Институт прикладной семиотики АН РТ

Гаҗәеп татар теле. Татар халык мәкальләре. Яз

☀️ Язга керсәк тә, кыш әле китәргә ашыкмый. Табигатьнең бу халәте халык иҗатында төрле әйтем, мәкальләрдә сурәтләнә.

🌞 Бүген сезгә чираттагы мәкаль-табышмак тәкъдим итәбез!

🤔 Җавапны караганчы, башта уйлап карагыз!

ЯЗ КИРЕЛӘНСӘ КЫШТАН ЯМАН

Мәкальне белсәгез 👍 куегыз, белмәгән булсагыз ❤️ куегыз.

✍️ Яз турында тагын нинди мәкальләр беләсез? Фикерегезне комментта языгыз.

#гаҗәеп_татар_теле #татар_халык_мәкальләре

TatSoft | @ipsanrt

Ясалма интеллект кешедән кешелеклерәкме?

🔤🔤 Ясалма интеллект (AI) тормышыбызга торган саен ныграк керә бара. Күпләр аны мәгълүмат чыганагы, хәтта киңәшче итеп куллана.

AI нигезендә яткан Зур тел модельләре (LLM) кешеләр язган текстларда өйрәтелә, шуңа күрә аларның җаваплары кешенеке кебек кайгыртучан һәм эмпатик булып тоела. Кайвакыт алар хәтта кешене дә уздырып җибәрә.

🧠 Пенсильвания (АКШ) һәм Торонто (Канада) университетлары галимнәре үткәргән тикшеренү ачыклаганча, кешеләр башка кешеләрдән ярдәм алуны өстен күрсә дә, Ясалма интеллект җавапларын эмпатикрак дип саный. Бу тикшеренү нәтиҗәләре Communications Psychology журналында басылып чыкты.

🔬 Алдарак үткәрелгән икенче бер тикшеренүдә Ясалма интеллектның медицина өлкәсендә җаваплары тикшерелгән иде. Медицина күзлегеннән караганда, алар табиб җавапларыннан сыйфатлырак һәм эмпатикрак булып чыккан.

❓Шулай да, катлаулы очракларда кешеләр кемгә мөрәҗәгать итә: кешегәме әллә Ясалма интеллекткамы?

Бу сорауга җавап эзләп галимнәр төрле төркемнәр катнашында дүрт тикшеренү үткәргән. Кешеләргә тормыштан алынган катлаулы реаль ситуацияләр тәкъдим ителгән.

🧑‍⚕️Барлык очракларда диярлек кешеләр реаль кешеләрдән ярдәм алуны өстенрәк күргән, әмма Ясалма интеллект җавапларын алар эмпатикрак дип тапкан.

Галимнәр фикеренчә, Ясалма интеллект белгечне алыштыра алмаса да, психик сәламәтлек өлкәсендә кешегә эмоциональ ярдәм күрсәтү өчен файдалы булырга мөмкин.

❓ Ә сез Ясалма интеллектны кулланасызмы? Нинди мәсьәләләрдә кулланасыз? Җавапларына ышанасызмы?

❓ Сез нинди Ясалма интеллект кулланасыз: ChatGPT, Claude, DeepSeek, Gemini, Grok? Сезнеңчә, татар телен кайсысы яхшырак аңлый?

Фикерләрегезне комментта языгыз.

#ясалма_интеллект

TatSoft | @ipsanrt

«Татар теле – халкым теле» конкурсына гаризалар кабул итү башланды

Иҗади конкурсның темасы: “Төрле фәннәрне татар телендә укытуда заманча технологияләр куллану”. Ярышта үз фәннәрен татар телендә укытучылар катнаша ала.

📅 Гаризалар 16 мартка кадәр кабул ителә. Тулырак мәгълүмат белән нигезләмәдә танышырга мөмкин

Конкурс турында сезне аеруча кызыксындырган сорауларга җавапларны бер урында тупладык 🙌

Әлеге проект Татарстан рәисе каршындагы Татар телен һәм Татарстанда яшәүче халыклар вәкилләренең туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре комиссиясе һәм Сәләт оешмасы ярдәме белән башкарыла.

