم همراه اوست» (۴۱). جا به جا و نقطه به نقطه مغولستان پر شده از رد و نشان چنگیزخان. «کلا توی مغولستان چنگیزخان را در همه جا می‌بینید؛ اما گویا مغول‌ها او را در همه جا حس می‌کنند و با روح او در گفتگویی همیشگی‌اند» (۱۴۰).
چیزی که هاشمی مقدم را آزار می‌دهد ستایش چنگیزخان نیست، این است که ما در ایران چرا کوروش کبیر و ده‌ها اسطوره‌ی واقعی ملی و انسانی‌مان را پاس نمی‌داریم؟ هاشمی مقدم می‌کوشد در جای جای کتابش با مقایسه‌های آموزنده، یادآور شود که «بی‌توجهی مسئولین ایران به هویت تاریخی، زبانی و فرهنگی آسیبی به هویت ملی و فرهنگی‌مان وارد می‌کند که دیر یا زود دودش به چشم همگان خواهد رفت» (۵۸).
رهاورد اصلی سفر هاشمی مقدم دانش دست اول او از مشاهدات و مراوداتش با مغول‌هاست. او شرح می‌دهد که اگرچه در شهرهای مغولستان، ساختمان‌های امروزی، اتومبیل‌های ژاپنی، فست‌فود، مراکز خرید و تکنولوژی‌های امروزی هست، اما نیمی از جمعیت این کشور همچنان عشایر دامپرورند و وفادار به شمنیسم و جادو و باورهای کهن مانده‌اند؛ البته «شمنیسم بدون شمن» (۸۹). نویسنده نمونه‌هایی متعدد از این باورهای جاری و متداول آنجا می‌نویسد که خواندنی است. او شرح می‌دهد که ادیان الهی جای چندانی در مغولستان ندارند و همین باورها بنیاد زندگی آنهاست. در زمینه روابط جنسی کم‌تر سخت‌گیری دارند و مصرف الکل مثل آب خوردن آسان و فراوان است. بدمستی و عوارض آن مثل زد و خورد میان مستان نیز همه جا دیده می‌شود.
طبیعت خشن نقش پر رنگی در همه زندگی آنها دارد. تنها دو ماه تیر و مرداد هوای آفتابی و گرم دارند و ده ماه سال سرما دمار از روزگارشان درمی آورد. در همین دو ماه مهم‌ترین جشن‌شان که «نادام» است را برگزار می‌کنند؛ ترکیبی از کشتی مغولی، اسب‌سواری و  تیراندازی (۱۰۷).
تا همین جا جذابیت روایت نویسنده از مغولستان روشن شد، اما نثر گیرا و طنزآلود نویسنده هم خواندنی است.
هاشمی مقدم انسان‌شناس و مردم‌نگار حرفه‌ای است و می‌داند چگونه مشاهده کند، چگونه مشاهداتش را بنویسد و از هر فرصتی برای یادگیری و یاد دادن نهایت بهره را ببرد. ضمنا او سفرنامه‌نویس حرفه‌ای هم هست و فوت و فن نوشتن را خوب تمرین کرده است.
با وجود جذابیت‌های این کتاب، موقع خواندن مراقب داوری‌های اخلاقی و بینش هاشمی مقدم هم باشید. روایت نویسنده تصویر جامعه و فرهنگ بدوی یا بهتر بگویم عجیب و غریب از مغولستان است که معلوم نیست تا چه اندازه واقع‌گرا باشد، اما بر اساس اقامت بیست‌روزه توریستی نمی‌توان به سادگی فرهنگ کشوری را شناخت و داوری کرد.
به‌ویژه اینکه میزبان هاشمی مقدم برنامه‌هایی برای او و هم‌کلاسی‌های مغول‌شناسی تدارک دیده بود که آنها را با جلوه‌ها و جنبه‌های تاریخی و سنتی مغولستان آشنا سازد. نویسنده با مردم مغولستان هم‌نشینی کافی نداشته و صرفا توریست‌وار گوشه‌هایی از این فرهنگ را گزینشی مشاهده کرده است.
این را هم می‌توان در نظر گرفت که ما ایرانی‌ها دل خوشی از مغول‌ها نداریم و هنوز زخم حمله چنگیزخان در پس پشت روح‌مان التیام نیافته است.
با وجود این، خواندن این کتاب لطفی دارد و آموزنده است. به‌ویژه این که نویسنده ادیبانه قصه‌پردازی می‌کند و ادراک حسی از لحظه‌ها در سرزمینی ناشناخته می‌آفریند.
@moghaddames

انتشار هم‌زمان دو سفرنامه‌ام
امیر هاشمی مقدم

ماه گذشته دو سفرنامه‌ام که مربوط به سفرهای چند سال پیش است به‌طور هم‌زمان از سوی انتشارات اندیشه احسان و انتشارات انسان‌شناسی منتشر شد. بر هر دو نام مردم‌نگاری و خودمردم‌نگاری نهادم. مردم‌نگاری روشی است در انسان‌شناسی که پژوهشگر تلاش می‌کند با حضور در میدان پژوهش، گفتگو و مصاحبه عمیق با اهالی آن جامعه، مشاهده مشارکتی در زندگی‌شان و... به فهمی از فرهنگ برسد که نزدیک به فهم آن جامعه باشد. مردم‌نگاری سفر ترکیبی است از این روش با سفرنامه‌نویسی. یعنی در مردم‌نگاری سفر از سفرنامه‌نویسی صِرف فراتر رفته و ورود و حضورمان در آن نقطه بیشتر بر پایه وجود یک مسئله یا پرسش است؛ بیش از آنکه واژه به کار ببریم از مفاهیم نظری سود می‌جوییم؛ و برای تحلیل و تفسیر رویدادها نظریات انسان‌شناسی را به کار می‌گیریم. من در این سفرنامه‌ها تلاش کردم تا جای ممکن به این شیوه نزدیک شوم. میزان موفقیتم در این زمینه را دیگران باید ارزیابی کنند. هرچند خودم به نقاط ضعفم در این زمینه تا حدودی آگاهم.

