نگاهی به تاریخچه دیالیز در جهان

تقدیم به پروفسور بهروز برومند، پدر و بنیانگذار نفرولوژی و دیالیز ایران به پاس خدمات برجسته دانشی و انساندوستانه ماندگارشان

تاریخ دیالیز، روایت تلاش انسان برای رویارویی با یکی از سهمگین‌ترین چالش‌های پزشکی است؛ روزگاری که ازکارافتادگی کلیه‌ها، در بیشتر موارد، سرانجامی جز مرگ نداشت. در چنین روزگاری، پزشک نوآور هلندی، ویلم یوهان کولف (Willem Johan Kolff) ، رؤیای جایگزین‌کردن بخشی از کارکرد کلیه را در سر پروراند و گامی برداشت که سرنوشت میلیون‌ها انسان را دگرگون ساخت.
در آغاز دهه ۱۹۴۰ میلادی و در میانه آشوب جنگ جهانی دوم، کولف با بهره‌گیری از ساده‌ترین امکانات موجود ــ از لوله‌های سلولوفانی و استوانه‌های چوبی گرفته تا قطعات ماشین لباس‌شویی ــ یکی از نخستین کلیه‌های مصنوعیِ کاربردی را پدید آورد. دستگاه او که بر پایه استوانه‌ای گردان طراحی شده بود، خون را از درون لوله‌هایی شناور در محلول پالاینده عبور می‌داد و بدین‌گونه مواد زاید و سموم از راه انتشار از خون زدوده می‌شدند.

سرانجام در سال ۱۹۴۵، این کوشش‌های خستگی‌ناپذیر به ثمر نشست و یکی از نخستین درمان‌های موفق دیالیز در بیماری مبتلا به نارسایی حاد کلیه انجام شد؛ رخدادی که نقطه عطفی در تاریخ پزشکی جهان به‌شمار می‌آید و دریچه‌ای تازه به روی درمان بیماران کلیوی گشود.

در دهه‌های پس از آن، دانش و فناوری دیالیز پیوسته رو به تکامل نهاد. روش‌های ایمن‌تر برای دسترسی عروقی ابداع شد، دیالیزگرها کارآمدتر و سازگارتر با بدن انسان شدند و دستگاه‌ها با دقت، اطمینان و کارایی بیشتری ساخته شدند. این پیشرفت‌ها امکان همودیالیز نگهدارنده را فراهم کرد و بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه توانستند سالیان دراز به زندگی ادامه دهند.

امروزه دستگاه‌های پیشرفته دیالیز با بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند پایش و کنترل، جریان خون، میزان برداشت مایعات، تعادل الکترولیت‌ها و ایمنی بیمار را با دقتی چشمگیر مدیریت می‌کنند؛ دستاوردی که فاصله‌ای عظیم با دستگاه‌های ساده و ابتدایی دهه ۱۹۴۰ دارد.

اکنون میلیون‌ها بیمار در سراسر جهان زندگی خود را مدیون همودیالیز و دیالیز صفاقی هستند. آنچه روزی اندیشه‌ای جسورانه و آزمایشی به شمار می‌رفت، امروزه به یکی از بزرگ‌ترین و انسان‌دوستانه‌ترین دستاوردهای پزشکی نوین تبدیل شده است.

تاریخ دیالیز تنها سرگذشت یک دستگاه یا یک فناوری نیست؛ بلکه روایت اراده، پشتکار، نوآوری و ایمان به توانایی انسان در غلبه بر محدودیت‌های طبیعت است؛ روایتی که همچنان ادامه دارد و هر روز امیدی تازه به بیماران سراسر جهان می‌بخشد.


کانال بنیاد مکتب پروفسور یلدا:

   @ipyaf