📚 طبری و تاریخ او - ۹
تکمیل ترجمه تاریخ طبری
ضرورت
همانگونه که در پست پیشین آوردم، تاکنون در زبان فارسی ترجمهای کامل از تاریخ الامم و الملوک محمد بن جریر طبری صورت نگرفته است. حال آنکه ضرورت این کار، امروزه شاید بیش از هر زمانی دیگر احساس میشود. به این دلایل:
۱. طبری امام المورّخین بوده و تاریخ او جایگاهی ویژه و برجسته در جریان تاریخنگاری اسلامی داشته است.
۲. تاریخ طبری منبع بسیاری از مورخان دورههای بعد بوده است و شناخت آثار آنان بدون شناخت تاریخ طبری آسان نیست.
۳. هنوز هم بسیاری از پژوهشگران و دانشجویان تاریخ هنگام نوشتن تحقیقات خود، به این کتاب ارجاع میدهند. در دسترس نبودن ترجمهای معتبر از آن میتواند برخی از آنها را از این منبع مهم محروم کند.
۴. وجود ترجمههای ناقص همواره میتواند موجب برداشتهای نادرست و فهم ناقص از یک متن شود.
۵. به هر دلیلی در روزگار ما توجه به تاریخ طبری فزونی گرفته و اکنون در جامعه ما شاید بیش از هر اثر تاریخی کلاسیک، از تاریخ طبری نام برده میشود.
۶. طبری ایرانی است و ترجمه تاریخ او، به شناخت بیشتر بزرگان علمی و فرهنگی ایران و آثار آنان کمک میکند.
بر این اساس، فراهم آوردن ترجمهای کامل از این کتاب ضروری است.
روش کار
به نظر من ترجمه این تاریخ مهم، باید با توجه و تکیه به ترجمههای پیشین انجام شود.
تاریخ بلعمی به دو دلیل نمیتواند مبنای این ترجمه جدید قرار گیرد:
۱. این کتاب ترجمهای مختصر و آزاد از تاریخ طبری است.
۲. اثر بلعمی اهمیت ادبی ویژهای دارد و به همین دلیل ماهیت مستقلی یافته است.
البته گاهی برای فهم و تفسیر درست متن طبری میتوان به این کتاب مراجعه کرد. اما ترجمههای نشات و پاینده میتوانند مورد استفاده مترجم قرار گیرند.
مترجم بهتر است ترجمه ابوالقاسم پاینده را - به رغم کاستیها - مبنا قرار دهد. هر جا افتادگی صورت گرفته، آن را ترجمه و به متن پاینده اضافه کند. در همین روند، متن را ویراستاری علمی و تطبیقی کند. یعنی با مقایسه آن با متن عربی، لغزشها و اشتباهات آن را اصلاح کند و ویراستاری ادبی تازهای هم از آن صورت دهد. بدینگونه کار پاینده اصلاح و تکمیل خواهد شد.
میماند ترجمه یک جلدی صادق نشات از بخش ایران تا سال ۱۱ هجری. به گمان من مترجم ضمن ویراستاری علمی و ادبی تازه این متن، میتواند آن را در بخش مربوطه، در قسمت پایین صفحات متن اصلی درج کند.
برای حفظ حقوق معنوی هریک از مترجمان نیز میتوان متن هر یک را در کتاب به نحوی از متن دو نفر دیگر متمایز کرد.
اینچنین ترجمهای از تاریخ طبری فراهم خواهد آمد که میتوان روی جلد آن نام سه مترجم را ثبت کرد: ابوالقاسم پاینده، صادق نشات و مترجم جدید.
با این کار میتوان از سختی ترجمه تاریخ طبری - به دلیل حجم زیاد آن - کاست و میراث زبان و ادبیات فارسی در ترجمه این کتاب مهم را نیز حفظ و احیا کرد.
تاریخ طبری یکی از مهمترین آثار در تاریخنگاری اسلامی است. بنابراین وجود ترجمهای کامل و قابل اعتماد از آن بسیار مهم و ضروری است.
عبدالرحیم قنوات
دانشگاه فردوسی مشهد
۲۳ خرداد ۱۴۰۵
🔹 اگر این نوشته را پسندید، آن را برای علاقمندان تاریخ و فرهنگ ارسال کنید.
Post #78
862
- ❤ 9
- 👏 7
- 👍 5
- 🙏 2
- 👌 2