۱- گفتگو با روح چنگیزخان: مردم‌نگاری سفر به مغولستان
این کتاب نتیجه و دستاورد سفری است که در تابستان ۱۳۹۶ به دعوت دانشگاه ملی مغولستان به این کشور رفتم و نزدیک بیست روز آنجا بودم. نیمی از این زمان را در میان عشایر مغول در چادرهای مغولی وسط استپ‌ها گذراندم و نیمی دیگر را در کلاس‌های دوره «مغول‌شناسان جوان» در دانشگاه ملی این کشور شرکت کردم. پیش از این بخش‌هایی از این سفر را به شکل یادداشت‌های پراکنده و به فراخور موضوع در رسانه‌ها منتشر کرده بودم.
در این کتاب تلاش کردم روایت تا حدودی مردم‌نگارانه از سفرم به مغولستان ارائه دهم. در این مردم‌نگاری سفر احساسات و تجربیاتم را از حضور در کشوری که اطلاعات بسیار اندکی از آن در ایران وجود دارد و ذهنیت ایرانیان درباره این کشور صرفا محدود به حمله چنگیزخان به ایران و نابودی کشورمان است، ارائه دادم. در این زمینه مدام تلاش کردم در رفت و آمد میان‌فرهنگی، بخش‌هایی از فرهنگ ایران را با فرهنگ مغولستان (برای نمونه جایگاه چنگیزخان در مغولستان با جایگاه کوروش بزرگ در ایران) و یا فرهنگ ایران با ترکیه (به‌ویژه در زمینه نفوذ فرهنگی در کشورهای دیگر و از جمله در مغولستان) را مقایسه کنم و به چرایی این تفاوت‌ها بپردازم.

۲- سفرنامه شیعه باستان‌دوست: خودمردم‌نگاری پیاده‌روی اربعین ۹۷
این یکی کتاب حاصل تجربیاتم از سفر اربعین در پاییز ۱۳۹۷ است. آن موقع ساکن ترکیه بودم. آمدم ایران روادید زیارتی گرفتم و مانند بقیه زائران راه افتادم به سوی کربلا.
در این کتاب هم تلاش کردم روایت تا حدودی خودمردم‌نگارانه از پیاده‌روی اربعین ارائه دهم و احساسات و تجربیاتم را از حضور در این مراسم و برخورد با فرهنگ عراق و نیز فرهنگ زائران ایرانی در طول راه به ثبت برسانم. در خودمردم‌نگاری، پژوهشگر توصیفش از میدان پژوهش و فرهنگ، بیشتر بر پایه تجربیات خودش به‌عنوان یک عضو از آن جامعه است یا تاکید و تمرکز را می‌گذارد بر توصیف جایگاه خودش به‌عنوان پژوهشگر و نسبتش با میدان تحقیق.
در سفرنامه اربعین برای من در کنار زیارت بقاع متبرکه، بازدید از آثار تاریخی و فرهنگی تمدن ایرانی در عراق، به‌ویژه کاخ کسری نیز اهمیت به‌سزایی داشت و بنابراین بخشی از این خودمردم‌نگاری سفر به بیان احساساتم در میانه هویت ایرانی اسلامی مربوط می‌شود؛ اینکه می‌توان بدون اینکه یکی را قربانی نگاه دیگر کرد، هم هویت مذهبی را دوست داشت و هم هویت ملی باستانی را.
طبیعتا ویژگی مردم‌نگاری و به‌ویژه خودمردم‌نگاری اینست که به دلیل دیدگاه‌های شخصی و تجربیات متفاوت، نتایج متفاوتی نیز در پی دارد. بر همین پایه، اثر حاضر تنها زاویه نگاه من است که در گردآوری آن از مشاهده مشارکتی و در تحلیل آن از ادبیات انسان‌شناسی سود برده‌ام.

بیشتر کتاب‌فروشی‌های اینترنتی هر دو کتاب را دارند. برای نمونه سایت «ایران‌کتاب» با بیست درصد تخفیف هر دو را می‌فروشد (مغولستان اینجا و شیعه باستان‌دوست اینجا). برخی کتاب‌فروشی‌های خیابان انقلاب تهران هم دارند (پخش و کتاب‌فروشی ققنوس، پیام امروز، صدای معاصر و کتاب‌فروشی‌هایی که با این پخش‌ها کار می‌کنند کتاب را دارند). از شهرستان‌ها بی‌خبرم.
کانال تلگرامی مقدمه
@moghaddames

انتشار دو سفرنامه جدیدم:

دیدار و گفتگو با روح چنگیزخان: مردم‌نگاری سفر به مغولستان

سفرنامه شیعه باستان‌دوست: خودمردم‌نگاری پیاده‌روی اربعین ۹۷

توضیحات بیشتر در فرسته‌ی بعدی.