#ТатарТеле #ХалкымТеле

TatSoft | @ipsanrt

Татар теленең лингвистик цифрлы ресурслары: ТР Фәннәр академиясенең яңа лекциясе

21 февраль Халыкара туган тел көне билгеләнә. Бу көн тел һәм мәдәни күптөрлелекне яклауның мөһимлеген искәртү ниятеннән булдырылган.

Республикада татар теле өчен булдырыла торган лингвистик цифрлы ресурслар да шушы максатларга хезмәт итә.

Тулырак итеп — ТР ФА Гамәли семиотика институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре Булат Хәкимов лекциясендә.

Видео: https://vk.com/video-218835013_456239180

21 февраль — Халыкара туган тел көне

Халыкара туган тел көне — дөньяда телләр һәм мәдәниятләр төрлелеген саклау кирәклеген искәртү максатыннан 1999 елда ЮНЕСКО тарафыннан булдырылган.

🌎 Бүген дөньяда якынча 7000 тел бар дип санала. Белгечләр фикеренчә, аларның яртысына XXI гасыр ахырына кадәр юкка чыгу куркынычы яный.

Һәр берничә атна саен кешелек бер телне югалта. Тел белән бергә уникаль төшенчәләр системасы, терминология, фольклор, дөньяны тасвирлау ысуллары да югала.

📚 Татар теле — төрки телләр арасында иң зурларының берсе, аның бай язма традициясе бар, бу телдә миллионлаган кеше сөйләшә, гәрчә соңгы елларда бу сан кими бара.

Әмма, хәтта зур телләр дә үз функцияләрен югалтудан имин түгел: тел көндәлек аралашуда сакланырга мөмкин, ә менә фәндә, технологияләрдә, дигитал мохиттә кысрыклана ала.

Телнең киләчәге сөйләшүчеләр саны белән генә түгел, ә шул телдә яңа белем тудыру өлкәләре саны белән билгеләнә.

⚛️ Бүген төп сорау яңача куела: татар теле хәтер теле булып кына калырмы, яисә фән, модельләштерү һәм ясалма интеллект теле дә булырмы?

Туган тел көне — телнең символик статусы турында гына түгел, аның кулланылыш даирәсе турында да уйлану көне.

Cез бу хакта ни уйлыйсыз? Фикерегезне комментта языгыз.

#фәнни_календарь #туган_тел_көне

TatSoft | @ipsanrt

Изге Рамазан ае мөбарәк булсын!

Поздравляю всех мусульман с наступлением Священного месяца Рамадан!


Подписывайтесь на мой канал в МАХ

Татсофт хезмәтләрен кулланучылар игътибарына

Төзекләндерү эшләре тәмам. Татсофт хезмәтләре янә эшли башлады!

Исегезгә төшерәбез, TatSoft bot:

✅ татарча текстны русчага тәрҗемә итә
✅ русча текстны татарчага тәрҗемә итә
✅ татар сөйләмен текстка әйләндерә
✅ татарча текстны сөйләмгә әйләндерә

Сез анда ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты ясаган башка ресурсларны да таба аласыз:

✅ "Туган тел" корпусы
✅ Морфология анализаторы
✅ Датасетлар җыелмасы

Рәхим итеп кулланыгыз һәм дусларыгыз белән уртаклашыгыз!

#TatSoft

TatSoft | @ipsanrt

Гаҗәеп татар теле. Буран

Бигрәк тә буранлы кыш булды быел! Әйдәгез, “Гаҗәеп татар теле” шәлкемендә бүген БУРАН сүзен тикшерик.

Буран — татар теленең борынгы сүзләренең берсе; этимологик яктан гомумтөрки bor/bur тамырына барып тоташа һәм “көчле җил белән күтәрелгән кар өермәсе” мәгънәсен белдерә; тат. диал. бураган, ягъни "бурый-бурый ява торган кар" / Татар теленең этимологик сүзлеге

Бу сүз төрки телләрнең күбесендә сакланган: казакъча — býran, кыргызча — боорон, үзбәкчә — bo'ron.

Рус теленә дә ул төрки чыганактан кергән — буран.

Буран сүзе хәтта инглиз телендә дә кулланыла — buran.

🌪 Бураннар нинди була?

