تلنگر

امروز یکی از دانشجویانم گفت: «اسمم را عوض کرده‌ام، اما هنوز کارهای ثبت اسم جدید در دانشگاه انجام نشده، اما شما من را با نام * صدا بزنید.» گفتم: «اسم قبلیت هم خیلی قشنگ بود.» یک اسم مذهبی. بعد گفت: «نه، اصلاً دوستش نداشتم، هیچ‌وقت. خیلی وقت بود همه * صدایم می‌زدند.» خندیدم و گفتم: «هر دو اسمت زیباست» و نام نفر بعدی را از روی لیست دست‌نوشته‌شان خواندم.
هنوز لیست حضور و غیاب را پرینت نگرفته‌ام و نمی‌دانم چه بر سر این حافظه‌ام آمده که اسم‌هایشان را هم برخلاف سال‌های قبل درست نمی‌توانم در خاطر نگه دارم، با اینکه بعضی‌هایشان قبل‌تر هم با من درس داشته‌اند. از * اما نمی‌توانم بگذرم؛ اسمش و حرفی که زد در ذهنم مانده است.
یادم می‌آید رفته بودم کافه‌ای آشنا. سفارش دمنوش و کیک دادم. پسرک نوجوان خوش‌قیافه‌ای با تیپ امروزی آمد نزدیکم و پرسید: «برای‌تان شمع روشن کنم؟» گفتم: «نه.» بعد پدرش که علاقه‌مندی‌های مرا تا حدودی می‌شناخت، گفت: «پسرم هم خیلی به تاریخ و فرهنگ بوشهر علاقه دارد، مثل خودتان.»
پرسیدم: «آفرین، باعث افتخاری پسرم.» و خواستم بنا بر عادت همیشگی‌ام، بعد از گفتن دخترم یا پسرم، اسمش را صدا بزنم که پدرش زودتر گفت: «آریا.»
گفتم: «به‌به، چه اسم قشنگی.»
خودش خندید و گفت: «اسمم حسین است، می‌خواهم عوضش کنم، باید هجده سالم بشود. همه آریا صدایم می‌زنند، حتی در مدرسه معلم‌ها...»
همین‌طور هی مثال روی مثال برایم ردیف می‌شود.
این بیزاری‌ها از اسم‌های مذهبی از کی شروع شد؟
دو جد پدری‌ام اسم‌هایشان حسین و عباس بود و همین‌طور که دور و برم را نگاه می‌کنم، اسم‌های علی، فاطمه، حسین و محمد و... همیشه بخشی از هویت فردی آدم‌های زندگی‌مان بوده‌اند. به بدی و خوبی، درستی یا نادرستی‌اش کاری ندارم؛ اما نمی‌شود به این فاصله گرفتن و بیزاری نسل جدید از اسم‌های مذهبی توجه نکرد و دنبال چرایی‌اش نرفت.
نمی‌شود این تغییر را ندید و فقط گفت سلیقه نسل‌ها عوض شده است.
وقتی یک اسم برای پدر و مادرها بخشی از هویت، خاطره و باورشان بوده و برای فرزندشان چیزی است که نمی‌خواهد حتی با آن صدایش کنند، چه اتفاقی افتاده است؟
چه شد که بعضی از این اسم‌ها برای بخشی از نسل جدید دیگر فقط یک اسم نیستند، بلکه نماینده یک جهت فکری‌اند؟
چقدر باید این بیزاری را به سلیقه و مد نسبت داد و چقدرش را باید در تجربه زیسته این نسل جست‌وجو کرد؟
یا چقدر فاصله میان گفتار و رفتار کسانی که خود را سال‌ها نماینده دین و اخلاق معرفی کردند، در این دلزدگی سهم داشته است؟
و اصلاً این تهی‌شدگی معنوی/مذهبی این نسل از کجا آمده است و چه نتایجی در پی خواهد داشت؟

مریم فرخ نیا
۱۲ مهر ۰۵