@moghaddames

خدمتکاران اسرائیل در ایران
امیر هاشمی مقدم: انصاف‌نیوز

کلیپ و عکس‌هایی پخش شده که نشان می‌دهد دو روز پیش عده‌ای افراطی رفته‌اند جلوی زیارتگاه استر و مردخای در همدان و پرچم اسرائیل را آتش زده‌اند. یعنی جلوی یکی از زیارتگاه‌های مورد احترام یهودیان ایران. این رفتار نابخردانه از یکسو تعرض به مقدسات یهودیان، به‌عنوان یکی از ادیان الهی و رسمی بر پایه قانون اساسی است و از سوی دیگر متهم کردن یهودیان کشورمان به هم‌دستی با اسرائیل. یهودیان ایرانی یکی از شریف‌ترین مردمان این سرزمین‌اند که تاکنون زیان‌شان به کسی نرسیده و رد پای‌شان در هیچ خراب‌کاری‌ای کشف نشده است. در عوض می‌توان به فهرست بلند بالای خدمات‌شان به این کشور در طول تاریخ پرداخت که پیشکش کردن شهدای یهودی در جنگ تحمیلی و البته کمک‌های فراوان جامعه یهودیان ایران به رزمندگان ایرانی در جنگ جزو آخرین موارد است. جالب آنکه یهودیان ایرانی جزو قدیمی‌ترین ساکنان این سرزمین‌اند که پیشینه حضورشان در ایران به ۲۵۶۲ سال پیش (۵۳۹ پ.م)، یعنی زمان آزادی‌شان از چنگ پادشاه بابل توسط کوروش بزرگ می‌رسد که بسیاری‌شان ترجیح دادند همراه کوروش به سرزمین‌های آن روزگار ایران بیایند. به راستی چند نفر از ما می‌دانیم که چند نسل پیش‌مان چه کسانی بودند و از چه زمانی ساکن این خاک و سرزمین مقدس بوده‌ایم؟ پس از تشکیل حکومت اسرائیل نیز علی‌رغم همه تطمیع و وعده‌هایی که از سوی اسرائیل دریافت کردند، حاضر به ترک میهن‌شان نشدند. اگرچه عده زیادی‌شان هم رفتند و شهروند اسرائیل شدند، اما آیا رفتارهای همین انگشت‌شمار افراط‌گرایان به ظاهر مسلمان یکی از عوامل این ترک میهن‌شان نبود؟
زیارتگاه استر و مردخای پیش از این نیز شوربختانه مورد بی‌حرمتی قرار گرفته بود و باز شوربختانه‌تر، موارد مشابه دیگری نیز در این زمینه داریم.
برای نمونه «استراخاتون»، آنگونه که مسلمانان می‌نامندش، یا «سارابت‌آشر»، آنگونه که خود یهودیان می‌نامندش، یکی از قدیمی‌ترین آرامگاه‌های یهودیان اصفهان در جنوب این شهر است که آنجا هم بدبختانه از دست نادان‌های افراطی در امان نیست و هر گاه تنش میان ایران و اسرائیل بالا می‌گیرد، روی دیوارهای این آرامگاه تاریخی شعارهایی علیه اسرائیل می‌نویسند. واقعا نا آگاهی و نادانی تا اینجا که نتوانی میان فرقه صهیونیسم و آیین یهود تمایز قائل شوی؟ اینها از رهبری جلوترند که بارها تاکید کرده حساب یهودیان ایران و جهان جدا از حساب اسرائیلی‌ها و صهیونیست‌هاست؟
اتفاقا حضور یهودیان در ایران خود نشانه‌ای است از هم‌زیستی تاریخی مسلمانان و یهودیان (و دیگر ادیان الهی) در کنار یکدیگر. اما آیا این رفتارهای افراطی خدمت به اسرائیل برای اثبات ادعای بی‌پایه و اساسش مبنی بر یهودی‌آزاری در ایران نیست؟ آیا این چراغ سبز نشان دادن به اسرائیل نیست مبنی بر اینکه ما چند نفر انگشت‌شمار در اینجا افراطی‌گری می‌کنیم تا تو بتوانی پرونده درستی کنی علیه کل ایران؟
در روزهای اخیر شاهد سکوت بخش قابل توجهی از روشنفکران، نویسندگان، هنرمندان و افراد مشهور ایرانی درباره حملات رژیم تا دندان مسلح اسرائیل به مردم بی‌گناه غزه بوده‌ایم (برخلاف بسیاری از هم‌فکران‌شان در دیگر کشورها. دست کم در ترکیه می‌دانم موضع‌گیری روشنفکران و مردم خیلی پر رنگ‌تر از ایران است). آیا یکی از دلایل این سکوت، ترس‌شان از انتقادات جامعه نیست که با برچسب «از خودشونه» اینها را نیز کنار افراطیونی بنشانند که در این فیلم می‌بینیم؟
نکته عجیب اینکه ماموران نیروی انتظامی آنجا ایستاده و فقط تماشا می‌کنند؟ آیا این رفتار افراطی‌ها کنار زیارتگاه یهودیان، مصداق بارز اخلال در نظم عمومی، تعرض و توهین به اماکن مقدس ادیان رسمی و سلب آرامش شهروندان این کشور نیست؟
نهادهای مسئول و متولی اگر واقعا به فکر منافع و مصالح ملی هستند باید با چنین مواردی برخورد قانونی و بدون کمترین ملاحظه‌ای داشته باشند.
@moghaddames

