نیویورک تایمز مطلبی نوشته درباره سوریه بعد از سقوط حکومت بشار اسد و این سؤال سخت که چطور هم جنایتکارها مجازات بشن و هم کشور دوباره وارد جنگ و انتقام‌گیری نشه.
ماجرا از محله «تضامن» دمشق شروع میشه؛ جایی که در دوران حکومت اسد چندین قتل‌عام اتفاق افتاده. هنوز بین خرابه‌ها استخوان و بقایای آدم‌هایی پیدا میشه که کشته شدن. حتی بچه‌های محله موقع بازی استخوان پیدا می‌کنن و هنوز معلوم نیست خیلی از این بقایا متعلق به چه کسانیه.
بعد از سقوط حکومت اسد در سال ۲۰۲۴، خیلی از سوری‌هایی که خودشون یا خانواده‌هاشون قربانی حکومت بودن، انتظار داشتن عاملان شکنجه، اعدام و کشتار خیلی سریع محاکمه بشن. ولی دولت جدید سوریه با یه مشکل بزرگ روبه‌رو شده: اگه بخواد همه کسانی رو که به شکلی با حکومت قبلی همکاری داشتن محاکمه کنه، ممکنه دوباره کشور به سمت درگیری و جنگ داخلی بره.
احمد الشرع، رئیس‌جمهور جدید سوریه، برای سربازهای عادی دوره اسد عفو اعلام کرده، ولی گفته کسانی که مستقیماً دستشون به خون مردم آلوده بوده باید محاکمه بشن.
مسئول کمیسیون عدالت انتقالی سوریه خیلی ساده میگه: اگه بگیم می‌خوایم یک میلیون نفر رو محاکمه کنیم، انگار داریم می‌گیم «بیاید یه جنگ داخلی دیگه راه بندازیم.»
برای همین برنامه اینه که تمرکز اصلی روی جنایت‌های خیلی سنگین باشه؛ مثل حملات شیمیایی، شکنجه و اعدام در زندان‌ها و قتل‌عام مردم. برای بقیه پرونده‌ها ممکنه از عفو، آشتی یا پرداخت غرامت استفاده بشه.
ابعاد فاجعه هم خیلی بزرگه. طبق آمار سازمان ملل دست‌کم ۵۸۰ هزار نفر در جنگ سوریه کشته شدن. حدود ۱۴۰ هزار نفر هم مفقود شدن و احتمال می‌ره خیلی‌هاشون در زندان‌های حکومت اسد یا جاهای دیگه کشته شده باشن.
اما مردم صبرشون داره تموم میشه. بعضی‌ها خودشون دنبال انتقام افتادن و موارد کتک‌زدن، حمله و حتی کشتن کسانی که متهم به همکاری با حکومت اسد هستن بیشتر شده. نگرانی اینه که اگه دادگاه‌ها نتونن عدالت رو اجرا کنن، مردم عدالت رو خودشون به دست بگیرن.
ماه گذشته هم یک دادگاه سوری بشار اسد و هشت نفر دیگه رو به جرم قتل، شکنجه و جنایت علیه بشریت به اعدام محکوم کرد. البته اسد در روسیه‌ست و فقط یکی از این افراد، عاطف نجیب، پسرعموی اسد، در بازداشت سوریه قرار داره.
صدور این حکم باعث خوشحالی خیلی از مردم شد، اما کارشناسان حقوق بشر میگن معلوم نیست دادگاه چقدر عادلانه و استاندارد بوده. سوریه هنوز داره سیستم قضایی جدیدش رو می‌سازه؛ قاضی‌ها باید آموزش ببینن، تیم‌های پزشکی قانونی تشکیل بشن و قوانین مربوط به جنایت‌های دوران جنگ مشخص بشه.
یکی از دردناک‌ترین بخش‌های گزارش درباره یه مادر ۷۰ ساله‌ست. پسرش سال ۲۰۱۳ رفت دخترش رو از مدرسه بیاره و دیگه هیچ‌وقت برنگشت. مادرش فکر میکنه استخوان‌های پسرش شاید بین همین بقایایی باشه که در تضامن پیدا شده. وقتی یکی از متهمان اصلی قتل‌عام این منطقه بازداشت شد، مادر گفت: پس بقیه چی؟
و این دقیقاً مشکل امروز سوریه‌ست: خانواده‌هایی که عزیزانشون رو از دست دادن، عدالت کامل می‌خوان؛ ولی دولت میگه نمی‌شه صدها هزار نفر رو زندانی کرد و همزمان انتظار داشت جامعه دوباره بتونه کنار هم زندگی کنه.
برای همین حتی صحبت از مدلی شبیه کمیسیون حقیقت و آشتی آفریقای جنوبی شده؛ یعنی بعضی پرونده‌ها به‌جای زندان و محاکمه، از راه اعتراف به حقیقت، آشتی و پرداخت غرامت حل بشه.
با این حال، روند کار خیلی کنده. در تضامن تازه بعد از مدت‌ها تیم‌های دولتی اومدن تعدادی استخوان رو جمع کردن و یک گور دسته‌جمعی رو باز کردن. مردم میگن هنوز تعداد زیادی جسد زیر خاکه و حتی بچه‌ها همچنان بین خرابه‌ها بقایای آدم‌ها رو پیدا می‌کنن.
در واقع سؤال اصلی اینه: سوریه چطور می‌تونه جنایت‌های دوران اسد رو فراموش نکنه و عاملان اصلی رو مجازات کنه، ولی در عین حال نذاره عدالت تبدیل به انتقام و یک دور تازه از خشونت بشه.
#جنگ #جنایت #سوریه #دادگاه #عدالت
https://www.nytimes.com/2026/09/03/world/middleeast/syria-justice-abuse-assad.htmlTwitter,
Link@LDplus
