🔸 مثل دیوارنگاره‌های لاسکو و آلتامیرا

به این فیلم کوتاه ۱ دقیقه‌ای ــ حتی کوتاه‌تر از یک دقیقه ــ نگاه کنید. ترک اورشلیم با قطار، به سال ۱۸۹۷، یعنی قریب به ۱۳۰ سال پیش، و فقط ۲ سال پس از اختراع رسمی سینما.

دوربین سوار بر قطار در حال حرکت است و ما همراه با آن از کنار حاضران در ایستگاه می‌گذریم؛ مردانی و زنانی که، بنا به پوشششان، لابد هم مسلمان‌اند و هم مسیحی و هم شاید یهودی. سنگ‌های سخت و بزرگی پشت سر آن‌هاست که حتماً قدمتی چندین ساله دارند و بناهایی در چشم‌انداز دورتر، که شاید آن‌ها هم آثاری باستانی محسوب شوند.

یعنی ممکن است آدمی آشنا با اورشلیمِ امروز چیزی یا جایی در این تصاویر را به جا بیاورد؟ اما فیلم، حتی اگر از ۱۳۰ سال پیش به ما رسیده باشد، همچنان زنده و حاضر است. در هر بار تماشای آن این آدم‌ها و این مکان ما را به خود می‌خوانند، نه به صیغۀ ماضی، به صیغۀ مضارع.

فیلم‌های نخستین تا یخ سینما به‌راستی شگفت‌انگیزند. تجربۀ تماشاکردنشان را فقط با تجربۀ نخستین نمونه‌های هنرهای تصویری، بر دیوار غارهای لاسکو و آلتامیرا، مقایسه می‌توان کرد؛ اینکه بتوانی تا این حد به آن سال صفر، به سرآغاز، نزدیک شوی.

بگذارید برگردم به حدود ۲۰ سال پیش، به روزهای کشف آن «کنز مخفی» که خودش را بر ما آشکار کرد (راستی تعریف «کنز مخفی» چقدر بر قامت سینما برازنده است)، مجموعۀ ۵ دی‌وی‌دی کینو از فیلم‌های نخستین تاریخ سینما. چه عیش و چه حیرتی بود دست‌یافتن به آن گنج و تماشایش. آن سینما سینمایی دیگر است و بیراه نیست که تام گانینگ اصطلاح درخور «سینمای جاذبه‌ها» را بهر آن به کار گرفته است.

و از آن میان، از بین تمام آن فیلم‌ها، ترک اورشلیم با قطار برایم از برگزیده‌هاست، از محبوب‌ترین‌ها. این اورشلیم پیش از سقوط عثمانی است، اورشلیم پیش از تاریخ بلاخیز این سرزمین در قرن بیستم است، سرزمین پیش از کشورشدن است، پیش از آنکه سرنوشت ما اینچنین با آن، و با بلایای آن، گره بخورد، و این حتی آن فیلمی نیست که من سال‌ها پیش برای نخستین بار تماشا کردم. حالا، و در امروز ۱۴۰۵، برای من هم فیلمی دیگر است.

#سینما
All that jazz