به بهانه دفاع جنجالی دانشجوی انسان‌شناسی
امیر هاشمی مقدم: انصاف‌نیوز
هفته پیش پخش کلیپی کوتاه از جلسه دفاع پایان‌نامه ارشد دانشجوی انسان‌شناسی دانشگاه تهران، خانم لیلا حسین‌زاده، مهم‌ترین بحث شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها شد. به‌عنوان کسی که پیش و پس از این جلسه دفاع تقریبا به‌طور کامل در جریانش بودم، به‌عنوان دانش‌آموخته انسان‌شناسی و علاقه‌مند به وضعیت این رشته در کشور، و بالاخره به‌عنوان دوست نزدیک استاد راهنما و استاد داور این پایان‌نامه، توضیحات نسبتا مفصلی درباره این رویداد، زمینه‌ها و پیامدهایش در انصاف‌نیوز نوشتم که برخی نکات برای نخستین بار در این نوشته‌ام آمده است. چکیده بحث چهار هزار واژه‌ای‌ام را در اینجا می‌نویسم:
دانشجوی یادشده وضعیت خاص و پیچیده‌ای در زمینه سنوات داشت و با رایزنی میان استاد راهنما و آموزشی دانشکده، قرار شد بدون حاشیه و بی‌سر و صدا دفاع کند. دانشجو در این زمینه به استاد راهنما تعهد داده بود. اما در جلسه دفاع زیر قولش زد.
در آغاز جلسه دفاع از دو شخصی به نیکی یاد کرد که با کمک شوروی بخش‌هایی از خاک کشورمان را داشتند تجزیه می‌کردند.
استاد مشاور (فکوهی) و داور (رحمانی) نقدهای بسیاری به محتوای پایان‌نامه وارد کردند و آنرا در حد بیانیه سیاسی و نه یک کار علمی معرفی کردند.
با هم‌فکری استادان قرار شد نمره قبولی به پایان‌نامه بدهند تا بعدا اصلاحات لازم را انجام دهد.
پس از پایان جلسه دفاع و دریافت نمره قبولی، علی‌رغم درخواست دوباره استاد راهنما از وی، این بار زیر بار نمی‌رود و می‌گوید با مسئولیت خودش فیلم آغاز جلسه دفاع (تمجید از تجزیه‌طلبان) را پخش خواهد کرد؛ بدون آنکه به نتایج کارش بر سرنوشت دیگران اهمیت دهد.
این رفتار وی باعث فشار به گروه انسان‌شناسی و علوم اجتماعی به‌طور کلی شد و تاکنون مایه تعلیق دو استاد دانشگاه تهران (عربستانی و انواری) گردید؛ کسانی که تلاش کردند به او خدمتی کرده باشند، اما او با بدعهدی از پشت به آنان خنجر زد.
این دانشجو تنها دو تکه از فیلم جلسه دفاع را پخش کرده: آنجا که بیانیه در دفاع از پیشه‌وری و قاضی محمد می‌خواند، و آنجا که استادان نمره قبولی و عالی به وی می‌دهند. در حالی‌که اگر فیلم یا صوت کل جلسه را انتشار دهد مشخص می‌شود که استادان مشاور و داور چقدر به پایان‌نامه او ایراد و اشکال وارد کردند و نمره عالی واقعا سزاورش نبود.
پایان‌نامه وی از نظر روشی، مفهومی و تحلیلی دارای اشکالات جدی است که بخشی از آنها را در مقاله یادشده نشان داده‌ام.
حسین‌زاده با این رفتارش عملا باعث شد از این پس هیچ استادی جرأت نکند از دانشجویانی که مشکل دارند دفاع کند و اداره آموزش دانشگاه‌ها هم دیگر چراغ خاموش برای حل مسئله این دانشجویان اقدام نکند. او همچنین اصطلاحا خرش که از پل گذشت، آنرا خراب کرد تا دانشجویانی که در آینده وضعیتی مشابه او دارند در منجلاب گرفتار بمانند.
به‌واسطه نزدیکی به یکی از استادان داور (جبار رحمانی) و استاد راهنما (مهرداد عربستانی) گواهی می‌دهم هیچ‌یک از این دو نفر ذره‌ای هم‌دلی با قوم‌گرایان ندارند و اتفاقا هر دو ایران‌دوست هستند.
همه آنچه نوشتم چیزی از تقصیر استادان این پایان‌نامه کم نمی‌کند؛ هرچقدر هم که نیت خیر داشته باشند. این پایان‌نامه ابتدا نسخه ناقص و تنها یک روز پیش از دفاع نسخه نهایی‌اش به استادان تحویل داده شد؛ در ابتدای جلسه بیانیه‌ای سیاسی علیه تمامیت ارضی کشور خواند که بهتر بود جلسه را ترک می‌کردند تا به‌طور طبیعی دفاعش لغو شود؛ وقتی نشستند و نقدهای جدی بر پایان‌نامه‌ای که بیشتر ایدئولوژیک بود تا علمی وارد کردند، دیگر نباید نمره قبولی به آن می‌دادند؛ وقتی به هر دلیل تصمیم گرفتند نمره قبولی بدهند، دیگر نباید نمره عالی ۱۹ می‌دادند که اکنون دانشجوی نام‌برده خود را در موضع حق معرفی کند.
اگرچه امثال عربستانی و رحمانی را مبرا از هرگونه شائبه قوم‌گرایی می‌دانم، اما شوربختانه انگشت‌شمار استادانی در علوم اجتماعی داریم که به مباحث قوم‌گرایی در ایران دامن می‌زنند و این باعث آسیب‌پذیری علوم اجتماعی و حمله به آن شده است. دیگر استادان عموما در برابر قوم‌گرایی موضع انفعالی دارند و همین باعث می‌شود بیشتر صدای استادان قوم‌گرا شنیده شود.
مقاله کامل را می‌توانید در اینجا در انصاف‌نیوز بخوانید.
@moghaddames

