🔴 معرفت‌کشی و عقیم‌سازی معرفتی؛ وقتی حتی واژه‌ای برای بیان رنج نداریم
✍️ مریم نصر
«عقیم‌سازی معرفتی شاید اسم وضعیت ما باشد. نمی‌کُشد، ازکار می‌اندازد.»
مریم نصر در یادداشتی تأمل‌برانگیز، از تجربه حضور در سخنرانی علیرضا دوستدار، انسان‌شناس دانشگاه شیکاگو، می‌نویسد؛ سخنرانی‌ای درباره «معرفت‌کشی» در غزه و تلاش دانشگاهیان حامی فلسطین برای مستندسازی و مقابله با آن.
او با تحسین فعالیت‌های این دانشگاهیان، به نکته‌ای در سخنرانی اشاره می‌کند که ذهنش را درگیر کرده است: «خشونت رهایی‌بخش».
دوستدار از درسگفتارهایی با این عنوان سخن گفته بود. اما برای نویسنده، شنیدن این ترکیب در بستر تجربه جامعه ایران، پرسش‌هایی برانگیخت که پاسخ دادن به آن‌ها آسان نبود.
نصر می‌نویسد:
«ما در عین همدلی حس می‌کردیم چیزی درست نیست، ولی دستگاه نظری مناسب برای صورت‌بندی خوب و پاکیزه آن، در شرایط نیمه‌تعطیل نهادهای دانشگاهی، خاموش‌سازی نظام‌مند صداها و نداشتن اطلاعات، مفاهیم و کلمات مناسب وجود نداشت.»
تفاوت دو تجربه برای او معنادار است: دانشگاهیانی که در فضای علمی آمریکا توانسته‌اند خشم خود را به پژوهش، مفهوم‌سازی و کنش جمعی تبدیل کنند؛ و دانشگاهیانی در ایران که زیر فشار محدودیت‌های نهادی و سیاسی، حتی برای بیان دقیق نگرانی‌هایشان با کمبود زبان و ابزار نظری روبه‌رو هستند.
نگرانی نویسنده درباره «خشونت رهایی‌بخش» نیز از همین‌جا برمی‌خیزد. در جامعه‌ای که زخم خشونت‌های سیاسی، جنگ و آسیب‌های اجتماعی را با خود حمل می‌کند، مرز میان فهم نظری خشونت و توجیه یا تجویز آن برایش پرسشی جدی است.
او در عبارتی تلخ، وضعیت خود و همفکرانش را چنین توصیف می‌کند:
«ما در کنار آن‌ها چه داشتیم جز یک مشت عاطفه مثل «ترس» و «غم» و ایده‌های کهنه «جامعه کلنگی» و «مدارا» و «اصلاح»؟»
و سپس از تجربه مواجهه با دانشجویانی می‌گوید که زیر فشار واقعیت‌های اجتماعی، بیش از پاسخ‌های آماده، به فرصتی برای سخن گفتن و شنیده شدن نیاز دارند.
«عقیم‌سازی معرفتی» نامی است که نصر برای این وضعیت پیشنهاد می‌کند: وضعیتی که در آن، اندیشه لزوماً نابود نمی‌شود، اما توان بالیدن، مفهوم ساختن و وارد شدن به گفت‌وگویی برابر را از دست می‌دهد.
📖 متن کامل یادداشت مریم نصر
#مریم_نصر #معرفت‌کشی #عقیم‌سازی_معرفتی #دانشگاه #خشونت #آزادی_آکادمیک
#فرهیختگان روزن آگاهی
Post #76078
997