امروز در تاریخ......

۲۰ آگوست ۱۸۵۵ احیای "ستاره قطبی"





ستارهٔ قطبی (Полярная звезда)‌:

در تاریخ ادبیات و اندیشهٔ روسیه، "ستاره قطبی" نامی است که با آزادی‌خواهی، ادبیات و مبارزه با استبداد تزاری گره خورده است.
این سالنامه نخستین‌بار در سال ۱۸۲۲ به همت کوندراتی ریلییف، شاعر و از چهره‌های برجسته دسامبریست‌ها (دکابریست‌ها)، و الکساندر بستوژف، نویسنده و منتقد، منتشر شد.

"ستارهٔ قطبی" در ظاهر سالنامه‌ای ادبی بود، اما در عمل به یکی از مهم‌ترین محافل فکری نسل جوان و آزادی‌خواه روسیه تبدیل شد؛ نشریه‌ای که به تاریخ، فرهنگ و ادبیات روسی می‌پرداخت و ادبیات را با مسائل اجتماعی و سیاسی روز پیوند می‌داد.
حضور الکساندر پوشکین اعتبار ادبی ویژه‌ای به این سالنامه بخشید. آثاری از او، از جمله بخش‌هایی از یوگنی اونگین و فواره باغچه‌سرای، در «ستارهٔ قطبی» منتشر شد. پوشکین عضو انجمن‌های مخفی دسامبریست‌ها نبود، اما بسیاری از آثار آزادی‌خواهانه‌اش با فضای فکری این جریان همخوانی داشت.

پس از قیام دسامبریست‌ها در دسامبر ۱۸۲۵، انتشار "ستارهٔ قطبی" متوقف شد. ریلییف اعدام و بستوژف تبعید شد و سرکوب و سانسور بر فضای فکری و مطبوعاتی روسیه شدت گرفت.
اما نام ستارهٔ قطبی به پایان نرسید.
۲۰ آگوست ۱۸۵۵، نزدیک به سه دهه بعد، الکساندر هرزن و نیکلای اوگاریوف در لندن نخستین شمارهٔ دورهٔ دوم «ستارهٔ قطبی» را منتشر کردند؛ نشریه‌ای در تبعید که خارج از نظارت سانسور تزاری، به نقد حکومت، دفاع از آزادی بیان و طرح مسائل اجتماعی و ادبی می‌پرداخت. هرزن با انتخاب دوبارهٔ این نام، آشکارا به میراث دسامبریست‌ها بازمی‌گشت.
از همین رو، «ستارهٔ قطبی» تنها نام یک نشریه نیست؛ بلکه نمادی از پیوند ادبیات، اندیشه و آزادی‌خواهی در تاریخ روسیه است.

@lira_sbu