حرف‌های «نا حسابی»
امیر هاشمی مقدم
کلیپ زیر را ببینید. ایرج حسابی مدعی است دلیل فتح نشدن قلعه بابک اینست که نگهبانان این قلعه می‌توانستند پرواز کرده و بر سر دشمنان تیر پرتاب کرده و سپس دوباره به قلعه باز گردند! جل‌الخالق! کسی که دارد این سخنان عجیب و غریب که نه تنها در هیچ کتاب معتبر تاریخی، بلکه در هیچ قوطی عطاری هم یافت نمی‌شود بیان می‌کند، هیچ سر رشته و تخصصی در تاریخ ندارد. اما درباره هر موضوعی صحبت می‌کند. شوربختانه در چند هفته گذشته این کلیپ را در چندین صفحه پر بازدید دیدم و برخی از آشنایان هم برایم فرستادند. شما در هیچ یک از منابع معتبر تاریخی (چه آنها که همچون طبری نزدیک به زمان سرخ‌جامگان و بابک خرم‌دین بودند و چه متخصصان تاریخ سرخ‌جامگان در دوره معاصر) چنین اراجیف و سخنان ناحسابی که از زبان آقای ایرج حسابی بیان می‌شود نمی‌یابید.
شوربختانه ایشان استاد بیان ادعاهای عجیب و غریب است. فرزند پروفسور محمود حسابی است و با نگارش کتابی پر از دروغ و جعل واقعیت به‌نام «استاد عشق» که متاسفانه بارها هم تجدید چاپ شد، تقریبا همه افتخارات و اقدامات مهم و مثبت یکصدسال اخیر را به نام پدرش سند زد. حالا هم همه باور کرده‌اند که مثلا بنیان‌گذار دانشگاه تهران پدر ایشان بوده. در حالی‌که در منابع مرتبط و متقن درباره تاریخچه دانشگاه تهران، چنین نقشی برای پروفسور حسابی بیان نشده. یا آنکه پدرش را شخصیت اصلی ملی شدن صنعت نفت می‌داند و در این راه از تخریب تقی‌زاده، مکی و... هم ابایی ندارد. این کتاب ظاهرا بر پایه گفتگوی میان او با پدرش (یعنی یک جور مصاحبه طولانی زندگی‌نامه‌ای) تدوین شده. اما نخست اینکه کسی نمی‌داند واقعا پروفسور حسابی چنین حرف‌های ناحسابی‌ای زده یا آنکه پسرش هر چه خواسته به نام سخنان پدر در این کتاب گنجانده. دوم اینکه چنانچه حتی پروفسور حسابی خودش هم چنین سخنانی گفته باشد، خلاف اسناد و واقعیات تاریخی است و ضمن احترام به جایگاه علمی ایشان، نمی‌توان هر سخنی از وی را پذیرفت.
همچنین است افسانه‌هایی که در این کتاب درباره نوع ارتباط (و نه اصل ارتباط) پدرش با انیشتین، یا درباره دسته چک سفید امضا درون کشوی میز و... آفریده که با ذات نظم و علم در دانشگاه‌های غربی ناهم‌خوان است.
پیشنهاد دوستانه‌ام اینست که هر کلیپ یا نوشتاری که به نظرتان جالب آمد، پیش از اطمینان از صحت و درستی‌اش، با دیگران به اشتراک نگذارید و خودتان هم به سادگی آنرا نپذیرید.
کانال مقدمه
https://t.me/moghaddames

ورود مدیران دولتی به عرصه ادبیات
امیر هاشمی مقدم
شوربختانه در کشورمان (و احتمالا بسیاری از کشورهای دیگر) کتاب‌سازی برای برخی مدیران دولتی امری رایج است. یعنی مدیر مربوطه برخی کارمندانش که توانایی در پژوهش و نگارش دارند را مسئول نگارش کتاب‌هایی می‌کنند که بعدها به نام خود آن مدیران منتشر می‌شود. برای نمونه هیچ عجیب نیست که یکی از مسئولین معروف به «ابوالمشاغل» بیش از یک‌صد کتاب و چند صد مقاله علمی نوشته است!
این بار خواندن یک رمان باعث شد به حضور این مدیران به عرصه ادبیات فکر کنم. آقای پورمحمدی که معاون سازمان برنامه و بودجه است و البته پیش از این نیز پست و سِمَت‌های مدیریتی زیادی داشته، سال پیش رمانی نوشت به نام «ایسف». من نه از توانمندی اجرایی ایشان اطلاع دارم و نه از ویژگی‌های اخلاقی‌شان. تاکنون هم ایشان را ندیده‌ام. اما من نیز همچون نویسنده این رمان، از طایفه «مشایخ» بختیاری هستم و برای همین فضای رمان برایم ملموس بود. حتی نام رمان نیز برای من یادآور نام عمویم بود (عمو یوسف، تنها عمویی بود که دیدمش و به رسم بختیاری‌ها او را «عمو ایسُف» صدا می‌زدیم).
البته بر خلاف مدیرانی که سفارش نگارش کتاب به دیگران می‌دهند تا بعدها به نام خودشان منتشر کنند، پورمحمدی این رمان را قطعا خودش نوشته؛ اما رمانی به شدت ضعیف که می‌توانید نقد نسبتا مفصلی که بر آن در روزنامه شرق (اینجا) نوشته بودم را بخوانید. تا اینجا هم مشکلی نیست. هر کسی می‌تواند کتاب نوشته و منتشر کند و این خواننده است که تصمیم می‌گیرد آنرا بخواند یا نه. ولی نقدم در اینجا بر تاثیرات جایگاه مدیریتی نویسنده بر انتشار و تبلیغ کتابش است. برای نمونه:
۱- این رمان را نشر ثالث منتشر کرده. نشر ثالث انتشارات به‌نام و مشهوری است که زیر بار چاپ هر اثری نمی‌رود. چگونه است اثری به این ضعیفی را منتشر کرده؟ اگر کسی دیگر هم رمانی در این سطح ضعیف بنویسد، آیا نشر ثالث آنرا هم منتشر خواهد کرد؟ یا جایگاه مدیریتی آقای پورمحمدی در این زمینه اثرگذار بوده؟ بدتر از آن، نشر ثالث حالا که پذیرفت این اثر را منتشر کند، یک ویراستار نداشت که ایرادات املایی، دستوری و محتوایی رمان را برطرف کند؟
۲- رادیو فرهنگ به مناسبت انتشار این رمان مصاحبه‌ای تلفنی (اینجا) با نویسنده آن داشت که مجری بدون اینکه حتی یک سطر از رمان را خوانده باشد (به اعتراف خودش) در طول مصاحبه فقط به‌به و چه‌چه می‌کرد برای نویسنده که چه اثر ارزشمندی آفریده! چگونه می‌توان بدون خواندن یک اثر از آن و نویسنده‌اش تمجید کرد؟ و مهمتر آنکه سالانه صدها و شاید هزاران رمان در ایران منتشر می‌شود که بسیاری‌شان واقعا ارزشمندند. معیار صدا و سیما برای مصاحبه با نویسندگان رمان‌ها و تبلیغ آثار آنان چیست؟ یعنی پایگاه مدیریتی نویسنده (که مجری رادیو فرهنگ چند بار به آن اشاره کرد) در این زمینه بی‌اثر بود؟
در پایان همان گفتگوی رادیویی، آقای پورمحمدی اشاره کرد که می‌خواهد جلد دوم این رمان را هم بنویسد. عمیقا آرزو می‌کند این اتفاق نیفتد؛ دست کم تا زمانی که توانایی‌های نویسندگی در ایشان پرورش نیافته است. چرا که پورمحمدی در این اثر نه توانست شخصیت‌پردازی کند، نه دیالوگ خوب بیافریند، نه در بیان زمان و مکان رویدادها خلط کند، نه قواعد نگارش و ویرایش را درست به کار بگیرد و نه نهایتا از شعارزدگی در روایت فراتر برود.
من البته منتقد ادبی نیستم و اینها را تنها به‌عنوان یک خواننده عادی که با فضای جغرافیایی این رمان آشنایی دارد نوشته‌ام. قطعا منتقدان ادبی می‌توانند خیلی بهتر این اثر را بررسی کنند؛ اگر البته آنرا درخور و شایسته وقت گذاشتن و خواندن بدانند.
کانال تلگرامی مقدمه
@moghaddames

