💬شناختِ خود یا خدا؟


«من عرفَ نفسه فقد عرفِ ربه.»


ساقیا آن قدحِ آینه‌‌کردار بیار
-حافظ

«شناختِ خدا عمیق است؟ ای احمق، عمیق تویی.»
-شمسِ تبریزی



فرآیندِ شناخت در شمس بی‌واسطه است. در بحثي که میان‌ِ شمس و یک فقیه شکل می‌گیرد فقیه شناخت را از سمتِ خدا به سمتِ انسان هدایت می‌کند (خود < خدا) ولی در شمس برعکس است (خود > خدا). حرفِ شمسِ تبریزی از حیثِ معنا بسیار به آن دستورالعملِ معبدِ دلفی نزدیک است: "خودت را بشناس". پس نیاز به طولانی‌ کردنِ راه و مسیرِ شناخت نیست. به قولِ یدالله رؤیایی:

«چرا که در انتهایِ همه‌یِ جست‌وجوهایِ ما کسی جز خودِ ما ننشسته است........آینه‌کردار؟ پس مقصد و مقصود درونِ آینه است. [حافظ] غیرِ مستقیم حرف می‌زند، این طرزِ حرف زدنِ حافظ است. این طرزِ حرف زدن را هم قبل از او شناخته بودیم. کشفِ آینه را: و یا باز به قولِ شمسِ عزیز که می‌گفت: "همه گفتِ انبیا این است که آینه‌ای حاصل کن".»

-سهم‌ِ عرفان: گول و گودال