نشست علمی ایرانِ قوی؛ رهیافت‌های تمدنی در پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت هفته دفاع مقدس(۷)

دکتر محمدباقر خرمشاد، استاد دانشگاه علامه طباطبایی


🔹 ماکس وبر می‌گوید اقتدار سه منبع دارد: یا سنتی است، یا قانونی است، یا کاریزماتیک. اقتدار یعنی قدرت مشروع؛ یعنی کسی که فرمان می‌دهد، قدرتش مشروع باشد. اقتدار سنتی بر عرف و سنت‌های پذیرفته‌شده استوار است، اقتدار قانونی از قواعد و قوانین جامعه ناشی می‌شود و اقتدار کاریزماتیک از صفات ویژه و توانمندی‌های خاص یک رهبر سیاسی سرچشمه می‌گیرد.

🔹 اقتدار جمهوری اسلامی ایران و مردم‌سالاری دینی، از این جهت ظرفیت و توانمندی دارد که برآمده از هر سه منبع به‌طور هم‌زمان است؛ یعنی هم سنت‌پایه است، هم قانون‌پایه و هم کاریزماپایه. همین مسئله به اقتدار ایران استحکام داده است. وقتی رهبر شهید شدند، همه نگاه‌ها به مجلس خبرگان بود؛ چون قانون این حق را به آن‌ها داده بود و آن‌ها بر اساس قانون انتخاب شده بودند. در کنار این اقتدار قانونی، رابطه مردم با رهبر شهید چیزی فراتر از جایگاه قانونی ایشان بود؛ وقتی در اوج فضاسازی رسانه‌ای بر برگزاری پرشور مراسم روز قدس تأکید می‌کردند، مردم به خیابان می‌آمدند. این همان اقتدار کاریزماتیک است.

🔹 آنچه به‌عنوان ولایت فقیه و سازوکار انتخاب ولی فقیه در قانون اساسی آمده، ریشه در سنت شیعی دارد. در تاریخ تشیع، نظام مرجع تقلید و مقلد شکل گرفت و مردم برای شناخت و انتخاب مرجع به افراد خبره و مورد اعتماد مراجعه می‌کردند. این سازوکار به شکلی در قانون اساسی ترجمه شد؛ با این تفاوت که در اینجا فقیهی که ولایت دارد، به‌وسیله خبرگان انتخاب می‌شود. بنابراین، اقتدار جمهوری اسلامی از پیوند سنت شیعی، قانون و رابطه کاریزماتیک رهبر با مردم برخوردار است.


🏢 پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی
📲 @irseri_ir

💻 آدرس تارنمای اینترنتی
🌐 www.irseri.ac.ir