چهار دقیقه‌ی محیط زیستی
امیر هاشمی مقدم
اگر به محیط زیست علاقه‌مندیم، اگر دغدغه حفظ گیاهان و گونه‌های جانوری را داریم، اگر می‌خواهیم کره زمین هر روز سیاه‌تر نشود، اگر آرزوی زندگی سالم‌تری داریم، لزوما با تاسیس یا عضویت در سمن (سازمان مردم‌نهاد= ان‌جی‌او) یا نوشتن کتاب و مقاله به این هدف نمی‌رسیم. نخستین و مهم‌ترین گام اینست که هر کسی سهم خودش را در این زمینه انجام دهد و الگویی شود برای اطرافیان نزدیک خود.
در برنامه چند شب پیش به مناسبت سپندارمذگان که در برنامه ایران پایدار میزبان محمد درویش (فعال محیط زیست) و عرفان نظر آهاری (نویسنده و دکترای ادبیات) بودیم، به نمایندگی از مخاطبان برنامه از محمد درویش پرسیدم که ما چگونه می‌توانیم در حفظ محیط زیست در شرایط بحرانی کنونی یاری برسانیم. همانگونه که در کلیپ زیر می‌بینید، درویش چند نکته بسیار ساده را یادآوری کرد که اگر هر یک از ما در زندگی روزمره‌مان به کار ببریم، آسمان آبی‌تر، هوای پاک‌تر، زمین تمیزتر و زندگی شاداب‌تر نصیب‌مان می‌شود. درویش خودش سال‌هاست در این زمینه پیشگام است و برای نمونه بسیار پایبند است به دوچرخه‌سواری و مروج «سه‌شنبه‌های بدون خودرو» در تهران و شهرهای بزرگ.
اینها را اگر در زندگی‌مان به کار ببریم و به نزدیکان‌مان هم همین نکات را یادآوری کنیم، حال و روز زندگی‌مان خیلی بهتر می‌شود.
به نظرم از آن کلیپ‌هایی است که ارزش به اشتراک گذاردن با دیگران را دارد.
@moghaddames

آن سه جواد طباطبایی
امیر هاشمی مقدم: فرارو
 
شش سال پیش در چنین روزهایی، یعنی در اسفند ۱۳۹۵ و نزدیکی‌های نوروز، اعضای هیئت تحریریه فرارو از من و چند تن از دیگر اصحاب علوم اجتماعی پرسیدند که «شخصیت سال ۱۳۹۵» از نگاه‌مان کیست. هر کدام‌مان پاسخی دادیم (اینجا). من آن موقع سیدجواد طباطبایی را معرفی کردم. دلیلم توجهی بود که برخی محافل خاص علوم اجتماعی ایران و حتی انجمن جامعه‌شناسی ایران در آن سال همایش‌ها و نشست‌هایی در نقد و بررسی دیدگاه‌هایی سیدجواد طباطبایی داشتند. برخی از جامعه‌شناسان هم در آن سال همت عجیبی داشتند برای نقد وی. حتی یکی‌شان اعتراف کرده بود که اگرچه کتاب‌های طباطبایی را نخوانده، اما بر پایه سخنرانی‌های وی دیدگاه‌های او را نقد می‌کند.
اکنون پس از شش سال دارم دوباره برای فرارو درباره سیدجواد طباطبایی می‌نویسم؛ هرچند این بار در سوگ او و در راستای معرفی‌اش. اما در اینجا لازم است مشخص کنیم منظورمان از سیدجواد طباطبایی کیست؟ به باور نویسنده ما با سه سیدجواد طباطبایی روبرو هستیم و باید بدانیم درباره کدام یک از آنها صحبت می‌کنیم:
 
