دکترین "هرمز صفر" بازتعریف امنیت انرژی و لجستیک امارات

تنگه هرمز از دیرباز شریان اصلی صادرات نفت خلیج فارس و هم‌زمان کانون آسیب‌پذیری‌های ژئوپلیتیک منطقه به شمار رفته است. تهدیدهای پیوسته مبنی بر انسداد این آبراه، تنش‌های نظامی، افزایش ناگهانی حق بیمه ریسک جنگ War Risk Premium و نوسانات امنیتی، امارات متحده عربی را به تدوین و اجرای یک استراتژی چندوجهی موسوم به دکترین هرمز صفر Zero Hormuz Strategy سوق داده است.

هدف محوری این راهبرد کلان، قطع وابستگی ساختاری جریان صادرات انرژی و شریان‌های لجستیکی کشور به تنگه هرمز و انتقال کانون صادرات به سواحل اقیانوس هند و دریای عمان در شرایط بحرانی است.

دکترین هرمز صفر بر پیوند مستقیم مناطق تولید و مراکز ثقل اقتصادی غرب امارات به امارت فجیره در ساحل شرقی استوار است و ارکان اصلی آن عبارتند از:

✅️ خط لوله انتقال نفت خام حبشان–فجیره ADCOP: خط لوله ۳۷۰ کیلومتری حبشان به فجیره، ستون فقرات طرح است. این پروژه با ظرفیت اسمی و عملیاتی حدود ۱.۵ تا ۱.۸ میلیون بشکه در روز، به امارات امکان می‌دهد بیش از نیمی از ظرفیت کل صادرات نفت خام خود به‌ویژه گرید پرتقاضای موربان را بدون ورود نفتکش‌ها به خلیج فارس مستقیماً از طریق پایانه دریایی فجیره بارگیری و روانه مقاصد بین‌المللی در شرق آسیا کند. با پایان عملیات خط ساخت خط لوله دوم ظرفیت انتقال در سال ۲۰۲۷ دو برابر خواهد شد و در صورت اجرای خط لوله سوم که در دست مطالعه است، ظرفیت انتقال نفت به بیش از ۵ میلیون بشکه خواهد رسید.

✅️ بزرگ‌ترین تأسیسات ذخیره‌سازی زیرزمینی جهان: پروژه حفر و تجهیز مخازن استراتژیک در دل کوه‌های فجیره با ظرفیت فراتر از ۴۲ میلیون بشکه نفت خام تضمین‌کننده تداوم عرضه حتی در زمان توقف احتمالی خطوط انتقال یا اخلال در تأسیسات بالادستی است. این مخازن پایداری لجستیک انرژی را برای چندین هفته مستقل از هرگونه متغیر بیرونی حفظ می‌کنند.

✅️ کریدور ریلی سراسری اتحاد ریل Etihad Rail: شبکه ریلی ملی نقشی موازنه‌ساز فراتر از حوزه مسافری ایفا می‌کند. اتصال ریلی بنادر صنعتی غرب و مرکز مانند بندر خلیفه در ابوظبی و جبل‌علی در دبی به بندر فجیره، یک پل زمینی امن برای جابه‌جایی بار، کالاهای اساسی و کانتینرها فراهم ساخته تا زنجیره تأمین ملی در زمان بحران‌های دریایی خلیج فارس مصون بماند. با افتتاح ایستگاه دبی در روز گذشته و ایستگاه شارجه تا پایان سال جاری، اتصال شمال به جنوب کشور برای جابجایی مسافر تکمیل می‌شود. امارت‌های دیگر نیز تا ۲۰۳۰ به این خط متصل خواهند شد.

✅️ پایانه‌های گازی و مشتقات انرژی: توسعه تأسیسات ال‌ان‌جی LNG و سوخت‌رسانی دریایی Bunkering در فجیره، این بندر را در کنار سنگاپور و روتردام به یکی از هاب‌های برتر سوخت‌رسانی و تجارت کامودیتی در تراز جهانی تبدیل کرده است.