Татар телендә буран табигать күренешен генә түгел, ә аның көчен, юнәлешен, рәвешен тасвирлый торган атамалар системасына ия:

💨 Сырма буран — карны җирдән сырып, өермәләп алып баручы түбән буран.

💨 Җәяүле буран — кеше буйлы яки җиргә якын йөрүче, “аяк астында” котыручы буран.

💨 Сыерчык бураны — яз башындагы кыска вакытлы, кире кайткан салкын буран (сыерчыклар килү чоры белән бәйле).

💨 Акман-токман бураны — бик көчле, күз ачкысыз, дөньяны “ак томанга” күмүче буран.

💨 Сыргак буран — кар бөртекләре сызгырып, “сыргаклап” оча торган үткен җилле буран.

💨 Өермә буран — өермә ясап бөтерелүче буран.

💨 Карлы буран — тыгыз кар яву белән бергә баручы көчле җил.

💨 Себертмә буран — вак карны себереп йөртүче, көчле, ләкин явым-төшемсез буран.

💨 Сафура бураны — гаиләдә (яки башка бер коллективта) гадәттә хатын-кыз чыгара торган тавыш-гауга, ызгыш-җәнҗал турында әйтелә.

🌬 Ком бураны — җил белән күтәрелеп бөтерелгән тузан, ком өермәсе.

Кунмыйм дигәнне караңгы кундырыр, адашмыйм дигәнне буран адаштырыр / Татар халык мәкале

🌀 Ә сез тагын нинди бураннар беләсез? Буран турында нинди мәкальләр беләсез? Фикерегезне комментта языгыз.

#гаҗәеп_татар_теле #кызыклы_сүзләр

TatSoft | @ipsanrt

Татсофт хезмәтләрен кулланучылар игътибарына

🛠 Техник сәбәпләр аркасында иртәгә, 12 февраль көнне Татсофт хезмәтләре иртәнге 9:00дан башлап вакытлыча эшләмәячәк. Төзекләндерү эшләре бер тәүлек барыр дип көтелә. Эшләр тәмамлангач өстәмә хәбәр итәрбез.

Татсофт хезмәтләрен куллануыгыз өчен рәхмәт!

ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институты

TatSoft | @ipsanrt

8 февраль – Россия фәне көне

Тормышлары фән белән бәйле барлык кешеләрне тәбрик итәбез! Тәҗрибәле галимнәрдән алып яшь тикшеренүчеләргә кадәр – сезнең шикләнү, эзләнү һәм ачышлар тулы хезмәтегез дөньяны яхшыртуга ярдәм итә. Күзегездә ачыш дәрте сүнмәсен, алда бары тик кызыклы эшләр һәм бөек нәтиҗәләр көтсен.

11 февраль Бәшир Рәмиев исемендәге IT-паркта Россия фәне көне уңаеннан кичә оештырыла. Анда Татарстанның фән өлкәсендә "Фәнни алгарыш " премиясе лауреатларын бүләкләү тантанасы да үтәчәк.

#фәнни_календарь #фән_көне

TatSoft | @ipsanrt

Җәүдәт Сөләйманов "Дуслык" ордены белән бүләкләнде

Мәгариф системасын үстерүдә мөһим казанышлары, актив иҗтимагый эшчәнлеге өчен һәм 70 яшьлек юбилее уңаеннан Җәүдәт Сөләймановка Татарстан республикасының "Дуслык" ордены тапшырылды.

Белешмә. Җәүдәт Сөләйманов – ТР Фәннәр академиясенең Гамәли семиотика институтының баш фәнни хезмәткәре, техник фәннәр докторы, профессор, ТР Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы, "Сәләт" проектлары җитәкчесе.

1955 елның 15 мартында Чуашстанның Батыр районы Кызыл Чишмә авылында туган. Казан дәүләт университетының механика-математика, татар филологиясе һәм тарихы факультетларын тәмамлаган.

Татарстанның фән һәм техника өлкәсендә дәүләт премиясе, Муса Җәлил, Гаяз Исхакый, Һади Атласи, Фәтхи Бурнаш исемендәге премияләр лауреаты, ТР Фәннәр академиясенең "Фәндәге казанышлары өчен" алтын медале иясе.

Остазыбызны котлыйбыз!

TatSoft | @ipsanrt