۱- طباطبایی نظریه‌پرداز:
طباطبایی پیش و بیش از هر چیز، اندیشمند و نویسنده‌ای جدی بود که ‌به قول زنده‌یاد داود فیرحی که از منتقدان جدی طباطبایی به‌شمار می‌آمد، «مسئله» داشت و می‌دانست درباره چه می‌نویسد و سالها درباره موضوع و مسئله‌اش نوشت و اندیشید. آنچنانکه او را «اندیشمند آگاه به لوازم و الزامات یک نظریه» معرفی می‌کند (فیرحی. ۱۳۹۹: ۲۶). طباطبایی که به «فیلسوف ایرانشهر» مشهور شد، بیش از چهار دهه درباره تداوم «اندیشه ایرانشهری» در طول تاریخ و دلایل «زوال اندیشه» در ایران پرداخت و کتاب‌های بسیاری در این زمینه نوشت که هر یک بُعد و بخشی از این مسئله را بررسی می‌کرد. هرچند «واقعیت ایران» را آنچنان پیچیده می‌داند که باعث می‌شود تعریف مشخصی از «اندیشه ایرانشهری» ارائه ندهد (۱۳۹۸: ۱۲۳)؛ اما نظریه ایرانشهری بیشتر ناظر بر تداوم ایران با محوریت پادشاهی آرمانی و دارای فره ایزدی است و همین باعث پیوند دین و دولت در ایران می‌شود و برخلاف دیگر گونه‌های سلطنت، این پادشاهی آرمانی عدالت‌گراست و قدرتش توسط نهاد وزارت که عموما در دست خاندان‌های دانش‌پرور و سرشناس ایرانی بوده، کنترل می‌شود (جلایی‌پور. ۱۴۰۱).
این دیدگاه و توضیحاتی که عموما برای اثبات چنین دیدگاهی در بیشتر آثار طباطبایی آمده، به اعتراف دوست و دشمن وی، کاری است علمی. حتی اگر خطا و اشتباه در آن راه یافته باشد؛ چرا که دانش لزوما اثبات یا ابطال‌پذیر است و آثار طباطبایی از این قاعده برکنار نیست. حمیدرضا جلایی‌پور (۱۴۰۱) که منتقد طباطبایی است و بارها در نقد دیدگاه‌های وی یادداشت و مقاله نوشته، از «پروژه ایرانشهری» او به‌عنوان یک «برنامه پژوهشی برای مطالعه تاریخ ایران» یاد می‌کند که نیازمند بررسی‌های تاریخی و علمی بیشتر برای راستی‌آزمایی است. نعمت‌الله فاضلی در نوشتاری که در گروهی کوچک منتشر کرد می‌نویسد: «استاد طباطبایی از جمله نوادر دانشگاهیان زنده‌ای است که در طول حیات‌شان چنین کامیابی‌ای [یافتن جایگاه مرجعیت علمی] داشته‌اند». بسیاری از دیگر اصحاب اندیشه در ایران نیز علیرغم انتقاداتی که به دیدگاه‌های او دارند، اینچنین به تلاش‌های ارزینده علمی او احترام می‌گذارند. به‌طور کلی می‌توان با جرأت مدعی شد اندیشمندان ایران در یکی دو دهه اخیر یا با طباطبایی بوده‌اند یا بر او و کمتر استاد و نویسنده برجسته ایرانی در حوزه‌های علوم اجتماعی، تاریخ، فلسفه، اندیشه سیاسی و... توانسته بی‌توجه و بدون واکنش از کنار آثار او بگذرد. همین است که بسیاری افراد برای انتشار آثار تازه وی لحظه‌شماری می‌کردند و تقریبا همه آثارش بارها تجدید چاپ شده است؛ حتی با چند ناشر گوناگون.
همین است که به جز جایزه ملی فارابی از دست رئیس جمهور ایران در سال ۱۳۹۶، نشان نخل آکادمیک دولت فرانسه و مدال نقرۀ تحقیقات سیاسی دانشگاه کمبریج را نیز به پاس تلاش‌های علمی‌اش دریافت کرده است.
 
۲- طباطبایی منتقد:
بُعد دوم شخصیت طباطبایی به باور نگارنده، کمی چالشی‌تر و حاشیه‌ای‌تر است. طباطبایی عموما نه تنها منتقدان خود را با زبان بسیار تند می‌نواخت، بلکه به بسیاری از نویسندگان و مترجمان دیگر نیز به تندی تاخته و آنان را فاقد دانش لازم در زمینه نگارش موضوع مربوطه یا ترجمه از زبان اصلی به فارسی می‌دانست. در همه اینها اتهام بی‌سوادی به متهمان موج می‌زد. بنابراین طبیعی بود که بسیاری از این افراد نیز در مقام دفاع برآمده و به جدل با طباطبایی بپردازند که خیلی اوقات از حالت علمی بیرون می‌شد. این زبان تند و گزنده طباطبایی بیش از کتاب‌ها، خود را در مقالات و سخنرانی‌های وی نشان می‌داد. شاید اگر این شیوه برخورد او نبود، جان کلامش بهتر شنیده می‌شد و به دور از حاشیه‌سازی‌ها واکاوی می‌گردید.
ادامه نوشتار...

@moghaddames

مناسبت‌های ‌ایرانی:

سِپَندارمَذگان؛ بزرگداشت زن، زمین، عشق

✅ ایرانیان باستان، در هر ماه یکی شدن نام روز و ماه را جشن می‌گرفتند. یکی از جشن‌های ایرانی، «جشن سپندارمذگان» یا اسپندگان (اسفندگان) بود که به گفتۀ ابوریحان بیرونی، در آثارالباقیه، روزی بود برای بزرگداشت زن، زمین و دلدادگان.