مهم‌ترین وجه تمایز این دکترین قرار داشتن آن در بالاترین سطح اولویت حاکمیتی و هدایت متمرکز آن توسط شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی و رئیس شورای اجرایی این امارت است. این نظارت مستقیم از طریق سه اهرم نهادی اعمال می‌شود:

✅️ ریاست کمیته اجرایی هیئت مدیره ادنوک ADNOC: ادنوک به‌عنوان بازوی عملیاتی انرژی کشور، اجرای مستقیم خطوط لوله، تأسیسات فجیره و قراردادهای بارگیری را بر عهده دارد. ریاست شیخ خالد بر کمیته اجرایی ادنوک باعث شده تصمیم‌گیری‌های تخصیص سرمایه و زمان‌بندی پروژه‌ها با رویکرد حفظ منافع کلان حاکمیتی و فارغ از تعلل‌های بوروکراتیک نهایی شوند.

✅️ راهبری مستقیم پروژه ملی اتحاد ریل:
پیوند خشکی میان بنادر خلیج فارس و دریای عمان مستقیماً تحت نظارت میدانی و تصمیمات راهبردی ولیعهد ابوظبی به سرانجام رسیده و به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی امنیت لجستیک ملی تثبیت شده است.

✅️ ریاست شورای عالی امور مالی و اقتصادی SCFEA: این شورا که بر تمامی دارایی‌ها، منابع انرژی و صندوق‌های ثروت حاکمیتی ابوظبی اشراف دارد، هماهنگی کامل بودجه‌های عمرانی-امنیتی با شرکت‌های تابعه و استراتژی‌های سیاست خارجی را زیر نظر شیخ خالد به عنوان نائب رئیس ممکن ساخته است.

اگرچه اجرای مهندسی و مدیریت شرکت‌ها بر عهده چهره‌هایی چون دکتر سلطان الجابر مدیرعامل ادنوک و مدیران تخصصی زیرساخت است، اما جهت‌گیری استراتژیک، تعیین ضرب‌الاجل‌ها و تقدم ژئوپلیتیک طرح مستقیماً از دفتر ولیعهد ابوظبی هدایت می‌شود.

ابعاد اقتصادی و ژئوپلیتیک این راهبرد را می‌توان در چند محور برشمرد:

✅️ کم‌اهمیت شدن اهرم تهدید تنگه هرمز: کاهش اهرم فشار ناشی از بستن تنگه هرمز توسط قدرت‌های منطقه‌ای و حفظ جریان درآمدهای نفتی امارات.

✅️ کاهش هزینه‌های ترانزیت و بیمه: حذف ریسک ورود به آب‌های کم‌عمق خلیج فارس و کاهش چندروزه زمان دریانوردی برای تانکرهای غول‌پیکر VLCC.

✅️ استقلال قراردادهای آتی نفت موربان: عرضه قراردادهای آتی در بورس بین‌المللی فیوچرز ابوظبی IFAD با تحویل فیزیکی در فجیره که نفت خام ابوظبی را از ریسک ژئوپلیتیک هرمز در قیمت‌گذاری منتزع کرده است.

✅️ اتصال به کریدورهای ترانزیت فرامنطقه‌ای: هم‌پوشانی این شریان‌های خروجی با کریدورهای جدید تجاری شرق به غرب، موقعیت ژئواکونومیک امارات را در کریدور IMEC ارتقا داده است.

به نظر می‌رسد دکترین هرمز صفر یک طرح جایگزین برای صادرات نفت نیست بلکه بازتعریف کامل ژئوپلیتیک انرژی در خاورمیانه است. امارات متحده عربی با هدایت مستقیم بالاترین سطوح تصمیم‌گیری در ابوظبی، شریان‌های حیاتی اقتصادی خود را از یک گلوگاه سنتی و پرریسک جدا کرده و ساختاری چندلایه، تاب‌آور و متصل به اقیانوس هند بنا نهاده است که تضمین‌‌کننده امنیت پایدار اقتصادی کشور در دهه‌های آینده خواهد بود و با فراهم آوردن امکان مشابه برای کویت، عراق و قطر نقش مهم‌تری در اقتصاد منطقه بازی خواهد کرد.

@marketswithme