ادامه از☝️

زمین و مریخ اولیه چگونه بودند؟

دانشمندان بر این باورند که زمین اولیه به‌طور مداوم توسط شهاب‌سنگ‌ها بمباران می‌شده است. ماه و مریخ همچنان پر از دهانه‌های برخوردی عظیم هستند که قدمت برخی از آن‌ها به بیش از ۴ میلیارد سال می‌رسد. اما قدیمی‌ترین ساختار برخوردی شناخته‌شده در زمین تنها ۲٫۲۳ میلیارد سال عمر دارد. برخلاف ماه و مریخ، دهانه‌های قدیمی زمین به‌واسطه‌ی فرسایش و حرکت صفحه‌های تکتونیکی از بین رفته‌اند، چراکه پوسته‌ی زمین دائماً ذوب و بازیافت می‌شود.

برنر این سایت جدید که اکنون به نام «ساختار برخوردی میرالگا» (Miralga impact structure) شناخته می‌شود را به‌صورت تصادفی در سال ۲۰۲۳ در حین کار میدانی خود که مربوط به دانشگاه هاروارد بود کشف کرد. زمانی که برای نشان دادن سنگ‌های گدازه‌ای زیبا به دستیارانش توقف کرد، متوجه شد برخی از سنگ‌ها به شکل مخروطی و با نوک‌هایی رو به آسمان در آمده‌اند. این «مخروط‌های شکسته» در اثر امواج شوک ناشی از برخورد شدید یک شهاب‌سنگ بزرگ به وجود آمده‌اند که کیلومترها در پوسته‌ی زمین نفوذ کرده است.

برنر می‌گوید: «خود دهانه کاملاً فرسوده شده، همراه با سه کیلومتر سنگی که زمانی روی آن قرار داشته‌اند. آنچه اکنون می‌بینیم، عمق بسیار پایین و ضربه‌خورده‌ی آن دهانه است.»

به گفته‌ی «آرون کاوسی»، زمین‌شناس از دانشگاه کرتین در پرت استرالیا، این کشف شگفت‌آور است، چراکه دانشمندان برای دهه‌ها این منطقه را بررسی کرده‌اند. او می‌گوید: «گاهی وقت‌ها این چیزها درست جلوی چشم پنهان شده‌اند.»

برنر، آرون و همکارانشان صدها مخروط شکسته را در منطقه‌ای به وسعت تقریباً ۷ کیلومتر نقشه‌برداری کردند. نوک این مخروط‌ها همگی مانند عقربه‌های قطب‌نما به نقطه‌ای مرکزی در بالای سر اشاره می‌کردند؛ جایی که شهاب‌سنگی به قطر ۱ تا ۲ کیلومتر به زمین برخورد کرده و امواج ضربه‌ای شدیدی به درون زمین فرستاده و دهانه‌ای به قطر حدود ۱۶ کیلومتر ایجاد کرده است.

اکثر سنگ‌های شکسته‌شده قدمتی برابر با ۳٫۴۷ میلیارد سال دارند، اما تیم برنر در بخشی از منطقه متوجه شد که مخروط‌های شکسته به لایه‌ای بالایی از سنگ نفوذ کرده‌اند که تنها ۲٫۷۷ میلیارد سال قدمت دارد ــ به این معنا که برخورد باید جوان‌تر از این لایه باشد. بر اساس تحلیل اولیه‌ی برنر از میدان مغناطیسی زمین در زمان برخورد (که در سنگ‌ها حفظ شده است)، او تاریخ احتمالی برخورد را بین ۱٫۲ تا ۱٫۸ میلیارد سال پیش تخمین می‌زند.

آرون به‌ویژه از سن ۳٫۴۷ میلیارد ساله‌ی سنگ‌های مورد اصابت قرار گرفته هیجان‌زده است. او می‌گوید: «هیچ سنگی روی زمین قدیمی‌تر از این بازالت‌ها وجود ندارد که شواهد تغییرشکل ناشی از برخورد در آن‌ها حفظ شده باشد.» این سنگ‌ها حاوی کانی‌های نادر تیتانیوم «شوک‌دیده» هستند که چگالی آن‌ها از نمونه‌های معمول سطح زمین بیشتر است و فشار شدید ناشی از برخورد را در خود ثبت کرده‌اند.

از دهانه‌های زمین تا جستجوی حیات در مریخ

این بازالت‌های آتشفشانی زمین شباهت زیادی به سنگ‌های مریخ دارند، به‌ویژه در مناطقی مانند دهانه‌ی جِزِرو (Jezero Crater)، که احتمالاً در گذشته یک دریاچه‌ی دوره ای را در خود جای داده است. مریخ‌نورد «پِرسیویرَنس» ناسا این دهانه را بررسی کرده و لایه‌هایی از ماسه‌سنگ و گل‌سنگ را بررسی کرده است که توسط جریان‌های آبی تشکیل شده‌اند. این مریخ‌نورد نمونه‌هایی از آن سنگ‌ها را حفاری و هفت هسته‌ی سنگی جمع‌آوری کرده که ممکن است در آینده به زمین بازگردانده شوند تا نشانه‌هایی از حیات در آن‌ها جستجو شود. یکی از این نمونه‌ها دارای ساختارهای عجیبی به نام leopard spot است که ممکن است توسط میکروب‌های باستانی شکل گرفته باشند.

اما به گفته‌ی «مایکلا دابسون»، زمین‌شناس اهل بریزبن از شبکه زیست‌شناسی فضایی نیوزیلند که در این تحقیق حضور نداشته، هر گونه نشانگر زیستی احتمالی در آن سنگ‌های مریخی احتمالاً مبهم خواهند بود، زیرا تحت تأثیر سیالات گرم، هوازدگی شیمیایی یا برخوردهای شهاب‌سنگی تغییر کرده‌اند.

فسیل‌های باستانی در منطقه گنبد نورث‌پول نیز دستخوش فرآیندهای مشابهی شده‌اند از جمله، حالا می‌دانیم، یک برخورد بزرگ وجود داشته است. دابسون می‌گوید: «اکنون می‌توانیم با نگاهی تازه به این محیط‌ها بازگردیم» تا دریابیم فسیل‌ها چگونه تغییر شکل داده‌اند ــ و این‌که فسیل‌های مریخی ممکن است چگونه به نظر برسند.

سعید افتاده
منبع:
https://www.sciencenews.org/article/ancient-earth-impact-martian-life