✅ به همین مناسبت مجموعهٔ ايران پایدار، روز جمعه، پنج اسفند، ساعت ۲۰:۳۰، برنامهٔ زنده‌ای را با حضور عرفان نظرآهاری (نویسنده و شاعر)، محمد درویش (سردبیر بخش محیط‌زیست) و امیر هاشمی مقدم (سردبیر بخش ایران بزرگ فرهنگی) برگزار می‌نماید.

✅ این برنامه در فضای گوگل میت برگزار می‌شود و ۵ دقیقه پیش از شروع برنامه می‌توانید از طریق پیوند زیر به اتاق گفتگو وارد شوید:

meet.google.com/rnw-hbqt-oer

✅ پنجم اسفندماه، جشن سپندارمذگان بر تمامی ایرانیان و به‌ویژه زنان و دل‌دادگان این سرزمین شاد باد.

#ایران_پایدار
#جشن_های_ایرانی
#پنجم_اسفند
#سپندارمذگان
#زن #زمین #عشق
#عرفان_نظرآهاری
#محمد_درویش
#امیر_هاشمی_مقدم

@moghaddames

مشترکات فرهنگی ما و جمهوری آذربایجان
امیر هاشمی مقدم
چهار هفته است در بخش «ایران بزرگ فرهنگی» در مجموعه «ایران پایدار» داریم درباره جمهوری آذربایجان، پیوستگی‌های تاریخی و فرهنگی‌اش با ایران و تنش‌های سیاسی سال‌های اخیرش با تهران برنامه برگزار می‌کنیم. این هفته احتمالا آخرین برنامه را درباره این کشور خواهیم داشت. اما این کلیپ و موسیقی زیبا را اگر ببینیم، برخی ادعاها و گزاره‌ها در نشست‌های قبلی‌مان اثبات خواهد شد. مرتبط با همین موضوع، چند نکته و درس درباره این کلیپ:
۱- خود سامی یوسف با نام شناسنامه‌ای سیامک رادمنش، متولد ایران و دارای شناسنامه ایرانی است. پدربزرگ او از باکو به تبریز و سپس تهران مهاجرت کرد. پدرش بابک رادمنش موسیقی‌دان ایرانی است. اما در کودکی همراه خانواده به لندن مهاجرت کرد و اکنون خودش را بیشتر مسلمان بریتانیایی معرفی می‌کند. نقل قولی منتسب به او هست که می‌گوید از اجدادی باکویی، دارای قومیت آذری، با فرهنگ ایرانی و از مسلمانان بریتانیایی است. در واقع این مهاجرت‌های دو طرفه میان اهالی ایران و جمهوری آذربایجان تا حدود صد سال پیش مهاجرت داخلی به شمار می‌آمد. همین است که امروزه خیلی از اهالی ج.آذربایجان اصالت ایرانی دارند و برعکس، شماری از ایرانیان اصالت باکویی.
۲- سامی یوسف تاکنون در بیش از ۳۰ کشور که بسیاری‌شان مسلمان‌اند، کنسرت برگزار کرده. اما همچنان و علیرغم میل باطنی و علاقه‌ای که ابراز کرده، موفق نشده در زادگاهش ایران کنسرت برگزار کند. یک جای کارمان می‌لنگد بدجور.
۳- جمهوری آذربایجان با چندین بار دعوت از او تلاش نسبتا موفقی داشته برای باکویی معرفی کردن وی. همین کنسرت را در افتتاحیه اجلاس یونسکو در باکو اجرا کرده است. ترانه‌های فولکلوریک و نوستالوژی زیادی هم به زبان ترکی آذری اجرا کرده. اما اجراهای فارسی‌اش تقریبا محدود به برخی ترانه‌ها از اشعار بزرگان ادبیات فارسی بوده.
۴- شعر این تصنیف از نسیمی است؛ شاعری که درباره زادگاهش سه فرضیه داریم: تبریز، شیراز، بغداد. اما جمهوری آذربایجان او را متعلق به خود می‌داند و معرفی می‌کند.
۵- نسیمی به فارسی، ترکی و مقداری هم عربی شعر سروده. از جمله شعر این تصنیف که به ترکی است را اگر دقت کنید، پر از واژه‌های فارسی است. اما اکنون عده‌ای به دنبال حذف واژه‌های فارسی از ترکی و عده‌ای دیگر هم به دنبال حذف واژه‌های عربی و ترکی از زبان فارسی‌اند. این کارها فقط تحریف و جعل عامدانه زبان است. ورود این واژه‌ها به زبان‌های یکدیگر در فرایندی چندصد ساله و در بستری طبیعی رخ داده است. چیزی به نام زبان پاک و خالص نداریم، جز مصنوعاتی که جایگاهی در زندگی روزمره ندارد.
۶- این تصنیف در دستگاه شور (شور موغامی) اجرا شده. شما با شنیدن موسیقی آن بیشتر از آنکه حس کنید موسیقی باکویی است، ایرانی بودن از درونش غلیان دارد. موسیقی ج.آذربایجان آنچنان پیوستگی با موسیقی ایرانی دارد که واقعا نمی‌توان آنرا کاملا جدا و مستقل کرد.

برای شنیدن فایل صوتی نشست‌های پیشین، روی آنها کلیک کنید:

نشست نخست: ایران و جمهوری آذربایجان: از پیوستگی تا گسست (امیر هاشمی مقدم و حامد کاظم‌زاده)
نشست دوم: در کشاکش ایران و توران: میراث کهن، هویت‌های نو (علی کالیراد)
نشست سوم: بررسی دلایل تنش مستمر در روابط تهران-باکو (حسن بهشتی‌پور)
نشست چهارم: آینده روابط ایران و آذربایجان در پرتو تحولات اخیر (رحمان قهرمان‌پور)

کانال تلگرامی مقدمه
@moghaddames